Venezuela'nın Bolivar hamlesi ekonomiyi kurtaracak mı?

Venezuela’da son 13 yılda üçüncü kez para biriminden sıfır atılıyor. Dünyadaki en yüksek enflasyona sahip ülkede paradan altı sıfır atılırken, vatandaşlar düzenlemenin kısa ömürlü olacağı görüşünde.

Venezuela para birimi bolivar, hiperenflasyon nedeniyle oldukça değer kaybetti. Hükümet ise enflasyon oranlarını iyileştirmek için bolivardan altı sıfır atarak yeniden piyasaya sürdü.

Düzenlemeden önce en yüksek değerli banknot 1 milyon bolivarın yerini 100 bolivarlık banknotlar aldı. Mevcut döviz kuruna göre 100 bolivar, yaklaşık 25 dolar değerinde.

Hükümetin altı sıfır atmasındaki bir diğer amaç da yüksek meblağlı nakit işlemlerini ve hesaplamaları kolaylaştırmak.

Venezula Merkez Üniversitesi’nde ekonomi profesörü olan Jose Guerra, “En önemli ve temel neden, ödeme sistemlerinin çökmüş olması. Basamak sayısının fazla olması ödeme sistemlerini ve hesaplamaları pratik olarak yönetilemez hale getiriyor” şeklinde hükümetin düzenlemesini yorumladı.

TOMARLA ÖDEME YAPILIYORDU

Yalnızca 2021 yılında değeri yüzde 73 oranında düşen bolivar, son 10 yılda neredeyse tüm değerini kaybetti.

Altı sıfır atılmadan önceki sistemde, iki litrelik bir içecek için 8 milyon bolivardan fazla ödeme yapılıyordu ve vatandaşlar tomarla para vermek zorunda kalıyordu.

Bankalar ise müşterilerin günde maksimum 20 milyon bolivar nakit çekmesine izin veriyordu. Şubelerdeki paranın azalması durumunda bu limit daha aşağı bile düşebiliyordu.

Bu nedenle de Venezuela’daki tüketiciler, alışveriş yapmak için dolar veya PayPal gibi dijital ödeme yöntemlerine yönelmeye başladı. Ülkede çoğu ödeme işlemi elektronik olarak yapılırken, yüzde 60’tan fazlasında ise dolar kullanılıyor.

DİJİTAL BOLİVAR KULLANILACAK

Venezuela Merkez Bankası, geçen ay para birimi değişikliğini duyurduğunda bolivarın dijital kullanımını sağlamak için ödeme sistemlerinin modernize edileceğini açıkladı. Dijital bolivar, kullanıcılar arasındaki ödemeleri ve transferleri kolaylaştırmak için SMS tabanlı bir değişim sistemi kullanacak.

Bazı analistler, Merkez Bankası Dijital Para Birimi’nin (CBDC) hiperenflasyon ile mücadele eden ülke için geçici bir çözüm olabileceğini tahmin ediyor.

Merkez Bankası yetkilileri ayrıca altı sıfırın atılmasının para biriminin değerini etkilemediğinin de altını çizdi. Yetkililerin açıklamasına göre, bolivar daha az ya da daha çok değerli olmayacak. Yalnızca daha basit bir parasal ölçekte kullanımı kolaylaştırılacak.

Öte yandan, döviz kurlarındaki farklılıklar insanların kur değişikliği gerçekleştiğinde fiyaların yükseleceği korkusunu doğruladı.

Karaborsa doların değeri cuma günü 500 bin bolivardan fazla yükseldi ve önceki sistemde 5 milyon 200 bin olan dolar, yeni sistemde 5.2 bolivar oldu. Resmi döviz kuru ise 4 milyon 181 bine yükseldi. Ancak çoğu işletme, fiyatlarını belirlemek için yasadışı alım-satım yapılan karaborsa doların değerini referans olarak kullanıyor.

13 YILDA ÜÇÜNCÜ GÜNCELLEME

Son yapılan düzenleme, Venezuela’nın sosyalist liderlerinin para biriminden üçüncü kez sıfır silmesi olarak tarihe geçti. 2008 yılında, eski Başkan Hugo Chavez, bolivardan üç sıfır silmişti. Ardından şimdiki Devlet Başkanı Nicolas Maduro ise 2018 yılında beş sıfır silinmesine karar vermişti.

Venezuela'da tedavüle giren yeni banknotlar.

 

Dört yıldan fazla süren hiperenflasyondan sonra birçok Venezuelalı yapılan düzenlemelerin kısa ömürlü olacağını düşünüyor. Temel olarak hiperenflasyonu durduracak bir ekonomik program olmadığı için söz konusu düzenlemelerin yeniden yapılacağı öngörülüyor.

Merkez Bankası ise artık enflasyon istatistiklerini yayınlamıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), Venezuela’nın 2021 yılı sonundaki enflasyon oranının yüzde 5 bin 500 olacağını tahmin ediyor.

FİYATLAR DEĞİŞECEK Mİ?

Cuma günü televizyonda yayınlanan bir hükümet etkinliği sırasında konuşan Maduro, para birimindeki düzenlemenin fiyatlarda artışa neden olmayacağını söyledi.

Maduro, “Şu anda para birimiyle spekülasyon yaratmak isteyen insanlar var. Fiyatlar hiç değişmemeli. Hiç kimse hiçbir ürünün fiyatını artırmasın” ifadelerini kullandı.

Maduro hükümeti, iki yıl önce dolar cinsinden yapılan işlemleri bolivar kullanımını artırmak için kısıtlamıştı. Ancak kısıtlamaların ardından enflasyon giderek daha çok yükseldi ve dolar kullanımı yeniden serbest bırakıldı.

Sistem değişikliğinden önce bazı mağazalar her ürün için yeni ve eski bolivarın yanı sıra dolar cinsinin de bulunduğu üç fiyatlı etiketler koymaya başlamıştı. Düzenlemenin ardından ise bazılarında yalnızca dolar cinsinden fiyatlar kullanılmaya başladı.

Bankalar, para birimindeki değişiklik üzerinden sistemlerini ayarlamak için perşembe ve cuma günleri birkaç saatliğine işlemlerini donduracak. Bazı bölgelerde cuma günü bankaların hiç açılmadığı aktarıldı. Ancak Bankacılık Sektörü Kurumlar Müfettişliği’ne göre çoğu bankada elektronik işlemler aktifti.

Andres Bello Katolik Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından yürütülen 2020-2021 Ulusal Yaşam Koşulları Araştırması'na göre, her dört Venezuellalıdan üçü aşırı yoksulluk içinde yaşıyor. Pandemi koşulları ise ekonomik çöküşü daha da zorlaştırıyor.