Sigara dünyada yılda 8 milyon can alıyor

Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre, yılda ortalama 8 milyon kişinin sigara ve tütün kullanımı bağlı olarak ölüyor. Peki, Türkiye’de yılda kaç kişi sigaraya bağlı hastalıklar nedeniyle yaşamını yitiriyor? Dünyada sigara kullanımında Türkiye kaçıncı sırada yer alıyor?

Dünya Sağlık Örgütü, tütün kullanımının yılda yaklaşık 8 milyon cana mal olduğunu, hükümetlerin sigarayla mücadelede konusundaki çalışmalarında daha aktif olmaları gerektiğini vurguladı. WHO, tütün kullanımına bağlı ölümlerin yüzde 40’ının (3,3 milyon kişi), kanser, kronik solunum yolu hastalıkları ve tüberküloz gibi akciğer hastalıklarından yüzünden olduğunu bildirdi.

Peki, Sigaranın ne gibi zararları var? Sigara dumanının içinde ne gibi maddeler var? Nikotin nedir, Nasıl zararlar veriyor? Yeşilay tarafından Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Programı kapsamında geliştirilen “Sigara Vücudun Düşmanı” başlıklı kitapçıkta bu sorulara geniş bir şekilde yer veriliyor.

SİGARA DUMANINDA HANGİ MADDELER VAR?

Sigara dumanı hem parçacık hem de gaz olmak üzere iki fazdan oluşuyor. Gaz fazında 500 uçucu madde yer alıyor ve dumanın yüzde 95’lik kısmını gaz fazı oluşturuyor. Dumanın yüzde5’ini oluşturan parçacık fazda ise 3 bin 500 farklı bileşen bulunuyor. Sigara ve sigara dumanı, katran, karbonmonoksit ve nikotine ek olarak amonyak, arsenik, hidrojen siyanür, formaldehit ve metan gibi son derece zehirli olan 4 binden fazla kimyasal madde içeriyor.

NİKOTİN NEDİR, ZARARLARI NELERDİR?

Sigaranın içinde başta nikotin olmak üzere birçok zehirli ve zararlı madde vardır. Nikotin tütünün içinde yer alan aktif maddelerden biridir ve zehirlidir. Nikotin bedende hızla dağılır. Bağımlılık yapma potansiyeli çok güçlüdür. Nikotini vücuduna alan bir genç bir süre sonra nikotine alışkanlık kazanır. Sonrasında kişi nikotin almadan rahat edemez. Sigara içmediğinde huzursuz olur ve sigarayı hayatından çıkaramaz. Bu kişi artık sigaranın bağımlısı olmuştur. Nikotin bağımlılığının ortaya çıkmasında en önemli rolü oynayan kimyasal madde dopamindir. Bağımlılık özetle, kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesidir. İnsanlar sigaraya genellikle genç yaşlarda başlar. Hayatında yaktığı ilk sigarasını tamamen bitiren gençlerin yüzde 85’i maalesef sigara bağımlısı olur.

BİR KERE KULLANMAK BAĞIMLI OLMAK İÇİN YETERLİ

Sigara gibi bağımlılık yapıcı maddeleri bir kere bile kullanmak bağımlı olmak için yeterli olabilir. Ayrıca bir kere bile sigara kullanmak bağımlılık yapan başka maddeleri kullanma riskini arttırır. Bağımlıların yaşadığı tam bir esarettir. Onlar sigara gibi küçük bir nesnenin güdümüne girmiş olurlar. Özgürlükleri kısıtlanmış olur. Sigara bulamadıklarında huysuz olurlar. Arkadaşlarından zamanla sigara dilenir hale gelirler. Bazıları sigara parasını elde etmek için olmadık yollara başvurur. Bağımlı olan genç parasının önemli bir kısmını dumana yatırmış olur. Bağımlı kişi kendine zarar verdiği gibi çevresine de zarar verir.

SİGARANIN ETKİLERİ NELERDİR?

Sigaranın içer içmez ortaya çıkan etkileri olduğu gibi uzun süreli etkileri de bulunuyor.

İÇER İÇMEZ ORTAYA ÇIKAN ETKİLERİ

Kalp atışının hızlanması, Kan basıncının artması, Midenin asit üretmesi, Böbreklerin, idrarı, olması gerekenden az üretmesi, Beynin ve sinir sisteminin hızlı çalışması ve sonra yavaşlaması, İştahsızlık , Koku ve tat alma duyularının zayıflaması, Akciğerlerdeki küçük saç benzeri liflerin ve havayollarının uygun çalışmaması, El ve ayak parmaklarına kan akışının zayıflaması , Beyindeki kan akışının yavaşlaması, Diş çürümeleri , Midenin bozulması, Gözlerin sulanması, Baş dönmesi

UZUN SÜRE KULLANIMDA ORTAYA ÇIKAN ETKİLERİ

Sık sık nefessiz kalmak ve öksürmek , Dişlerde sarı ya da siyah lekelerin oluşması , Daha kırışık ve kuru bir ciltle olduğundan yaşlı görünmek, Kadınlarda ve erkeklerde kısırlık riski , Kemiklerde kırılma riskinin artması , Saçlarda dökülme , Tırnaklarda sararma , Ayrıca yüksek miktarlarda nikotin alınması (örneğin bazı böcek öldürücü spreylerde bulunabilir) ciddi toksik yani zehir etkisine sahiptir ve kişide kusmaya, titremeye, kıvranmaya, sarsılmaya yol açabilir.

KARBONMONOKSİT EGZOZ DUMANINDA DA BULUNUYOR

Sigarada bulunan katran, akciğer kanseri, solunum yolları hastalıklarına ve amfizeme (solunum yetmezliğine yol açan yaygın bir kronik akciğer rahatsızlığı) neden olmaktadır. Katran kanserlerden sorumludur. Filtre kullanılarak katran oranı azaltılır. Ancak filtre kullanımının bile kanser olmaya yetecek kadar katran solunmasına yol açtığı bilinmektedir. Sigarada bulunan karbonmonoksit akciğer sorunlarına, kalp ve damar hastalıklarına yol açmaktadır. Karbonmonoksit aynı zamanda egzoz dumanında bulunur.

İÇENLERDE AKCİĞER KANSERİ RİSKİ 22 KAT FAZLA

Mesane kanseri risk 2 kat, Prostat kanseri riski 2 kat, Bacak damarı hastalığı riski 2 kat, Ülser riski 2 kat, Pankreas kanseri riski 2 kat, Kalp hastalığı riski 3 kat, Kalp krizi riski 1 - 4 kat, Yemek borusu kanseri riski 8 -10 kat, Bronşit riski 10 kat, Kadınlarda kısırlık riski 10 kat, Erkeklerde iktidarsızlık riski 10 kat, Ani ölüm riski 10 kat, Bademcik kanseri riski 7-11 kat, Diş eti kanseri riski 5-14 kat, Gırtlak kanseri riski 16 kat, Rahim ağzı kanseri riski 16 kat, Akciğer kanseri riski 22 kat,  Felç olma riski 2-22 kat, Ağız kanseri riski 3-30 kat, Dil kanseri riski4-33 kat daha fazladır.

Kendileri sigara içmeseler bile sigara içenlerin tütün dumanına maruz kalan milyonlarca insan, sigaranın neden olduğu hastalıklar yüzünden hayatlarını kaybediyor.

YILDA 60 BİN ÇOCUĞU ÖLDÜRÜYOR

Dünya Sağlık Örgütü Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi Dairesi Başkan Vekili Dr. Vinayak Prasad, geçen yıl “Dünya Tütüne Hayır Günü” nedeniyle yaptığı açıklamada tütün ve sigara kullananların başta akciğerleri olmak üzere kendi bünyelerine ve çevrelerindekilerin sağlığına dolaylı yoldan verdikleri zararı hatırlatarak, “Sigara ve tütün kullanımı en büyük ölçekte akciğer hastalıklarına neden oluyor. Yılda ortalama 3,3 milyon kişi sigara ve tütün kullanıma bağlı akciğer hastalıkları yüzünden hayatlarını kaybediyor. Yılda ortalama yarım milyon kişi de sigara ve tütün kullanımından dolaylı yoldan etkilendikleri için can veriyor. Her yıl yaklaşık 60 bin çocuk, tütün ve sigara kullanımından dolaylı olarak etkilendikleri için yaşamını yitiriyor” ifadelerini kullandı.

 

SİGARA İLE İLGİLİ VERİLEN SÖZLER TUTULMUYOR

Dünya Sağlık Örgütü, sigara kullanımının giderek düştüğünü belirtti ancak hükümetlerin sigara kullanımının azaltılmasıyla ilgili verdikleri sözleri tam olarak tutmadıklarını açıkladı. WHO verilerine göre 2000 yılında dünyada sigara ve tütün kullanımı oranı yüzde 27. Bu oran 2016 verilerine göre yüzde 20’ye düşmüş ancak Dünya Sağlık Örgütü hükümetlerin 2025 yılına kadar ülkelerinde sigara ve tütün kullanımını yüzde 30 oranında azaltma taahhüdünün çok gerisinde kaldı. Dünya Sağlık Örgütü ayrıca hükümetlerin kendi ülkelerinde sigara ve tütün kullanımını azaltmak için kontrol önlemlerinin nasıl uygulanacağı konusunda pratik tavsiyeler sunan, ‘WHO Tütün Kontrolü Sözleşmesi'nin’ daha hızlı uygulanmasını istiyor.

“ULUSLARARASI TÜTÜN KONTROLÜ” SÖZLEŞMESİ NEDİR?

‘WHO Tütün Kontrolu Sözleşmesi’, sigara içmeyenler için kamusal alanların yaratılması, işyerleri ve toplu taşımacılıkta sigara reklamı, tanıtım ve sponsorluklarının yasaklanması ve satışa sunulan her türlü tütün ürünlerinin paketlerinde sağlığa verdiği zararın anlatan uyarıların kullanılmasını istiyor. Sözleşme, hükümetlerin sigaradan alınan vergilerin önemli ölçüde artırılmasını işitiyor. Sigaranın zararlarını anlatan ulusal kampanyalar düzenleyerek halkın bilinçlendirilmesini istiyor. 1987’de ilan edilen ‘Dünya Tütüne Hayır Günü’ yaklaşık 32 yıldır her 31 Mayısta kutlanıyor. 31 Mayıs dünyada sigarayı bırakma günü olarak da adlandırılıyor.

TÜTÜN KULLANANLARIN SAYISI İLK KEZ GERİLEDİ

Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO), raporuna göre, dünya genelinde tütün kullanan kişi sayısı 2000 yılında 1 milyar 397 milyon iken bu sayı, 2018'de 60 milyon gerileyerek 1 milyar 337 milyona düştü. Dünyada, 2000-2018 yıllarında tütün kullanıcısı erkek sayısı 1 milyar 50 milyondan 1 milyar 93 milyona çıktı. Ancak yeni rapor, erkekler arasında tütün kullanımdaki artışın durduğunu ortaya koydu. Rapora göre, 2020'ye gelindiğinde tütün kullanan erkek sayısında, 2018'dekinden 1 milyondan fazla düşüş öngörülüyor. WHO'ne göre, bu sayının 2025'te de 5 milyon daha az olması bekleniyor.

WHO Başkanı Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu durumun, tütünle mücadelede bir dönüm noktası olduğunu vurgulayarak, "Uzun yıllar boyunca, ölümcül tütün ürünlerini kullanan erkek sayısında sürekli artışa şahit olduk. Fakat şimdi, ilk kez, hükümetlerin tütün endüstrisinde daha sert olmasıyla erkeklerin tütün kullanımında bir düşüş öngörüyoruz. DSÖ, bu düşüş eğilimini sürdürmek için ülkelerle yakın çalışmaya devam edecek." dedi.

WHO'nun yeni raporu, sigara, puro ve çiğneme tütününü içeren tütün ürünlerinin kullanımını kapsarken, elektronik sigaralar çalışmanın dışında bırakıldı. WHO'nun raporuna göre, 2010 yılından bu yana ülkelerin yaklaşık yüzde 60'ında tütün kullanımında düşüş görüldü. Rapora göre, dünyada en fazla tütün kullanımı Güneydoğu Asya ülkelerinde olsa da bu bölgede de düşüş eğiliminin öngörüldüğü kaydedildi.

WHO Başkanı Tedros Adhanom Ghebreyesus

 

Tütün ürünleri kullanan kadın sayısı 2000'de 346 milyon iken, 2018'de bu sayı 100 milyondan fazla düşerek 244 milyona geriledi. Kadın tütün kullanıcılarının sayısının 2025'e gelindiğinde 32 milyon azalması bekleniyor. Kadınların tütün kullanımında en fazla düşüş, düşük ve orta gelirli ülkelerde kaydedilirken, Avrupa, kadınlar arasında tütün kullanımını azaltmada en yavaş ilerleyen bölge oldu. Raporda ayrıca, 2018'de 14 milyonu kız, 29 milyonu erkek olmak üzere 13-15 yaşlarında yaklaşık 43 milyon çocuğun tütün kullandığı ifade edildi.

TÜRKİYE’DE HER YIL 83 BİN KİŞİ ÖLÜYOR

Türkiye’de her yıl 83 bin 100 kişi sigara kaynaklı nedenlerle yaşamını yitiriyor. 252 bin çocuk ve 14,5 milyon yetişkin de tütün ürünü kullanıyor. Tütün ürünü kullanımının çocuklardaki oranı ise oğlanlarda yüzde 10,2, kızlarda ise yüzde 5,3. Ülkelere göre tütün yüzünden ölen erkeklerin oranında Türkiye, erkeklerde tütün kaynaklı ölümlerde dünya ikincisi.

TÜTÜN KULLANIMI 2010-14 ARASI ARTTI

Dünyanın çoğu ülkesinde olduğu gibi Türkiye’de de erkeklerin tütün tüketimi kadınlardan daha fazla durumda.  TÜİK’in 2014 verilerine göre Türkiye’de 15 yaş üzeri nüfusunun yaş 27,3’ü her gün tütün ürünü kullanıyor. İki yılda bir güncellenen verilere göre 2010’da bu oran yaşta 25,4’tü. Erkeklerde her gün sigara içenler yüzde 41,8 olurken kadınların ise yüzde 13,1’i sigara içiyor. 25-34 yaş arası erkekler yaş 51,2 ile en fazla tütün ürünü içen yaş grubunu oluşturuyorlar. Kadınlarda ise yaş 19,7 ile en fazla 35-44 yaş aralığı tütün içiyor.

TÜRKİYE’DE SİGARA KULLANIM ORANI

Daha önce hiç tütün ürünü içmemiş kişiler ise 15 yaş üzeri nüfusun yüzde 49,8’ini oluşturuyor. Erkeklerde bu oran yüzde 28,7, kadınlarda ise 70,3. Türkiye’de tütün ürünleri kullanmaya başlayanların yüzde 36,2’si merak, yüzde 16,8’i özenti, yüzde 29,4’ü ise arkadaş etkisini gerekçe gösteriyor.

TÜTÜN EKİMİ 10 YILDA YÜZDE 50’DEN FAZLA AZALDI

Tütün Atlası’nda farklı yıllardan veriler bulunuyor. Türkiye’de 2012 yılında günde 10 adet sigara içen bir kişi, aylık hane gelirinin yüzde 5’i ile 7,5’i arasında bir oranı sigaraya ayırmak zorunda kalıyordu. 2013 yılında ise Türkiye’deki evlerin en az yüzde 60’ında ayda en az bir kere sigara içiliyordu. Türkiye’de bir yılda tüketilen sigara miktarı 2014’te kişi başına bin 500 ile 2 bin 500 arasında değişiyordu. Bu da günde kişi başı 4-7 arası sigaraya denk düşüyor. Türkiye’de nargile içen kişilerin sayısı ise nüfusun yüzde 2’si ile 10’u arasında. Tütün Atlası’na göre nargileden alınan her bir nefeste, bir sigaradan alınana yakın miktarda, yaklaşık 500 ml duman alınıyor. Türkiye’de tütün ekimi için kullanılan alan ise 2001-2011 yılları arasında yüzde 50’den fazla azaldı.

 

SİGARA İLE İLGİLİ BİLİNEN YANLIŞ BİLGİLER

SİGARA ZAYIFLATIR:  Sigara kişinin çirkinleşmesine ve kötü kokmasına neden olur.

SİGARA SORUNLARI UNUTTURUR: Sigara yeni sorunlar ekler.

SİGARA İÇMEK İNSANI SAKİNLEŞTİRİR: Sigara ruh sağlığımızı olumsuz etkiler.

SİGARA SOSYALLEŞMEYE YARDIMCI OLUR: Sigara kullanmayanlar sigara kullananlardan daha fazladır.

SİGARA DUMANINI İÇİME ÇEKMİYORUM, BANA BİR ZARARI YOK: İçe çekilmeyen sigara dumanı da hastalıklara neden olmaktadır.

SİGARAYI BIRAKMANIN ÖNÜNDEKİ ENGELLER NELERDİR?

Sigaraya başlamak kolaydır fakat sigarayı bırakmak zordur. Çünkü: Nikotin yüksek oranda bağımlılık yapar, Bırakmaya çalışan kullanıcıların en az yarısı tekrar kullanma isteği duyar, Kullanıcıların çoğu sigarasız bir hayatı hayal etmekte zorlanırlar,  Bazı kullanıcılar tek başlarına yardımsız bırakabileceklerini düşünürler, Bazı kullanıcılar olumsuz duygularla baş etme stratejileriyle ilgili sınırlı birikime sahiptirler, Bazı kullanıcılar sigaranın sebep olduğu riskleri tam olarak algılayamamakta ve gerçeği kabullenememektedirler. Pek çok sigara bırakma girişiminde bulunmuş ve başarısız olmuş insan özgüvenini kaybetmekte ve yeniden bırakma girişimine cesaret edememektedir,  Bazı kullanıcılar sigarayı bırakmanın çok kolay olduğuna dolayısıyla bununla uğraşmaya gerek olmadığına dair yanlış bir anlayışa sahiptirler.

SİGARAYI BIRAKTIKTAN SONRA NE GİBİ DEĞİŞİKLİKLER OLUR?

20 dakika sonra nabız ve hızlı soluk alıp verme normale döner.  8 saat sonra kandaki oksijen düzeyi normal seviyesine döner. 24 saat karbonmonoksit vücuttan atılır. 48 saat sonra azalan tat ve koku duyusu düzelir. 72 saat sonra soluk alıp vermek kolaylaşır, enerji düzeyi artar. 2-12 Vücuttaki dolaşım düzelir, yürürken meydana gelen yorulma ve tıkanmalar azalır. 3-9 ay sonra Akciğer performansı yüzde 5 ila yüzde 10 artar. Kısa süreli ve hırıltılı soluk almalar düzelir. 12 ay sonra Kalp hastalıklarına yakalanma riski yüzde 50 azalır. 12-36 ay sonra Mesane kanserine yakalanma riski yüzde 50 azalır. 5 yıl sonra Kalp krizi ve solunum yollarıyla ilgili kanserlere yakalanma riski yüzde 50 azalır. 10-15 yıl sonra Kalp krizi geçirme olasılığı sigara içmeyenler ile aynı seviyeye iner ve akciğer kanserine yakalanma riski içenlere göre yarı yarıya azalır.

Sonuçta, Tütün bağımlılığı, tüm ülkeler için en önemli halk sağlığı problemi olarak karşımıza çıkıyor. Türkiye’nin de içinde bulunduğu coğrafya, dünya tütün tüketiminde birinci sıralarda yer alıyor. Sigara hem içene hem de topluma çok pahalıya mal oluyor.  Yapılan uzun süreli çalışmalar düzenli içicilerin yarısının alışkanlıkları yüzünden olduğunu gösteriyor. Dünya bankası verilerine göre her yıl tütünün yol açtığı ekonomik zarar yaklaşık 200 milyar dolardır. Tütün tüketimi bireylerin ve toplumun sağlığını tehdit etmekte, hem kamu kaynakları hem de bireylerin gelirlerinin etkinsiz kullanımına neden olmaktadır. Türkiye 2008 yılından bu yana tütün kontrolünde ivme kazanmıştır. Sağlıklı, üretken, verimli bir toplum için tütün ile mücadelenin devamlılığı çok önemlidir.