Yargı paketi düzenlemesinde neler var?

Adalet Kalkınma Partisi, "Yargı Reformu Strateji Belgesi" çerçevesinde hazırladığı birinci yargı paketini, muhalefete sunduğu taslak metinde küçük değişiklikler yaparak TBMM Başkanlığı'na sundu. Peki ilk paketin içeriğinde neler var?

Yargı paketi düzenlemesinde neler var?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kısa süre önce duyurmuş olduğu ‘’Yargı Reformu Strateji Belgesi’’ çerçevesinde hazırlanan birinci yargı paketi, dün Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı'na sundu. Yasa teklifinin TBMM Başkanlığı'na sunulması öncesi açıklama yapan AKP Grup Başkanvekili Mehmet Muş, bu teklifin yargı reformu strateji belgesi çerçevesinde hazırlanan ilk paket olduğuna işaret etti. Mehmet Muş, muhalefetin, başta OHAL KHK’sıyla ihraç edilenlere pasaport iadesinde, İçişleri Bakanlığı'nın inceleme yapması yönündeki düzenlemeye itirazlarının anımsatılması üzerine, bu hükmün teklif metninde korunduğunu bildirdi.

Muhalefet kanadının, hazırlanmış olan tekliflere ciddi bir itirazı olmadığını belirten Muş, yasa teklifi ile ilk kez uygulamaya konulacak olan Hukuk Mesleğine Giriş Sınavı’nın bu yıl hukuk fakültesine girenleri kapsamayacağını bildirdi. Yargı sisteminde yeni düzenlemeler öngören birinci Yargı Paketi kanun teklifi, TBMM başkanlığına sunulurken 68 maddelik taslak metin özü korunarak 39 maddeye indirildi. Teklifle, Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’deki gibi, ‘’basit yargılama’’ ve Avrupa'da bazı ülkelerde uygulanan ‘’duruşmasız yargılama’’ düzenlemesi geliyor.

Pakette neler var?

15 yıl kıdemi bulunan avukatlara, Terörle Mücadele Yasası kapsamına giren suçlardan soruşturma ve kovuşturma açılmamış olması koşuluyla vize kolaylığı sağlayan yeşil pasaport verilebilecek.

Olağanüstü Hal-OHAL döneminde çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkartılmaları nedeniyle pasaportları iptal edilenler, haklarında mahkemelerce yurtdışına çıkış yasağı konulmamışsa, devam eden idari veya adli soruşturmaları ya da davaları yoksa pasaport verilebilecek. Haklarında takipsizlik ve beraat kararı verilenler ile cezası infaz edilenler ya da ertelenenler de pasaport alabilecek. Pasaportlar, İçişleri Bakanlığı'nın yapacağı araştırma sonunda verilecek.

Hukuk fakültelerinden mezun olanlara da, Hukuk mesleklerine giriş sınavı koşulu getirilecek. Sınavda, 100 puan üzerinden en az 70 puan alanlar başarılı sayılacak. Hakimlik, savcılık, avukatlık ve noterlik meslekleri hukuk mesleği olarak kabul edilecek. Sınav, 2020-2021 eğitim ve öğretim yılında hukuk fakültesine girenleri kapsayacak. Öte yandan soruşturma aşamasında, yani dava açılmadan önce ağır ceza, terörle mücadele yasası kapsamındakiler dahil, tutukluluk süreleri indirilecek. Buna göre ağır ceza mahkemesi alanına girmeyen suçlarda tutukluluk süresi 6 ayı geçemeyecek. Ağır ceza mahkemesi alanına giren suçlarda ise bu süre en fazla 1 yıl olacak. Devlete karşı işlenen suçlarla, Terörle Mücadele Yasası (TMY) kapsamındaki suçlarda tutukluluk süresi en fazla 1 yıl 6 ay olacak ve 6 aylığına bir kez uzatılabilecek. 15 yaşından küçüklerin işlediği suçlarda bu süreler yarı oranında, 18 yaşından küçüklerin işlediği suçlarda ise dörtte üç oranında uygulanacak. Bu süre ağır ceza dışındaki suçlarda 1 yıl, ağır cezalarda 2 yıldı. Devlete karşı işlenen ve TMY kapsamındaki suçlarda ise süre 5 yıl olarak uygulanıyor.

İstinaf mahkemesinde gerçekleşmiş olan beş yıldan düşük cezalara ise, Yargıtay'da temyiz yolu açılacak. Bu kapsamda, hakaret, cumhurbaşkanına hakaret, halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit, suç işlemeye tahrik, suçu ve suçluyu övme, halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama, kanunlara uymamaya tahrik, devletin egemenlik alametlerini aşağılama, Türk milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ni, devletin kurum ve organlarını aşağılama, silahlı örgüt, halkı askerlikten soğutma, Terörle Mücadele Kanunu'nun altıncı maddesinin ikinci ve dördüncü fıkrası ile yedinci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 28’inci maddesinin birinci fıkrası, 31'inci maddesi ve 32'nci maddesinde yer alan suçlar yönünden istinaf mahkemesinde kesinleşmiş olsa da Yargıtay'a temyiz başvurusu yapılabilecek.

Cumhuriyet savcısı veya hakim tarafından ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği ya da şüpheli veya sanık ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen çocuk veya mağdurların ifade ve beyanları özel ortamda, uzmanlar aracılığıyla alınacak. Bunun yanı sıra, internet sitelerine yönelik verilen erişime engelleme kararlarında, içeriğe erişimi engelleme yöntemi uygulanacak ve site değil, ilgili içerik engellenecek. Ayrıca TMY'deki propaganda suçlarına ilişkin yedinci maddede değişiklik yapılarak, "haber verme sınırlarını aşmayan veya eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz" hükmü eklendi. Böylece propaganda suçlarına eleştiri ve haber kriteri getiriliyor.

Savcılar, üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüphenin varlığına rağmen, kamu davasının açılmasının beş yıl süre ile ertelenmesine karar verebilecek. Suçtan zarar görenler bu karara itiraz edebilecek. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar, kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ise kapsam dışında tutulacak.

Öte yandan, Yargı sisteminin hız kazanması için seri muhakeme usulü ve basit yargılama usulü sistemi ilk kez hukuk sistemine girecek. Savcı, şüpheliye seri muhakeme usulü uygulanmasını teklif edecek. Eğer şüpheli avukat huzurunda bunu kabul ederse, suçun alt ve üst sınırı arasında belirleyeceği cezanın yarısını yaptırım olarak belirleyebilecek, gerekirse, cezayı erteleme kapsamına alabilecek. Basit yargılama usulü sistemi ile de asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı 2 yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilecek. Sanık, avukat, katılan ve vekilinin davetiye tebliğ olmasına rağmen duruşmaya gelmemesi halinde duruşmaya devam edilerek, sanığın sorgu tutanakları anlatılmak suretiyle dava yokluklarında bitirilmesi yolu açılacak.