Yüzde 50+1 tartışması

TBMM’nin açılmasına bir gün kala AK Parti’li Faruk Çelik'in öne sürdüğü 50+1 modeli ile ilgili öneri siyaseti ısıttı. Çelik'in öne sürdüğü öneri muhalefet tarafından eleştirilirken, 2023’te Cumhur İttifakı’nın yüzde 50+1’i getirmekte zorlanacağı iddia edildi.

Yüzde 50+1 tartışması

Yüzde 50+1 sistemi nedir?

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)’nin açılmasına bir gün kala iktidar partisinin 50+1 modeli ile ilgili yaptığı bir öneri siyaseti ısıttı. Parlamenter sistem olarak bilinen eski sistemde seçimlerde bir parti yüzde 35 oy ile parlamentonun yüzde 66 çoğunluğunu alıyor ve ülkeyi bir sistemle yönetiyordu. Yeni sistem olan Başkanlık sisteminde ise iki turlu ve yüzde 50+1 modeli ile uygulanıyor. Yeni sistemde anayasa değişikliğinin 600 sandalyeli yeni Meclis’te referanduma sunularak yapılması için 360, referandumsuz yapılması için 400 oy gerekiyor. Gündemde yer alan tartışmalar ise Adalet Kalkınma Partisi (AKP)’li Faruk Çelik'in öne sürdüğü yüzde 50+1 modelinin ilk turda yüzde 40+1’e düşürülmesi yönünde. Çelik, "İlk turda yüzde 40 ve üzeri oy alan seçilsin. Yüzde 50+1 formulü Türkiye'yi yorar" dedi. Siyaset o açıklamaya kilitlendi.

Faruk Çelik'in öne sürdüğü  yüzde 50 artı 1 ile ilgili tartışmalara cevap veren Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ‘’AK Parti olarak bu öneriyi Meclise getirir misiniz, yoksa hiç mi gündeminize almazsınız?" sorusu üzerine Erdoğan, "Mevcut durumu Meclise getiren biziz, onu halkımıza götüren de biziz. Halkımızın büyük bir çoğunluğuyla bu onaylandığına göre, şimdi bunu tekrar revize edip gündeme getirmek siyasetçi ciddiyetiyle yakışmaz. Böyle bir şey olacaksa bu bizim değil, adı üzerinde muhalefetin yapacağı bir iştir, bizim işimiz değil." değerlendirmesinde bulundu.

40 artı 1'e ihtiyacı olmadıklarını ifade eden Erdoğan, gazetecilerin ‘’Biz 50 artı 1'i her koşulda alırız mı diyorsunuz?" sorusunu da, ‘’Hayır, böyle bir sorgulamaya da girmem, yani böyle bir teklif kimden geliyor? Medyadan geliyorsa o ayrı bir konu ama bu iş parlamentonun işidir. Parlamentoda da bu işlerle ilgilenen kimdir, muhalefettir. Muhalefet böyle bir teklifi getirir, orada bu tartışılır. Bunu sürekli olarak böyle ayağa düşürmenin doğru olduğuna inanmıyorum. Çünkü milletimiz de politikacıdan ciddiyet istiyor. Dolayısıyla bu ciddiyeti aynen sürdürmemiz lazım. 2023 seçimlerine daha ciddi bir zaman var." diye yanıtladı.

İttifak yüzde 50+1’i getirmez mi?

En son yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde AK Parti’nin adayı MHP’nin verdiği destekle yüzde 52 oyla seçilebildi. Herkesin kendi adayıyla katıldığı bir seçim olsaydı, adayların hiçbiri yüzde 50’nin üzerinde oy alamayacağı için, cumhurbaşkanı ancak ikinci turda seçilebilecekti. Yeni kabul edilen cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi bunu gerektiriyor. Acaba AK Parti bir sonraki seçimde MHP ile ortak alabilecekleri oy oranının yüzde 50+1’e ulaşmayacağını mı hesap ediyor? Kamuoyu yoklamalarında özellikle yerel seçimden ve tekrarlanan İstanbul belediye başkanlığı seçimi sürecinde yaşananlardan sonra böyle bir soruyu akıllara düşürecek sonuçlar elde ediliyor. Uzmanlara göre iktidar kanadı, kendi partileri ile MHP’nin birlikteliğinin ilk turda oyların yüzde 40’nın üstünü yakalayabilse dahi, ikinci tura kalındığında yüzde 50+1’i bulmak oldukça zor olacak.

Muhalefetten sert çıkış

Söz konusu öneriye Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) cephesinden tepki gecikmedi. CHP’nin 24 Haziran seçimlerinde Cumhurbaşkanı adayı olan ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile karşı karşıya gelen Muharrem İnce’de son günlerde gündemden düşmeyen 50+1 oy oranının düşürülmesi tartışmalarıyla ilgili açıklama yaptı. İnce, sosyal medyada Twitter üzerinden yaptığı açıklamada “Cumhurbaşkanı seçilebilmek için gereken 50+1 kuralını tartışmaya açarak Meclis'e getirebiliriz demek bir daha o oy oranına ulaşamam, oranı düşürelim, yeniden seçilebileyim demektir. Ucube partili Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, Cumhurbaşkanını milletin değil partinin Cumhurbaşkanı konumuna getirmiştir. Cumhurbaşkanı seçilebilmek için gereken oranı değil bu ucube sistemi değiştirmek Türkiye için daha öncelikli ve önemlidir’’ ifadelerini kullandı.