Orta Doğu’da savunma harcamaları

İçinde yaşadığımız ülkeyi de kapsayarak geniş bir alana yayılan Orta Doğu, yüzlerce yıldır savaş ve istikrarsızlıkla boğuşmaya devam ediyor. Petrol ticaretinden elde ettiği ekonomik güç ile en fazla savunma harcaması yapan ülkeleri içinde barındırıyor.

Ekonomik olarak bir çok farklılığı içerisinde barındıran bir bölge olan Orta Doğu, farklı doğal kaynaklara ev sahipliği yapan ve farklı miraslara ev sahipliği yapan ülkeleri içinde barındıdan bir bölge olarak nitelendirilir. Bölgedeki ülkelerin büyük çoğunluğu askeri ve sivil çatışmalar yaşamıştır ve bu olaylar neticesinde çok sayıda insan acı çekmiş ve ekonomik kayıplar yaşamıştır.

Nitekim ulusal bütçelerin önemli bir kısmı, askeri harcamalar için kullanılmaktadır. Askeri harcamalar ekonomi için hem fayda hem de maliyet oluşturmaktadır. Kendi içlerideki bölgesel sorunlar sebebiyle, bölge ulusları birçok gelişme fırsatını değerlendirememiştir.

Orta Doğu’da ki siyasi, askeri ve iktisadi sorunların arkasında yatan temel unsur petroldür. Uluslararası ortamda Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra oluşan yumuşama savunma harcamalarında azalma meydana getirmiş olmasına rağmen; gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde silah endüstrisi en hızlı büyüyen sektör olmuştur.

Orta Doğu’da yaşanan her türlü çatışma, bölgedeki silahlanma yarışını hızlandırmış ve harcamaların büyük bir bölümünün savunma alanında yapılmasına sebep olmuştur. Bu bölgenin ülkelerinde yapılan silahlanma harcamaları, Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH)’larının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu bağlamda aşırı silahlanma ülkelerin büyüme hızlarını düşürürmüş ve dış borç yüklerinin artmasına sebep olmuştur.

Orta Doğu ülkelerinin çoğu, sanayileşme ve teknoloji bakımından geri oldukları için savunma sanayinde dışa bağımlı durumdadırlar. Bölgede savunma sanayinin alt yapısı oluşmamıştır. Petrol gelirlerinin büyük bir kısmı petrol ithal eden ülkelere silah alımları ile geri dönmektedir.

Silah satan ülkeler büyük karlar elde ederlerken bu ülkeleri de kendilerine bağımlı kılmaktadırlar. Orta Doğu’da çoğu ülkenin orduları yeni kurulduğu için askeri yapılanmaları ve silahlanmaları birbirlerinden etkilenmiştir. Ordunun büyümesi nüfus oranlarına göre çok yüksektir. İç ve dış çatışmaların yoğun olduğu bu bölgede askerin sayısı, askeri harcamaların yüksekliği militarizmin oluşmasına neden olmaktadır.

Orta Doğu ülkelerindeki askeri denge sayılarının ve niteliklerinin uluslarası çaptaki diğer ülkeler bakımından farklı olması, ülkelerin bu eksikliklerini nükleer, kimyasal ve biyolojik silahlara sahip olarak giderme eğilimini ortaya çıkarmıştır. Orta Doğu’da silahların denetimi için siyasi, askeri ve ekonomik birçok engelin ortadan kaldırılması gerekmektedir.

Silah satışlarından kar edenler ile denetleyen ülkelerin aynı güçler olması,  Orta Doğu’da silahlanma yarışının yakın zamanda sona ermeyeceğini ve güç geçtikçe artacağını göstermektedir.

En çok savunma harcaması yapan ülkeler

Bölgedeki askeri harcamalar, küresel kaynaklar bakımından oldukça büyük bir paya sahiptir. Orta Doğu’da Arap-İsrail Savaşı ve Arap petrol ambargosu gibi askeri ve siyasal olaylar neticesinde başlayan yeni dönem de; bölgenin ekonomik çıktı, ihracat, silah transferleri, askeri harcamaları ve dış yardımlarında daha önce görüşmemiş bir artış yaşanmasına sebep olmuştur.

Orta Doğu’da meydana gelen hızlı gelişim ve ekonomik büyüme, savunma harcamalarında da ciddi bir büyüme ve artışı beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda yapılan araştırmalar neticesinde elde edilen sonuçlar, son yıllarda en fazla askeri harcama yapan ülkelerin, Orta Doğu ülkeleri olduğu yönündedir. İran, İsrail, Suudi Arabistan, Umman gibi ülkelerin yanı sıra Türkiye’de en fazla silah ticareti yapan ülkeler arasında yer alır.

Duruma Türkiye kanadından baktığımızda ise, ülkenin sorunlarla dolu bir bölgenin tam ortasında kaldığını ve bu sebeple bölgede yaşanan istikrarsızlıklardan büyük oranda olumsuz etkilendiğini söylemek mümkündür. Öte yandan Türkiye yıllardır terörle en ciddi şekilde mücadele etmektedir. Bu nedenle Türkiye savunmaya için yaptığı harcamaları artırmaktadır.