Suriye Anayasa Komitesi kuruluyor mu?

Suriye Anayasa Komitesi’nin kurulmasını engelleyen gelişmeler neler? Ne zaman ilan edilmesi bekleniyor? Anayasa Komitesi’nin görevi ne olacak? Rusya’dan son günlerde gelen tepkiler neler? Rejim ve muhalefet Komite üzerinde anlaştı mı?

Suriye Anayasa Komitesi kuruluyor mu?

30 Ocak 2018 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in ev sahipliği yaptığı Soçi’de düzenlenen üçlü zirvede, Suriye Anayasasının yazılması için Suriye Anayasa Komitesi kurulması kararı alınmıştı. Türkiye, İran ve Rusya gibi garantör ülkelerin de üzerinde uzlaşma sağladığı bu kararı, Suriye Devleti ve muhalifler de kabul ettiler. Taraflar arasında başlanan müzakere süreçleri günümüze kadar uzadı. 16 Eylül’de İstanbul’da gerçekleşecek olan üçlü zirvede Komitenin kurulduğunun açıklanması bekleniyor. 

Komitenin yapısı nasıl olacak?

Soçi Zirvesi’nde alınan karara göre komite için 150 aday isim belirlenecek ve bu 150 isimden 50 kişilik “Anayasa Yazım Komitesi” oluşturulacaktı. Suriye hükümetinden 50, muhalif kesimden 50 ve iki taraf ile de herhangi bir bağlantısı söz konusu olmayan sivil toplum örgütü temsilcilerinden 50 kişilik bir liste hazırlanacaktı. Belirlenen isimler Türkiye, Rusya ve İran’ın da onayını alacaktı. Bazı sorunlara rağmen bu isimlerin birçoğu belirlendi. Komite başkanının kim olacağı, kararların nasıl alınacağı, komitenin görevinin ne olacağı gibi konularda anlaşmazlıkların birçoğu yürütülen müzakere süreçleri ile çözüldü. Taraflar eşbaşkanlık konusu üzerinde anlaşma sağlarken, Suriye hükümetinden ve muhalefetten bir kişinin komiteye başkanlık yapması kararı alındı. Kararların nasıl bir çoğunlukla alınacağı konusunda da anlaşmazlık yaşayan taraflar %75 oranı üzerinde anlaşmış durumda. Yani bir madde %75 oranında onay aldığı zaman kabul edilmiş olacak. Soçi Mutabakatında alınan karara göre, BM Suriye Özel Temsilcisi Anayasayı yazmak için 150 isim içerisinden 50 kişi seçecek. Fakat Türkiye, İran ve Rusya 45 kişinin Anayasayı yazması konusunda uzlaşma sağladı.

Komitenin kurulmasını ne engelliyor?

Her üç kesimden de 50 kişilik liste üzerinde isim isim müzakere yapılırken, sorun çıkartan sadece 1 kişinin olduğu belirlendi. YPG-PYD bağlantısı sebebi ile Türkiye’nin bu isme itiraz ediyor. Geçtiğimiz Aralık ayında da 6 kişi hakkında yine aynı sebepten dolayı Türkiye’nin itiraz ettiği biliniyor. Türkiye’nin itiraz ettiği bu isimler ise 50 kişilik Sivil Toplum Örgütleri listesinin içinde bulunuyor. Türkiye’nin itirazları Rusya ve İran tarafından dikkate alınır ve bu isim üzerinde de anlaşma sağlanırsa, 150 kişilik aday listenin hepsi belirlenmiş olacak.

Taraflar Anayasa Komitesi’nin görevinin ne olacağı konusunda ise henüz uzlaşma sağlayamadı. Esad yönetiminin 2012 yılında hazırladığı ve referanduma sunulan anayasanın revize mi edileceği yoksa yeni bir anayasa mı yazılacağı belirlenmiş değil. Taraflar bu konu üzerinde müzakerelere devam ediyor.

 Lavrov: “Batılı ülkeler komitenin kurulmasını engelliyor”

Konu ile ilgili geçtiğimiz günlerde açıklamalarda bulunan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Komitenin kurulamaması hakkında Batılı ülkeleri suçladı. “Eğer Batılı meslektaşlarımız çözüm konusunda daha sorumlu hareket etselerdi Suriye Anayasa Komitesi geçen yılın sonunda veya bu yılın başında çalışmalarına başlardı” ifadelerini kullanan Lavrov, garantör ülkelerin Komitenin oluşması için elinden geleni yaptığını belirtti. Açıklamalarına devam eden Lavrov, “1-2 kişinin adı üzerinde mutabakat sağlanması gerekli. Gerçeği söylemek gerekirse, Komitedeki kararların oybirliği ya da oybirliğinin sağlanamadığı durumlarda %75 çoğunlukla alınacağı düşünüldüğünde, 1-2 isme takılıp kalmak çok gülünç” şeklinde konuştu.

Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi Program Koordinatörü Ruslan Memedov ise, “Eğer anayasa komitesi anlaşmaya varamazsa ve anayasanın ilanının bir sonraki yıla bırakılacağı kararını alırsa, bu durumda seçimler mevcut anayasaya göre ve eski mevzuata göre yapılacak” açıklamalarında bulundu. 

Anayasa Komitesi neyi değiştirir?

Suriye’de Esad güçlerinin kaybettiği birçok yeri geri alması ile birlikte yeni bir anayasa yazılması konusu sık sık gündeme gelmeye başladı. Türkiye, İran ve Rusya gibi garantör ülkelerin Soçi ve Astana gibi zirveleri ile birlikte anayasa hazırlanması üzerinde çalışmalar arttı. Kalıcı bir barışın sağlanması için olmazsa olmaz görülen yeni anayasa için komite kurma kararı alındı. Komite kurulma aşamasında birtakım sorunlar oluşsa da birçok konuda uzlaşma sağlandı. Yeni anayasa ile birlikte 2011’de başlayan ve günümüze kadar süren iç savaşın sonlanacağı bekleniyor. 2021 senesinde yapılacak seçim ile birlikte Suriye’nin yeni bir döneme gireceği düşünülüyor. Fırat’ın Doğusu ve İdlib bölgelerindeki yaşanan savaş ve krizlerin sonlanması ile birlikte Anayasanın daha hızlı bir şekilde yazılacağı ve Suriye’de barış ortamının daha çabuk kurulucağı dile getiriliyor.