Osmanlı'da Eğitim Sistemi

Osmanlı'da eğitim sistemi kişiyi her alanda yetiştiren bir düzene sahipti. Eğitim gören öğrenci uzmanlık alanı seçer ve buna göre yetiştirilir ve takibi gerçekleştirilirdi.

Osmanlı'da Eğitim Sistemi - Sayfa 1

Osmanlılarda eğitim, hem bireylere toplumun geçerli değerlerini ve bilgileri aktarma hem de bireyin iyi insan, iyi meslek sahibi olmasını ve kanunlara uymasını hedefleyen bir anlayışa sahipti.


19
Osmanlı'da Eğitim Sistemi - Sayfa 2

Osmanlı’da Mesleki Eğitim;

Osmanlı esnaf örgütü, Türkiye Selçuklu Devleti’ndeki Ahilik çerçevesinde gelişmiş ve lonca ismini almıştır. Ahilik, esnaf ve zanaatkârları bir çatı altında toplamıştır. Osmanlı Devleti’nde her meslek grubunun bir loncası vardı. Loncalar aynı zamanda mesleki eğitimin verildiği yerlerdi. Mesleğe yeni giren bir çırak belli aşamalardan sonra kalfalığa, kalfalık döneminden sonra da ustalığa geçerdi. Lonca sisteminde ustalar, çıraklarına meslekleriyle ilgili teknik bilgiler yanında, toplum hayatının gerektirdiği kültür ve terbiyeyi de öğretirlerdi. Ustalığa geçiş sırasında bir tören yapılır, usta olan kişiye peştamal kuşatılır ve ustalık belgesi olan icazet verilirdi. İcazet aldıktan sonra iş yeri açma izni verilirdi.



29
Osmanlı'da Eğitim Sistemi - Sayfa 3

Osmanlı’da Saray Eğitimi;

Osmanlı Devleti’nin yönetildiği Topkapı Sarayı aynı zamanda bir okul görevi de görmekteydi.

Enderun: Kuruluşu II. Murat’a kadar uzanan Enderun’a Fatih Sultan Mehmet Han döneminde büyük önem verilmiş ve geliştirilmiştir. Saray okulu olan Enderun’a başlangıçta devşirme sistemi ile öğrenci alınırdı. Devşirme sistemiyle toplanan çocuklar, Türkçeyi, Türk gelenek ve göreneklerini, İslam dinini öğrenmek üzere Türk ailelerinin yanına gönderilirdi. Burada Türk-İslam kimliği kazanan çocuklar askerî eğitim almaları için acemi ocağına alınırdı. Acemi ocağındaki yapılan seçme sonunda başarılı olanlar Enderun’a alınırdı. Enderun oda ya da koğuş denen bölümlerden meydana gelirdi. Bu odalar büyük oda, küçük oda, doğancılar odası, seferli odası, kiler odası, hazine odası ve has oda şeklinde sıralanmaktaydı.Öğrenciler odaların alt basamağında öğretime başlar, üst basamaklara doğru yükselirlerdi. Bu süreç içerisinde güreş, ok atma, güzel yazı, Arapça, Farsça, edebiyat, tarih, musiki, İslami bilimler ve matematik öğrenirlerdi. Enderun, Osmanlı devlet hayatına çok sayıda veziriazam, vezir ve yüksek dereceli devlet adamı yetiştirmişti.


39
Osmanlı'da Eğitim Sistemi - Sayfa 4

Osmanlı’da Askeri Eğitim;

Osmanlı Devleti’nde ordu başlangıçta gönüllü aşiret birliklerine dayanıyordu. Bunların yetersiz kalması üzerine Orhan Gazi zamanında daimi askeri birlikler kuruldu. Hızla gelişen fetihler, Osmanlı devlet adamlarını yeni arayışlara yöneltti. Bunun üzerine kapıkulu ordusu kuruldu. Kapıkulu ordusuna kaynak oluşturmak amacıyla acemi ocağı oluşturuldu. Devşirme sistemine uygun olarak toplanan ve gerekli Türk-İslam kültürünü alan çocuklar acemi ocağında askerî eğitim aldıktan sonra kapıkulu ocaklarına dağıtılırlardı.

Askerî eğitim veren ve birer askerî sanat okulu olan başlıca kurumlar şunlardı:

Tophane: Top döküm ve yapımı ile ilgili askerî sanat okuludur. Top döküm ve yapım tekniğinin bütün incelikleri burada öğretilirdi.

Humbarahane: Havan topları ve el bombaları burada yapılırdı. Bunları yapmak ve kullanmak bilgi ve beceri isteyen bir işti. Bunun için gerekli eğitim ve öğretim bu askerî sanat okulunda verilirdi.

Tüfekhane: Tüfek yapım, bakım ve onarımını gerçekleştirirdi.

Kılıçhane (Kılıç Sanat Mektebi): Kılıç ve kesici silahların yapıldığı askerî sanat okuludur.

Mehterhane: Osmanlı Devleti’nde askerî mızıka okuluna mehterhane denilmekteydi. Savaşlarda askerlerin savaşçılık ve yiğitlik duygularını artırırdı. Bu kurumlarda eğitim-öğretim daha çok uygulamaya dayalı olarak verilmekteydi.


49