Türkiye'nin dış ticaretine genel bir bakış

Dış ticaret açığı mayıs ayında yüzde 76,5 azalan Türkiye, ihracatta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 12,1 artış göstererek ihracat hacmini 15 milyar 981 milyon dolara yükseltti.

Türkiye'nin dış ticaretine genel bir bakış

A&T Bank Ekonomik Araştırmalar Bölümü’nün yaptığı çalışmaya göre, 2018 yılında Türkiye'nin ihracatı %7 artarak 167,9 milyar dolara yükselirken, ithalat ise %4,6 oranında azalarak 223 milyar dolara düşmüştür. Türkiye'nin dış ticaret açığı aynı dönemde 55,1 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin dış ticaret açığı 2017 yılında 76,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiş olup 2018 yılında %28 daralmıştır. Sonuç olarak ihracatın ithalatı karşılama oranı 2017’deki %67,1 seviyesinden 2018 yılında %75,3’ye yükselmiştir. Dış ticaret açığındaki daralmayı destekleyen unsur ise ihracatın artıp ithalatın daralmasıdır.

2018 yılında Türkiye’nin dış ticaret hacmi ise 391 milyar dolar olarak gerçekleşmiş olup yıllık bazda çok hafif yükselmiştir. 2010-2018 yılları arasında gerçekleşen dış ticaret hacmi ise ortalama 371,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Dış ticaret hacminin daralmasının nedeni ise iç talebin azalmasıyla birlikte tüketime yönelik ithalatın daralmasıdır. Bir başka deyişle, Türkiye’nin dış ticaret hacmindeki yavaşlamanın, dış ticarette küresel olarak görülen yavaşlama eğiliminden çok Türkiye ekonomisinin yansıttığı olumsuzluklar olduğunu söyleyebiliriz. 2018 yılının tamamında imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı %94,1 oluşturmuştur. İthalat tarafında ise imalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı %78,9 olmuştur.

2018 yılında Türkiye’nin dış ticaret açığının daralmasının arkasında yatan bir diğer sebep ise Ağustos ayında yaşanan Dolar/TL’nin hızlı yükselişi sonrasında yavaşlayan iç taleptir. Dolar/TL’nin hızlı yükselişinin ilk etaptaki katkısı ise daha önce alınmış siparişlerin desteğiyle ihracatta görülmüştür.

2018 yılını 55,1 milyar dolar seviyesinde dış ticaret açığı ile kapatan Türkiye, 2019 yılının ilk çeyreği itibariyle dış ticaret açığı rakamı on iki aylık birikimli olarak 41,1 milyar dolara düşmüştür. Aynı süre zarfında ihracat rakamı on iki aylık birikimli olarak 169 milyar dolara yükselmesine karşın, ithalat on iki aylık birikimli olarak 210 milyar dolara düşmüş olup dış ticaret hacmi on iki aylık birikimli olarak 379,2 milyar dolar seviyesine gerilemiştir.

2019 yılının ilk çeyreği itibariyle Türkiye’nin ihracatını sektörel bazda değerlendirdiğimizde en çok ihracat gerçekleştirilen sektör %16,2 pay ile motorlu kara taşıt ve römorklardır. Bu sektörü %10,2 pay ile ana metal sanayi takip etmekte olup ardından %9,1 pay ile makine ve teçhizat gelmektedir. 2019 yılının ilk çeyreği itibariyle ekonomik faaliyetlere göre ihracat gerçekleşen ilk üç sektör içerisinde en çok artış %10 ile makine ve teçhizat sektöründe gerçekleşmiş. İlk on sektör göz önüne alındığında ise en çok artış mobilya sektöründe sağlanmıştır. İlk on sektörün toplam ihracat içindeki payı ise %77 olarak gerçekleşmiştir. Aynı oran 2018 yılının ilk çeyreği itibariyle %79,2 idi.

Geniş ekonomik sınıflandırmasına göre 2019 yılının ilk çeyreği itibariyle Türkiye’nin ihracatının değerlendirdiğimizde 19,9 milyar dolar tutarında ara mal ihracatı gerçekleşirken, 17,1 milyar dolar tutarında da tüketim malları ihraç edilmiştir. Aynı dönemde sermaye malları ise 5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Sonuç olarak Türkiye’nin sermaye malları ihracı toplam ihracının %12’sini oluşturmakta olup oldukça düşük olduğu gözlenmektedir.

Türkiye'nin en büyük ihracat ortakları 2018 yılında Almanya (%9,6), İngiltere (%6,6), İtalya (%5,7), Irak (%5,0) ve ABD'dir (%4,9). Türkiye'nin Almanya'ya ihracatı 2018 yılında %6,7 oranında artarak 16,1 milyar dolara yükseltmiştir. Aynı dönemde Türkiye’nin ihracat gerçekleştirdiği ilk beş ülkede yıllık bazda ihracat azalışı yaşanan ülkeler Irak (%7,8) ve ABD (%4) olmuştur.

Hazine ve Maliye Bakan’lığının açıkladığı, 2019-2021 yıllarına ilişkin “Yeni Ekonomi Programı”’na göre 2019 yılında 182 milyar dolar ihracat hedeflenmiştir. Aynı dönemde ise ithalat hedefi 244 milyar dolar olup toplam dış ticaret açığının 62 milyar dolar olacağı tahmin edilmiştir. Programa göre 2020 yılında 191 milyar dolar, 2021 yılında ise 204,4 milyar dolar ihracat gerçekleştirilmesi tahmin edilirken, ithalat rakamları sırasıyla 252 milyar dolar ve 267 milyar dolar olarak ön görülmüştür. Programa göre enerji ithalatının 2019-2021 dönemi boyunca 43 - 46 milyar dolar arasında kalacağı tahmin ediliyor.

2019 yılının ilk çeyreğinde ihracat 42,2 milyar dolar gerçekleşirken, aynı dönemde ithalat 49 milyar dolar gerçekleşmiş olup dış ticaret açığı çeyreklik bazda 6,8 milyar dolara gerilemiştir. İç talepteki yavaşlamaya paralel olarak dış talep ve TL’deki rekabet avantajı ile ihracatın olumlu performans sergilemeye devam edeceğini düşünülüyor.

Türkiye’nin son on yıl içerisinde gerçekleştirmiş olduğu ihracat pazarlarındaki çeşitliliğin katkısı özellikle son yıllarda daha net bir şekilde görülmektedir. Son on yıllık dönem zarfında istikrarlı bir seyir sergileyemeyen Avrupa Birliği’ni ikame etmek için başka pazarlara yönelen Türkiye, yeni pazarları bulma konusunda tecrübe edinmiş ve son dönemlerde yaşanan ihracat artışında benzer ürünlerin yeni pazarlara satılabilmesinin katkısının önemli bir payı olduğu görülmüştür.