Tayfur Sökmen kimdir?

KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı'nın büyük tepki gördüğü “Türkiye’ye bağlılık korkunç. İkinci bir Tayfur Sökmen olmayacağım” sözleriyle gündeme gelen Hatay Cumhuriyeti'nin ilk ve son Cumhurbaşkanı olan Tayfur Sökmen kimdir? İşte yaşamı ile ilgili bilinmeyenler. . .

KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı, 6 Şubat'ta The Guardian gazetesine verdiği röportajda çok çarpıcı açıklamalarda bulunmuştu. Türkiye'ye bağlanmayı 'korkunç' olarak nitelendirerek ve Suriye'deki Fransız mandasına bağlı Hatay Cumhuriyeti'nin 1939'da referandumla Türkiye'ye bağlanmasını kabul eden Cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen'e atıfta bulunarak, "İkinci bir Tayfur Sökmen olmayacağım." ifadesini kullanan Akıncı'ya siyaset dünyasından tepkiler çığ gibi büyümüştü.

KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı

 

OKTAY: SEÇİM MALZEMESİ YAPILMASINA İZİN VERMEYECEĞİZ

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı'nın açıklamalarına ilişkin, "Küçük hesaplar ve vizyonsuz siyasi yaklaşımlarla KKTC'de, Türkiye Cumhuriyeti'nin seçim malzemesi yapılmasına asla müsaade edilmeyecektir." değerlendirmesinde bulunmuştu.

ALTUN: EN SERT BİÇİMDE KINIYORUZ

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Prof. Fahrettin Altun da, ifadeleri sert bir şekilde kınadıklarını belirterek, "Türk olmayan muhatapları karşısında misafirliğe gidince şımarıklık yapmaya başlayan çocuklar gibi davranan bu zatın, Kıbrıs Türkü'nün ve kahraman askerlerimizin canları pahasına korudukları o koltukta oturmayı hak etmediği ortadadır. Kimsenin bir karış toprağında gözü olmayan Türkiye Cumhuriyeti, ne yüzlerce yıllık Türk vatanı olan Kıbrıs'ın, ne de Mavi Vatan'ın kimseye peşkeş çekilmesine asla müsaade etmeyecektir. Türk milleti, Mustafa Akıncı‘ya haddini bildirecek, bu hadsizliğin cezasını en ağır biçimde sandıkta verecektir.” ifadelerini kullanmıştı.

Sökmen ailesinin en büyük üyesi Mustafa Sökmenoğlu’ndan tepki geldi. Sökmenoğlu, Akıncı’yı ‘Cahil’ olarak nitelendirmişti.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Prof. Fahrettin Altun

 

TAYFUR SÖKMEN KİMDİR?

1892 yılında Gaziantep´te doğdu. Karamürselzade Mustafa Şevki Paşa’nın oğlu olup, Hatay Cumhuriyeti’nin ilk ve tek Cumhurbaşkanı’dır. Eski Hatay ve İstanbul milletvekili, Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP) kurucularından Mustafa Murat Sökmenoğlu’nun babasıdır.

Tayfur Sökmen, Kırıkhan Rüştiyesi (Ortaokulu)’ni bitirdikten sonra özel eğitimle tahsilini tamamlayarak, Birinci Dünya Savaşı yıllarında istihbarat görevlerinde çalışmaya başladı. Kurtuluş Savası yıllarında İkinci Kolordu emrinde   "Kuva-yi Milliye" Kuvay-ı Milliye komutanlığı, Hatay   "Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri" Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti temsilciliği, İskenderun ve havalisi Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruculuğu ve başkanlığı, Antakya-İskenderun Muaveneti İçtimaiye Cemiyeti Başkanlığı, Hatay Erkimlik Cemiyeti Başkanlığı yaptı. İskenderun Sancağı’ndaki Fransız işgaline karşı direniş hareketinin örgütlenmesine öncülük etti. 20 Ekim 1921’de TBMM Hükümeti ile Fransa Hükümeti arasında imzalanan Ankara Antlaşması’yla İskenderun Sancağı, Fransız mandası altındaki Suriye’ye özerk bir yönetim birimi olarak bağlanmıştı. Fransız manda yönetimi Araplar ile Hıristiyanları kayıran bir tutum izlemeye başlayınca direniş yeniden başlamıştı.

Tayfur Sökmen, direnişin önderlerinden olduğu için gıyabında (kendisi bulunmadan) yargılanarak ölüm cezasına çarptırılınca Adana’ya kaçtı. Sonra yurtdışına çıkarak 1924-26 yıllarında Viyana’da yaşadı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın girişimiyle Fransa’dan İskenderun Sancağı’na girişi için izni alındı. Buna rağmen üzerindeki baskı devam ettiğinden, 1927’den sonra Gaziantep, Adana ve İstanbul’da yaşamak zorunda kaldı.

Tayfur Sökmen, 1935’te Antalya’dan bağımsız milletvekili seçilerek TBMM’ye girdi. 1936’da Fransa’nın Suriye ve Lübnan’a bağımsızlık vermesi üzerine, İskenderun Sancağı’nın da bağımsızlığa kavuşturulması için çalıştı. Bu arada Mustafa Kemal Atatürk de, İskenderun sancağının bağımsızlığa kavuşturmak için yoğun girişimlerde bulunuyordu.

Ocak 1937’de İskenderun Sancağı’na, Dışişlerinde Suriye’ye bağlı, ama kendi anayasasıyla yönetilen yarı özerk bir sancak statüsü tanınarak, sancağın adı da Hatay Sancağı olarak değiştirildi. Aynı yıl Türkiye’nin verdiği nota üzerine Fransa, sorunun Milletler Cemiyeti’nde çözülmesini istedi. Uluslararası koşulların da dayatması sonucunda varılan anlaşmayla, Milletler Cemiyeti (Birleşmiş Milletler) 19 Mayıs 1937’de Hatay için bir anayasa kabul etti ve Türkler ile Fransızlardan oluşan bir kurulun gözetiminde Hatay Cumhuriyeti’nin kurulduğu ilan edildi. Hatay Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanlığına da 2 Eylül 1938 tarihinde Tayfur Sökmen seçildi.

Hatay Cumhuriyeti 23 Haziran 1939’da, kendi Millet Meclisinin kararıyla Türkiye Cumhuriyeti’ne katıldı. Hatay’ın Türkiye Cumhuriyeti’ne katılmasıyla birlikte, Cumhurbaşkanlığı görevi sona eren Sökmen; Antalya (1939-50), Hatay (1950-54) milletvekili olarak yasama görevini TBMM’de sürdürdü. Sökmen, 1969 yılında, Cumhurbaşkanlığı tarafından kontenjan senatörü seçilerek Cumhuriyet Senatosu üyeliğine getirildi. 1975 yılında etkin siyasal yaşamdan çekildi ve 1980 yılında İstanbul’da öldü. Öldükten sonra kimi orta ve yükseköğretim kurumlarına adı verildi. Evli ve altı çocuk babasıydı.

“Hatay’ın Kurtuluşu İçin Harcanan Çabalar” (1978) adlı kitabında Hatay sorununu ayrıntılarıyla anlatmıştır.