Erdoğan-Biden görüşmesinde masadaki konular neler?

Geçtiğimiz gün ABD’li üst düzey şirket temsilcileri ile bir araya gelen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, NATO Zirvesi öncesi Biden ile gerçekleştireceği görüşmenin yeni dönemin habercisi olacağını söyledi. Peki, Erdoğan-Biden görüşmesinde hangi konular ele alınacak? İki liderin görüşmesinin ardından yeni bir sayfa açılacak mı? Türkiye’nin ABD’den beklentileri neler?

ABD Başkanı Joe Biden’ın 20 Ocak’ta başkanlık koltuğuna oturması ile birlikte Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceği merak konusu oldu. Eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde birçok sorun yaşayan iki ülke ilişkilerinde, “Biden ile birlikte yeni bir sayfa açılabilir mi” soruları gündeme geldi.

ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde PKK/PYD’ye verdiği destek, Doğu Akdeniz’de Türkiye karşıtı oluşturulan ittifak, söz verildiği halde Türkiye’ye F35’lerin verilmemesi, Rahip Brunson krizi nedeniyle Türkiye’ye karşı atılan ekonomik adımlar, FETÖ’nün iadesi, Halkbank davası gibi sorunlar, Trump döneminde Türkiye-ABD ilişkilerini derinden sarstı.

Biden’ın göreve gelmesi ile birlikte ABD’nin Orta Doğu politikalarında büyük değişimler meydana geldi. Biden’ın ilk adımlarından biri Yemen savaşını sonlandırmak için Suudi Arabistan başta olmak üzere koalisyon güçlerine verilen desteği sonlandırmak oldu. İran ile nükleer anlaşmaya geri dönmek için müzakerelere başlayan Biden yönetimi, Afganistan’dan askeri olarak tamamen çekilme kararı aldı.

Biden yönetimi Suriye’nin kuzeyinde PKK/PYD’ye destek vermeye devam ederken, İsrail-Filistin arasında yaşanan çatışmalarda İsrail’den yana taraf oldu. Biden yeni dönemde özellikle Çin ve Rusya ile her alanda rekabete girişecekleri yönünde demeçler verdi.

 Başkanlık koltuğuna oturduğu günden itibaren Donald Trump’tan birçok konuda farklı politikalar sergileyen Biden, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ilk temasını 23 Nisan tarihinde gerçekleştirdi.

NATO ZİRVESİ ÖNCESİNDEKİ GÖRÜŞMEDE HANGİ KONULAR ELE ALINACAK?

23 Nisan’da bir telefon görüşmesi gerçekleştiren iki lider, siyasi ve ekonomik olarak birçok konuyu ele aldı. 23 Nisan’daki telefon görüşmesi, Biden başkan olduktan sonraki süreçte ilk resmi görüşme olarak kayıtlara geçti. İki lider telefon görüşmesi sonrası, Haziran ayındaki NATO Zirvesi öncesinde yüz yüze görüşme konusunda mutabık kaldı.

Biden’ın, Erdoğan ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinden bir gün sonra 1915 olaylarını sözde “soykırım” olarak tanıması iki ülke arasında gerilimi artırdı. Daha önceki ABD Başkanlarının aksine 1915 olayları için sözde “soykırım” ifadesini kullanan Biden, yaşananlardan dolayı Türkiye’yi değil geçmiş yönetimleri suçladığını söyledi. Biden sözde soykırım ifadesinin ardından, gerginlikleri artırmak için değil, geçmişteki hatalardan ders çıkarmak için bu kelimeyi kullandığını söyledi.

Türkiye’nin ise Biden’ın açıklamalarına yanıtı sert oldu. ABD’nin kendi siyasi tarihine bakması gerektiğini söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan; Afganistan’da, Irak’ta, Vietnam’da ABD tarafından yapılan faaliyetleri hatırlattı. Erdoğan ayrıca Amerikalılar tarafından Kızılderililere uygulanan soykırımı gündeme getirdi.

Türkiye’nin konu hakkında tüm arşivleri açmaya hazır olduğunu söyleyen Erdoğan, birkaç Ermeni lobisinin baskısı nedeniyle NATO müttefiki olan Türkiye’ye bu adımın atılmaması gerektiğini vurguladı.

Biden’in 1915 olayları için sözde “soykırım” ifadesini kullanması üzerine Türkiye-ABD ilişkileri gerilirken, ABD’nin S-400’ler konusundaki söylemleri ise Türkiye tarafından tepki ile karşılandı. Biden yönetimi, Türkiye’nin NATO müttefiki olması nedeniyle Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemlerinden rahatsızlık duyduğunu dile getirdi. Bazı ABD’li yetkililer ise S400’lerin aktif hale getirilmesi halinde Türkiye’ye birtakım yaptırımların uygulanacağını dile getirdi.

Türkiye ABD’nin S-400 söylemleri karşısında bağımsızlık vurgusu yaparken, Girit modeli gibi çözüm yollarını gündeme getirdi. Ancak süreç içerisinde ABD’nin Türkiye’yi F-35 programından çıkartması üzerine ikili ilişkiler sıkıntılı bir döneme girdi.

Biden hükümeti Doğu Akdeniz konusunda ise Türkiye karşıtı Yunanistan ve GKRY gibi ülkelerin yanında yer aldı. Özellikle son zamanlarda ABD’nin Yunanistan’da gerçekleştirdiği askeri tatbikatlar, inşa ettiği askeri üsler ve yaptığı silah yığınakları Türkiye tarafından yakından takip edildi. Yunanistan’ın Dedeağaç şehrinde Yunan ordu mensupları ile birlikte tatbikatlar yapan ABD, buraya sürekli olarak askeri araç ve silah taşıdı.

Doğu Akdeniz’de Yunanistan ve GKRY gibi ülkelerin Türkiye karşıtı tezlerine destek veren Biden yönetimi, AB ve NATO gibi ittifakların içerisinde de Türkiye’nin karşısında yer aldı. Başkan olmadan önce de birtakım çevreler tarafından Yunan yanlısı olarak gösterilen Biden, başkanlığa gelmesi ile birlikte Doğu Akdeniz’de Türkiye karşıtı politikalar sergiledi.

Eski ABD Başkanı Donald Trump zamanında PKK/PYD’ye verilen destek, Biden hükümeti döneminde de devam etti. ABD’li üst düzey komutanların ve generallerin, Suriye’nin kuzeyinde terör örgütleri ile bir araya geldiği ve birtakım görüşmeler yaptığı görüldü. Özellikle ABD’nin Türkiye’ye çok yakın bir noktada, yeni bir üs inşa etme hazırlığında olduğu yönünde haberler basına yansıdı.

Türkiye’nin, Suriye’nin kuzeyinde bir terör devleti kurulması konusunda endişeleri bilinirken; ABD, terör örgütüne gönderdiği silah, askeri araç ve maddi yardımları ile Türkiye’nin tepkisini çekti. Türkiye’nin konu hakkındaki hassasiyetini yakından bilen Biden hükümeti, PKK/PYD terör örgütünü açık bir şekilde desteklemeye devam etti.

Haziran ayında yapılması planlan NATO Zirvesi öncesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Joe Biden’ın yüz yüze bir görüşme gerçekleştirmesi bekleniyor. Türkiye ile ABD arasında masada konuşulacak konuların başında; S-400 hava savunma sistemi, PKK/PYD’ye verilen destek ve Doğu Akdeniz meselesi bulunuyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, ABD’nin terör örgütlerine verdiği desteği gündeme getirmesi beklenirken, terör örgütlerine yapılan yardımları sonlandırma talebinde bulunması öngörülüyor. Ayrıca ikili telefon görüşmesinde ele alınan FETÖ’nün iadesi konusunun, yüz yüze görüşmede yeniden gündeme gelmesi bekleniyor.

Sözde ermeni soykırımı ve Doğu Akdeniz konuları ise yüz yüze görüşmede ele alınacak diğer konular arasında gösteriliyor. Türkiye’nin, NATO müttefiki oluşuna vurgu yapması, ABD’nin Yunanistan ve GKRY gibi ülkeler ile gerçekleştirdiği askeri tatbikatlar hakkında duyduğu rahatsızlığı dile getirmesi bekleniyor.

S-400’ler konusunda ortak bir çözüm arayışı içerisinde olacak olan Türkiye, farklı çözüm yollarını gündeme getirebilir. Bununla birlikte, Türkiye yeniden F-35 programına dahil edilmesini talep edebilir.

YENİ BİR SAYFA AÇILABİLİR Mİ?

İki liderin NATO Zirvesi öncesi gerçekleştireceği görüşmede, son dönemlerde ilişkilerin gerilmesine neden olan tüm sorunları ele alması bekleniyor. Tüm sorunların çözüme kavuşturulması zor gözükse de; bazı sorunların çözümü hakkında ilerleme görülebilir.

Teröre verilen destek konusunda ABD’nin politikalarından vazgeçmesi zor görünse de; özellikle S-400 ve F-35 meseleleri hakkında iki ülke ortak zeminde buluşabilir. Ayrıca iki lider arasında ele alınacak ekonomik işbirliği konusu, ikili ilişkilerin önümüzdeki dönemde farklı bir boyut kazanmasına yol açabilir. Türkiye ve ABD’nin ticaret hacmini 100 milyar dolara çıkartmak istedikleri biliniyor.

İkili görüşmenin ardından, ABD’nin Doğu Akdeniz’de Yunanistan tezlerini desteklemekten vazgeçmesi ve Suriye’nin kuzeyinde PKK/PYD’ye gönderdiği askeri yardımı sonlandırması halinde, iki ülke arasında yeni bir döneme girilmesi söz konusu olabilir.