Rusya - Ukrayna savaşı Moldova’ya mı yayılacak?

Moldova içerisindeki özerk bölge olan Transdinyester, geçtiğimiz hafta meydana gelen patlamaların ardından Rusya ve Ukrayna savaşının yayılmasından endişe eden Batılı güçlerin radarına girdi. Rusya'nın savaşı yaymak ve Ukrayna birliklerini kaydırmak için bölgeyi kullanabileceğini iddia eden uzmanlar, bir sonraki hamle için dikkatli olunması gerektiğine vurgu yaptı. Peki, Putin savaşı yaymak için Rus yanlısı Transdinyester'i kullanabilir mi?

Geçtiğimiz hafta sonu, Rus yanlısı ayrılıkçılar Ukrayna’ya ait İHA’ların Transdinyester’deki bir havalimanını bombaladığını iddia etmişti.

İHA saldırıları şüphe ile karşılanırken bölgeden bir dizi patlama rapor edildi ve basına yansıdı. Ayrılıkçı sözde yönetimin İçişleri Bakanlığı, saldırılarda ölen ya da yaralanan olmadığı bilgisini kamuoyu ile paylaştı.

Fakat söz konusu patlamalar, SSCB’nin çöküşünün ardından ‘donmuş’ bir çatışmanın statükosunu derinden sarstı. Zira, Sovyetler Birliği’nin çöküşü sırasında Moskova yönetimi tarafından desteklenen Transdinyester bölgesi, Moldova’da ayrılmak için savaşmıştı.

Sözde başkent Tiraspol’da bir devlet binası ile birlikte Rusça yayın yapan bir radyo kulesi ve yerel bir askeri hedefe isabet eden saldırıları üstlenen olmadı.

Moldova Cumhurbaşkanı Maria Sandu, Transdinyester’de gerçekleşen saldırıların ardından Moldova Güvenlik Konseyini topladı. Görüşmenin ardından ‘ihtiyat’ mesajı verilirken Kremlin bölgeye dair ‘endişe’lerini dile getirdi.

1992 yılında duyurulan ateşkesin ardından Transdinyester’in statüsü Rusya’nın da dahil olduğu uluslararası toplum tarafından tanınmış, Kişinev yönetiminden tek taraflı bağımsızlık ilan eden Transdinyester, Ukrayna savaşının başladığı 24 Şubat 2022’ye kadar Rus yanlısı işgalci yönetim tarafından idare edilmişti.

Saldırıların herhangi bir grup tarafından üstlenmemiş olması beraberinde karmaşa getirdi. Transdinyester yetkilileri, Ukraynalı “milliyetçileri” suçladı. Ukraynalı yetkililer, Rus güvenlik güçlerini müdahale bahanesi yaratmak için "sahte bayrak" operasyonu yaptıklarını iddia etti. Moldova'nın Cumhurbaşkanı Maia Sandu ise, saldırılardan Transdinyester'deki rakip grupların sorumlu olduğunu söyledi.

Uzmanlar ise saldırıları zarar vermek amaçlı değil, mesajlaşma olarak yorumladı. Çünkü bölgenin savaşa dahil edilmesi durumundan Rusya’nın yaklaşık iki bin kadar askerini burada konuşlandırması Kiev yönetimini hayli zorlayacak hamle olarak değerlendiriliyor.

1992 yılında Moldova ile Transdinyester arasında imzalanan ateşkesin ardından yeniden tırmanan gerilimin Ukrayna savaşını daha geniş bir alana yayacak olmasından endişe edilirken aynı zamanda Moskova yönetiminin birbirinden farklı açıklamaları da korkuyu artırdı.

ABD istihbaratı da Rusya'nın nihai hedefi hakkında benzer bir yorumda bulundu. Ulusal İstihbarat Direktörü Avril Haines Senato komitesine verdiği brifingde, Ukrayna’nın kilit liman kenti Odesa da dahil omak üzere güney Ukrayna’yı Transdinyester’e bağlayacak ve Kiev’in deniz bağlantısını kesecek hamleleri işaret etti. Ancak Haines, Rusya’nın ‘bir tür seferberlik’ ilan etmeden bu hamleyi yapmayacağını da sözlerine ekledi.

Vox News’ten Jen Kirby’nin haberinde yer verilen bilgiler göre Ukrayna ayrıca ülkenin güneyinde etkili saldırılar düzenlemek isteyen Rusya’nın Transdinyester’de asker ve silah konuşlandıracak olmasından endişe duyuyor.

Az sayıda ordu ve silah gücü bulunan Moldova ise Putin’in ülkeye yönelik herhangi bir hamlesine karşılık AB ve Batı’dan yardım arıyor.

Rusya’nın amacının Moldova ve bölgedeki istikrarı bozmak için Transdinyester bölgesini kaldıraç olarak kullanmak istediğine dikkat çeken Delaware Üniversitesi'nden Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Profesörü Stuart Kaufman, bölgenin geçmişte tek taraflı bağımsız bir yönetim kurabilmesine vurgu yaparak “Transdinyester'i ele geçirilmekten kurtaran tek şey coğrafya. Ukrayna'nın Ruslar ile aralarında olduğu gerçeği” ifadelerini kullandı.

Kremlin yönetiminin halen Ukrayna’nın doğu ve güneyindeki toprakları ele geçirmek için savaştığını vurgulayan Kirby, esas amacın Transdinyester olmadığının da altını çiziyor.

1992 yılında yaklaşık bin kişinin ölümüne neden olan iç savaşın ardından Rusya’nın bölgede yüzlerce barış gücü ve büyük bir mühimmat deposunu korumak üzere Rus Silahlı Kuvvetlerinin Operasyonel Grubu da dahil kalıcı birlikler konuşlandırdığına dikkat çeken Analist Michael Eric Lambert, Transdinyester’in geçmişten bugüne Rusya ile kurduğu ekonomik bağların son yıllarda Moldova’nın AB ile yaptığı anlaşmaların ardından yaşadığı değişime dikkat çekiyor.

Katowice Silesia Üniversitesi'nden Siyaset Bilimi Profesörü Agnieszka Miarka, "Rusya, Moldova'yı kendi etki alanında tutmak ve Avrupa Birliği gibi Batı Avrupa yapılarına katılmasını engellemek için siyasi baskı yapıyor" dedi ve ekledi, resmi olarak tarafsız olan Moldova kararını değiştirirse topraklarında Rus askerlerinin bulunmasından dolayı NATO üyeliği imkansız olacaktır.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini kınamamasına rağmen herhangi bir yardımda da bulunmayan Transdinyester yönetimi, ekonomik faktörlerde de denge gözetiyor. Bugüne kadar Rusya ile kurduğu bağlar giderek Avrupa’ya kayan bölgenin savaşın yayılmasına etki edeceği iddialarına yanıt veren Güney Florida Üniversitesi'nden Küresel Çalışmalar Profesörü Tatsiana Kulakevich, “Savaşın evinize gelmesini ister misiniz? Sanmıyorum” dedi.

Ukrayna savaşının Rusya’yı tükettiğine vurgu yapan uzmanlar, Rus generallerin Kremlin’in kurmak istediği köprüyü gerçekten ortaya koymaları gerektiğine dikkat çekiyor.

Kremlin’in Transdinyester’de yapacağı herhangi bir hamlenin Putin’in ‘kaybetmekten çok kazanıyormuş’ gibi davranmasında etkili olabileceğini savunan uzmanlar, sınır komşusu olmamalarından dolayı bölgeye asker gönderilmesini mümkün görmüyor. Putin’in buradaki hamlesinin Ukrayna birliklerini Odesa ve diğer bölgelerden uzaklaştırmak olacağına vurgu yapan uzmanlar, Moldova’nın halen enerjide Rusya’ya bağımlı olmasının Kremlin’den gelecek taleplere açık olabileceği riskine de dikkat çekiyor.