Covid-19 salgını ‘bir kuşak, bir yol’ projesine zarar veriyor

Geçtiğimiz son 20 yıl içerisinde ekonomik anlamda devasa atılımlar gerçekleştiren ve elde ettiği ekonomik kazanımı küresel siyasette etkin bir şekilde kullanan Çin Halk Cumhuriyeti, 2013 yılında 'Bir kuşak, bir yol' projesini başlattı. Proje kapsamında 40'tan fazla ülkeye altyapı yatırımları yapılması öngörülürken, Çin'de üretilen ürünlerin kesintisiz bir şekilde taşınması planlanıyordu. Fakat Covid-19 salgını tüm planları altüst etti.

Son 20 yıl ekonomik anlamda ciddi kazanımlar elde eden ve dünyanın üretim üssü haline gelen Çin, 2013 yılında insanlığın yüzde 70’ini ilgilendiren bir projeye adım attı. ‘Bir kuşak, bir yol’ devasa altyapı projesi olarak lanse edilen girişim kapsamında 40’dan fazla ülkeye enerji, demiryolu, liman ve yol yatırımları yapılması kararlaştırıldı. 7 yılı geride bırakan proje bugün salgın ile mücadele ediyor. Kapanan sınırlar, günü gelen kredi ödemeleri projenin ortaklarını yormaya başlamış durumda.

Bir yıl kadar önce Çin’in devasa altyapı projesinin paydaşlarına Pekin’de bir konuşma yapan Xi Jiping, konuşmasını atasözleriyle doldurdu. “Nehirlerin durmaksızın akması okyanusu derinleştirir” kullanılan atasözlerinden biriydi. Atasözü, diğer ülkelerdeki altyapıya yapılan devasa harcamaları içeren planının küresel mal, sermaye ve teknoloji akışını ve onlarla birlikte ekonomik büyümeyi nasıl teşvik edeceğini gösteren bir referanstı. Salgının ortasında pek çok ülke bunun böyle olmasını diliyor. Ama bazı ülkeler projenin yol açtığı maliyetleri ödemekte zorlanıyor. Ayrıca Çin’in kendi ekonomisi de zor günlerden geçiyor. Dolayısıyla yeni ipek yolunun inşası daha da zorlaşıyor.

Yeni ipek yolu projesi, Xi’nin dış politikasının merkezinde yer alıyor. Projeye büyük önem atfeden Xi, 2017 yılında parti anayasasında projeye yer vererek kutsiyet kazandırdı. Bu nedenle projeyi övmek zorunlu hale geldi. Parti destekçilerinden olan Global Times adlı medya kuruluşunun bir yayınında “Bir kuşak, bir yol projesi yüksek kaliteli bir gelişim safhasına geliyor” başlığını attı. Yine aynı şekilde People’s Daily gazetesi de “Bir kuşak, bir yol projesi küresel ekonomik iyileşme için bir katalizör olacak” ifadelerine yer verdi.

Projeye kutsiyet kazandırılırken, Çinlilerin de razı edilmesi için medya üzerinden yayınlar yapıldı. Çin toplumu buna hazırlanırken, Pekin, Afrika, Latin Amerika, Güney Doğu Asya, Orta Asya ve Avrupa’da enerji santralleri, limanlara, demiryolları, yollar ve diğer altyapı alanlarına yönelik milyarlarca dolar kredi verdi. Ancak Covid-19’un bir sonucu olarak bazı projelerinde durma noktasına geldi. Bazıları ise çöpe atıldı. Şimdi Covid-19 tarafından dövülen borçlu ülkeler vadesi gelen ödemeleri ertelemeye çalıştıkları için kredilerin çoğu teknik temerrüdün eşiğinde.

Şubat ayında Mısır, Hamrawein'de dünyanın en büyük ikinci kömür yakıtlı enerji santralinin Çin tarafından finanse edilen inşasını süresiz olarak erteledi. Ertesi ay Bangladeş Gazaria'da bir kömür santrali için planlarını iptal etti. Nisan ayında Pakistan güç projeleri için ayrılan kredilerin daha kolay geri ödenebilmesi için yeni formüller talep etti. Nisan ayında Tanzanya başkanı John Magufuli, Bagamoyo'daki 10 milyar dolarlık liman projesini iptal edeceğini açıkladı. Magufuli açıklamasında projenin ‘sadece bir ayyaş’ın kabul edeceği koşullarla (selefi tarafından) imzalandığını ve Çin'in 99 yıllık bir kira sözleşmesiyle limanın tam kontrolünü ele alacağını söyledi. Mayıs ayında, Nijeryalı milletvekilleri finansman olumsuz şartlar üzerinde kabul edilmiş olabilir endişeleri nedeniyle Çin'in projeleri için tüm kredilerin gözden geçirilmesi için oy kullandı.

Öte yandan inşaatı devam eden projelerin de inşa sürecinde aksama yaşandı. Ocak ayında ‘ay yeni yıl’ tatili için Çin’e dönen çalışanların geri dönüşünde sorunlar yaşandı. Projelerin yürütüldüğü ülkelerin salgınla mücadele kapsamında sınırlarını kapatması, projelerin bütçelerini aşmasına neden oldu. Vietnam’da bu tür engeller Hanoi’de inşa edilen metro hattının testinin 20 günlük testini geciktirdi. 100’den fazla Çinli uzman bu hattın inşasında yer aldı ve ülkeye bir daha giremedi. Proje zaten programın en az dört yıl gerisindeydi ve yaklaşık 800 milyon dolarlık bir maliyetle sekiz millik pist için bütçenin büyük kısmını aştı.

Xi Jinping’in prestiji ve liderliğiyle ilişkilendirilen ‘Bir kuşak, bir yol’ (BKBY) projesinde yaşanan sorunlar Çin’de yaşanan ekonomik, siyasi ve diplomatik krizlerle de birleşince Çin’in liderleri için sorunlar ortaya çıkarıyor. Öte yandan ekonomik zararın önüne geçmek için yükseltilen BKKY maliyetleri de sonuç vermiyor. Zira küresel piyasalarda azal talep, gelir sistemini tamamen dağıtmış durumda. Bu noktada BKBY’nin korunabilmesi için Çin’in önünde tek bir yol kalıyor. O da verilen kredilerin şartlarının hafifletilmesi. Buna rağmen uzmanlar her şekilde bir temerrüt dalgasının kaçınılmaz olduğunu düşünüyor.

BKBY PROJESİNİN SAĞLIK YARDIMINDA KULLANILMASI

Salgınla birlikte BKBY projesi yavaşlarken, Çin’in hem virüsün duyurulmamasından ötürü duyduğu rahatsızlığı unutturmak ve projenin tüm insanlığa hizmet edeceğini göstermek için yeni bir girişim başlattı. Projenin tamamlanan kısımları üzerinden sağlık ekipmanlarına ihtiyaç duyan ülkelere ekipman ve sağlık personeli gönderilirken, Avrupa ülkelerine de hava yoluyla yardımlar ulaştırıldı. Salgından sonra projenin yapının daha da güçleşeceğinin farkında olan Pekin yönetimi, sağlık diplomasisiyle kendisine karşı yükselecek tepkileri azaltmayı hedefliyor.