Türkiye ile Yunanistan arasında gerginlik yeniden artabilir mi?

Doğu Akdeniz’de yaşanan gelişmeler nedeniyle uzun yıllardır gergin bir şekilde seyreden Türkiye-Yunanistan ilişkileri, kritik bir dönemden geçiyor. İki ülke arasında diplomatik temaslar devam ederken, askeri ve siyasi sorunlar devam ediyor. Peki, Türkiye-Yunanistan ilişkilerini ilerleyen dönemde neler bekliyor?

Birbirlerine komşu iki ülke olan Türkiye ve Yunanistan arasındaki ilişkiler, uzun yıllardır sert ve gergin bir şekilde seyrediyor. Özellikle son 10 yılda Doğu Akdeniz’de yaşanan gelişmeler, iki ülke arasında siyasi ve diplomatik krizlerin yaşanmasına neden oldu. Doğu Akdeniz’de doğalgaz ve enerji kaynaklarının keşfedilmesinin ardından iki ülke arasında görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Türkiye’nin belirlemiş olduğu deniz yetki alanları, Yunanistan tarafından defalarca ihlal edilirken; Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki tezleri ise Türkiye tarafından haksız bulundu.

Yunanistan, Türkiye karşısında Doğu Akdeniz’de yeni ortaklıklar kurdu. Mısır, GKRY, İsrail, BAE, İtalya gibi ülkeler ile birlikte Türkiye karşıtı bir cephe oluşturan Yunanistan, Doğu Akdeniz’de sismik araştırmalarda bulundu. Söz konusu ülkelerle ikili iş birliği anlaşmaları imzalayan, bazı konferans ve panellerde bir araya gelen, Doğu Akdeniz’deki ortaklığını güçlendiren Yunanistan; ABD ve Fransa gibi ülkelerin de desteğini aldı.

Doğu Akdeniz’de doğalgaz ve enerji yataklarının keşfedilmesi ile birlikte bölgede yeni bir sayfa açıldı. Türkiye, Yunanistan tarafından atılan adımlara ve kurulan ortaklıklara 2019 yılında Libya ile imzaladığı deniz yetki alanlarının belirlenmesine ilişkin mutabakat ile yanıt verdi. Bu mutabakat, Yunanistan ve GKRY gibi ülkelerin yoğun tepkisini çekerken, Türkiye’nin Doğu Akdeniz konusunda elini güçlendiren bir koz oldu. Türkiye ile Libya arasında imzalanan mutabakat, Yunanistan ve GKRY gibi ülkeler tarafından kabul edilmezken; Birleşmiş Milletler (BM) tarafından onaylandı.

Türkiye, Yunanistan’ın bölgedeki taleplerine sürekli karşı çıkarken, aynı zamanda Doğu Akdeniz'de sismik araştırmalarına devam etti. Oruç Reis, Fatih ve Yavuz isimli gemilerini bölgeye gönderen Türkiye, burada sismik araştırmalarda bulunarak doğalgaz ve enerji yatakları keşfetmeye çalıştı. Türkiye her defasında bölgede herhangi bir oldu bitti durumunu kabul etmeyeceğini ve Doğu Akdeniz’deki taleplerinden vazgeçmeyeceğini tekrarladı.

2021 yılının başlaması ile birlikte iki ülke arasındaki gerilim azaldı. İki ülkeden de sorunları diplomatik yollar ile çözme yönünde mesajlar geldi. Türkiye sürekli olarak tüm konuların konuşulabileceğini ve diyalog yoluyla sorunların çözülebileceğini vurguladı.

İki ülke arasında gerginliğin azaldığı bir dönemde, Türkiye Doğu Akdeniz’de yeni ve önemli adımlar atmaya devam etti. Yıllar sonra Mısır ile ilk defa temas kuran Türkiye, Doğu Akdeniz’de dengelerin değişmesine neden olacak bir hamlede bulundu. Mısır’ın, Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin tezlerine hak veren bir harita yayımlaması üzerine olumlu karşılık veren Türkiye; bu ülkeyle diplomatik temaslarını artırdı. Bu durum, Yunanistan ve GKRY gibi ülkelerin endişelerinin artmasını beraberinde getirdi.

Libya’da Dibeybe Başbakanlığı’ndaki Ulusal Birlik Hükümeti ile güçlü ilişkileri bulunan Türkiye, Mısır ile de normalleşme sürecine girerek Doğu Akdeniz’de dengeleri değiştirdi. Libya’da Yunan destekli General Hafter’ın etkisini yitirdiği bir dönemde; Türkiye, UBH hükümeti ve Mısır ile ilişkilerini geliştirerek, bölgede yeni bir dönemin başlamasına yol açtı.

Türkiye 2021 yılından AB ve NATO ile de ilişkilerinde yeni bir dönem başlattı. 14 Haziran’daki NATO Zirvesi’nde Fransa, İngiltere, Almanya ve ABD ile ikili görüşmeler gerçekleştiren Türkiye; özellikle Doğu Akdeniz’deki sorunlar hakkında çözüm yollarını aradı. NATO Zirvesi’nin ardından başta Doğu Akdeniz’deki gerginlik azaldı.

GERGİNLİK YENİDEN ARTAR MI?

Türkiye’nin bölgedeki sorunların çözümü konusunda diplomasiye ağırlık vermesi, bölgedeki gerginliği uzun zamandır düşürmüş durumda. Her fırsatta sorunların çözümü için iletişim ve diplomasinin önemini vurgulayan Türkiye, Yunanistan ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açmak istiyor. Ancak Yunanistan’ın bölgedeki bazı faaliyetleri, iki ülke arasındaki gerilimin yeniden tırmanmasına yol açıyor.

Ege’de Türkiye’ye oldukça yakın adalarına silah yığınağı yapan Yunanistan, bu adımları ile Türkiye’nin tepkisini çekiyor. Ayrıca Yunanistan’ın ABD ile birlikte Dedeağaç, Girit gibi adalarda askeri tatbikatlarda bulunması, Türkiye’nin endişelerini artırıyor. ABD Yunanistan’ın birçok noktasına askeri üs inşa ederken, aynı zamanda düzenlediği tatbikatlar ile akıllarda soru işareti bırakıyor. Bu askeri üslerin özellikle Türkiye’ye yakın bölgelerde olması, oldukça dikkat çekiyor.

Yunanistanlı yetkililerden gelen birtakım açıklamalar da; iki ülke arasındaki gerilimin ve sertliğin artmasına neden oluyor. Geçtiğimiz aylarda Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikolas Dendias diplomatik temaslarda bulunmak için Ankara’ya gelmiş, basın toplantısında kullandığı ifadeler ile gerilimin artmasına sebep olmuştu.

Ege’deki adaları silahlandırma faaliyetleri, ABD ile birlikte düzenlenen askeri tatbikatlar, Yunan yetkililerin gerginliği artıran açıklamaları; iki ülke arasındaki ilişkileri önümüzdeki dönemde olumsuz etkileyebilir. Yunanistan’ın bu faaliyetlerine devam etmesi halinde, iki ülke arasındaki gerilimin ilerleyen zamanlarda artması bekleniyor.