Türkiye ekonomisine Trump darbesi

ABD, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Suriye'nin kuzeyine yönelik başlattığı Barış Pınarı Harekatı sebebiyle üç bakan ve iki bakanlığı yaptırım listesine aldı. Söz konusu gelişmeler üzerine, 100 milyar dolarlık ticaret anlaşması için yürütülen görüşmeler durdurulurken, çelikte de gümrük vergisi yarı yarıya yükseltildi.

Türkiye ekonomisine Trump darbesi

Washington yönetimi Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK)’nin Suriye’nin kuzeydoğusunda başlatmış olduğu Barış Pınarı Harekatı’nı desteklemediğini ve bu bağlamda ülkeye çeşitli yaptırımlar uygulayacağını açıkça ifade etmişti. Trump’ın sergilediği bu net tavır öncesinde Erdoğan’a yeşil ışık yaktığı ve iki liderin anlaştığı iddia edilmişti ancak bu iddia Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’de büyük bir tepkiye yol açtı ve Trump bunu kesin bir dille yalanladı. Trump, doğan tepkiler üzerine Türkiye'nin belirlenen sınırı aşması halinde yaptırım uygulayacağını söyledi ve bir süredir konuşulan yaptırımları açıklandı.

ABD Başkanı Donald Trump, dün akşam saatlerinde yapmış olduğu yeni bir açıklamada, Türkiye'nin yürütmekte olduğu operasyonun, sivilleri tehlikeye attığını ve bölgede barış, güvenlik ve istikrara yönelik tehdit oluşturduğunu ifade etti. Trump, yaptırım açıklamasından kısa bir süre önce Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile telefonda bir görüşme gerçekleştirmişti. Trump, söz konusu görüşmede Erdoğan'dan ateşkes ilan etmesini istedi ancak talebi karşılanmadı. Uzmanlar, ABD’nin yaptırımlarıyla  Türkiye'yi ateşkes ilan etmeye zorlayacağını ve operasyonun devam etmesi halinde yaptırımların da sertleşerek artacağını söylüyor.

Trump, açıklamasında ticaret alanındaki yaptırımları açıklarken, kişilere yönelik yaptırım uygulanmasına yetki veren bir Başkanlık Kararnamesi üzerine çalışıldığını da belirtti. Bu açıklamadan çok kısa bir süre sonra Başkanlık Kararnamesi çıkartıldı ve Beyaz Saray’dan, Başkan Trump’ın ABD Hazine ve Dışişleri Bakanlıklarına Türkiye’deki bazı kurum ve kişilere yaptırım getirmeleri kararnamesinin imzaladığı bildirildi. ABD Hazine Bakanlığı da yaptırımların kapsamını açıkladı. Hazine Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, Enerji Bakanı Fatih Dönmez ve İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı yaptırım listesine dahil edildi.

Adı geçen bakanların ABD'de bulunan malvarlıklarının dondurulmasıyla birlikte, bir süre ABD’ye seyahat edemeyecekleri bildirildi. Bakanlık aynı zamanda yaptırım uygulanan kişi ve kurumlarla işbirliği yapan yabancılara da yaptırım uygulayabileceğini  belirtti. Ticaret tarafında ise Trump'ın getirdiği yaptırımlar, Pastör Andrew Brunson'ın tutukluluğu döneminde olduğu gibi yine çelik ihracatını etkiliyor. Türkiye'den satın alınan çelikte gümrük vergisi yüzde 50'ye çıkartıldı. Ağustos 2018'de Trump, Türkiye'den alınan çelik ve alüminyumda gümrük vergisini iki katına çıkarmıştı. Bu vergiler, Mayıs 2019'da eski düzeylerine çekilmişti. Son olarak, Türkiye ile ABD arasında ticaret hacminin 100 milyar dolara çıkarılmasıyla ilgili yürütülen yeni anlaşmalara yönelik görüşmeler de durduruldu.

Kongre yaptırım uygulayacak mı?

Öte yandan söz konusu karar ile birlikte Kongre'deki yaptırım sürecinin durduğunu da söyleyemeyiz. Trump'ın başkan olarak yetkisini kullanıp uyguladığı yaptırımların dışında Kongre'nin her iki kanadında da Türkiye'ye yaptırım uygulanmasına dönük yasal hazırlıklar sürüyor. Kongre, yaptırım uygulanan kişilerin arasına Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın da eklenmesi gerektiğini savunuyor. Aynı zamanda üyeler, Trump'ın yaptırım kararını genel anlamda olumlu karşılamış olsa da yetersiz buluyor. Türkiye'ye yönelik yaptırım çağrılarına öncülük eden Senatör Lindsey Graham da, ateşkes ilan edilene kadar yaptırımların artarak sürmesi gerektiğini belirtiyor. Kongre'nin Türkiye'ye daha sert yaptırımlar getiren tasarıları bu hafta içinde gündemine alması bekleniyor.

Yaptırımların boyutu

ABD basınında çıkan yorumlarda, Trump'ın bu kararla son 10 gündür kendisine yönelik eleştirileri dindirme ve Türkiye'yi operasyonu durdurmaya itecek bir mekanizma oluşturmayı amaçladığı öne sürülüyor. Başta Trump olmak üzere ABD'li yetkililer, Türkiye'nin ateşkes ilan etmesi ve buna uymaması durumunda yaptırımların sertleşeceğini belirtiyor. Trump açıklamasında, "Türk liderler bu tehlikeli ve yıkıcı yola devam ederse, Türkiye'nin ekonomisini hızlı bir şekilde yok etmeye çok hazırım" dedi.

ABD basını, mevcut haliyle getirilen yaptırımların Türkiye açısından önemli bir etkisinin olmasının beklenmediği yorumunu yaptı ancak Trump yönetiminin ya da Kongre'nin yaptırımları sertleştirmeye karar vermesi halinde Türkiye'nin ABD pazarına girişini veya ticari işlemlerinde dolar kullanımını sınırlayan daha kapsamlı adımlar atılabileceği öne sürülüyor.