“Müreffeh ve huzurlu bir Afrika” : Afrika Birliği

Afrika Birliği, temellerini 1963 yılında kıta ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanmaları ve sömürgeciliğin tüm kıta ülkeleri için son bulması ilkeleri doğrultusunda atmıştır. Soğuk Savaş döneminde, halihazırda aç ve yorgun olan kıta ülkeleri Bağlantısızlar Grubu içinde yer alıp, halklarını iki bloğun mücadelesinden korumak istemişlerdir. Birliğin temel amacı ise politik, sosyal ve ekonomik bütünleşmesinin sağlanması, kalkınmanın hızlandırılması, barış ve istikrarın korunması olarak belirtiliyor.

“Müreffeh ve huzurlu bir Afrika” : Afrika Birliği

21.yy’da iletişim ve ulaşım araçlarındaki hızlı gelişmeyle birlikte bölgesel, küresel ve ulusüstü organizasyonların ve devletlerin oluşturduğu birlikler, ülkeler arası güvenin, istikrarın ve kalkınmanın sağlanmasında önemli bir konumda bulunuyor. Afrika Birliği’ de içinde bulunduğumuz yüzyılın ilerleyen dönemlerinde, önemini daha da artıracak organizasyonlar arasında.

Dışişleri Bakanlığı’ndan edinilen bilgilere göre, Afrika Birliği Örgütü, Afrika devletlerinin bağımsızlıklarını ve egemenliklerini kazanmaları ve Afrika’da sömürgeciliğe son verilmesi ilkeleri doğrultusunda kurumsal temelini 1963 yılında atmıştır. Örgüt, Soğuk Savaş döneminde Bağlantısızlar Grubu içinde yer almış ve Doğu ve Batı Blokları arasındaki mücadeleden uzak kalmıştır. Soğuk Savaşı müteakiben kıtada yaşanan çatışmalar, siyasi istikrarsızlık, ekonomik sorunlar ve salgın hastalıklar örgütü daha etkin bir kuruluş haline gelmeye yöneltmiştir. Örgüt, 2002 yılında Afrika Birliği (AfB) adını alarak, yeni hedeflerini politik, sosyal ve ekonomik bütünleşmenin sağlanması, kalkınmanın hızlandırılması, barış ve istikrarın korunması ve demokrasi ile iyi yönetim ilkelerinin benimsenmesi olarak belirlemiştir. 

Afrika ülkelerinin buluştuğu ortak platform olan Afrika Birliği Örgütü, Kıta’da karşılaşılan her soruna “Afrika sorunlarına Afrika çözümleri” ilkesi uyarınca çözümler bulmaya ve politikalar üretmeye çalışmaktadır. 

Afrika Birliği - Türkiye ilişkileri

Ülkemizin Afrika Birliği Örgütü ile ilişkileri 1963 ve 2002 yılları arasındaki dönemde sınırlı kalmıştır. Afrika’ya Açılım Politikamızın ivme kazanmasıyla birlikte, 2002 yılından itibaren AfB Zirvelerine misafir ülke olarak katılan ülkemiz, 2005 yılında AfB nezdinde gözlemci ülke statüsü kazanmıştır. Addis Ababa Büyükelçiliğimiz, AfB faaliyetlerini, AfB nezdinde Türkiye Daimi Temsilciliği statüsüyle yakından takip etmektedir. AfB 2008 yılında Türkiye’yi Afrika’nın stratejik ortağı olarak kabul ederek Türkiye ile olan ilişkilerini geliştirme iradesi sergilemiştir. 

Türkiye-Afrika İşbirliği Zirvesi 18-21 Ağustos 2008 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Sözkonusu zirvede, “Türkiye-Afrika İşbirliği İstanbul Deklarasyonu: Ortak Bir Gelecek için İşbirliği ve Dayanışma” ve “Türkiye-Afrika Ortaklığı için İşbirliği Çerçevesi” başlıklı belgeler kabul edilmiştir. Bu çerçevede, hükümetlerarası işbirliği; ticaret ve yatırım; tarım, tarımsal ürünlerin ticareti, kırsal kalkınma, su kaynaklarının yönetimi, küçük ve orta büyüklükteki işletmeler; sağlık; barış ve güvenlik; altyapı, enerji, ulaşım ve telekomünikasyon; kültür, turizm ve eğitim; medya, enformasyon ve iletişim teknolojisi ile çevre öncelikli işbirliği alanları olarak belirlenmiştir. Zirve ile eşzamanlı olarak düzenlenen “Türkiye-Afrika İş Forumu”, ülkemizin ekonomik imkanlarının Afrikalı bürokratlara ve işadamlarına tanıtılmasını sağlanmıştır. 

Türkiye-Afrika İşbirliği Zirvesi’nde kabul edilen izleme mekanizması çerçevesinde, I. Türkiye-Afrika İşbirliği Yüksek Düzeyli Memurlar Toplantısı 15 Aralık 2010 tarihinde İstanbul’da düzenlenmiştir. Toplantı sonunda, çalışmaları 2009 yılından bu yana devam eden “2010-2014 Türkiye-Afrika Ortaklığı Ortak Uygulama Planı” kabul edilmiş ve Ortak Basın Bildirisi yayımlanmıştır. 

II. Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi, “sürdürülebilir bir kalkınmanın ve bütünleşmenin güçlendirilmesi için yeni bir ortaklık modeli” teması altında 19-21 Kasım 2014 tarihlerinde Malabo’da gerçekleştirilmiştir. Zirve’de bir Bildiri ve 2015-2019 dönemine ilişkin Ortak Uygulama Planı kabul edilmiştir. Bu belgeler, aynı zamanda, gelecek Zirve’nin 2019 yılında Türkiye’de toplanmasını karara bağlamıştır. Zirve sonrasında Ankara’da 19 Mart 2015 tarihinde gerçekleştirilen Kıdemli Memurlar Toplantısında 2015-2019 Uygulama Planı gözden geçirilerek, bu dönemde Afrika’nın ihtiyaçları doğrultusunda hayata geçirilecek projeleri içeren bir Öncelikli Projeler Listesi (Matriks) kabul edilmiştir. 

Türkiye ve AfB arasında Afrika ülkelerinin ekonomi ve dış ticaretten sorumlu Bakanları ile kıtadaki bölgesel ekonomik kuruluşların Genel Sekreterleri/Başkanlarının ve işadamlarının katılımıyla ve Ekonomi Bakanlığı, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) ve Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) evsahipliğinde 2-3 Kasım 2016 tarihlerinde İstanbul’da “Türkiye-Afrika İş ve Ekonomi Forumu” düzenlenmiştir. 

AfB ile kabul edilen Matriks kapsamında gerçekleştirilen sözkonusu Foruma Afrika Birliği Dönem Başkanı Çad Cumhurbaşkanı Idriss Deby Itno, Sao Tome ve Prinsipe Başbakanı Patrice Trovoada ile 41 Afrika ülkesinden 27 Bakan, 7 Bakan Yardımcısı; Afrika Birliği dâhil dört bölgesel ekonomik kuruluştan ise 4 Genel Sekreter/Komiser düzeyinde katılım olmuştur. Ayrıca, 46 Afrika ülkesinden 1.257, ülkemizden 729 işadamı ile 159 basın mensubu Foruma katılmıştır. 

Matriks bağlamındaki ikinci etkinliği ise 27-28 Nisan 2017’de Antalya’da düzenlenen "Türkiye-Afrika Tarım Bakanları I. Toplantısı ve Tarım İş Forumu” teşkil etmiştir. Etkinliğe, Afrika Birliği Dönem Başkanı Gine Devlet Başkanı Prof. Alpha Condé, Somali Federal Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Muhammed Abdullahi Muhammed'in yanısıra 49 ülkeden 45 Bakan, 14 Bakan Yardımcısı, 21 Büyükelçi, 19 uluslararası kuruluş temsilcisi ile Türk ve Afrikalı işadamları dahil olmak üzere 1.500’e yakın kişi katılmıştır. 

Türkiye, AfB’ye gözlemci ülke statüsüyle Afrika Birliği Ortaklar Grubu’na (AUPG) üyedir. Ülkemiz, İsveç ile birlikte AUPG’nin 2016 yılı dönem başkanlığını yürütmüş ve AUPG bünyesinde barış ve güvenlik, ortak değerler, kurum ve imkan tesisi ile bölgesel bütünleşme, kalkınma ve işbirliği alanlarında tesis edilen Çalışma Gruplarının faaliyetlerini yakından izlemeye devam etmektedir. 

Afrika Birliği üyesi ülkeler

Angola, Benin, Botsvana, Burkina Faso, Burundi, Cezayir, Cibuti, Çad, Ekvator Ginesi, Eritre, Etiyopya, Fas, Fildişi Sahili, Gabon, Gambia, Gana, Gine Bissau, Gine, Güney Afrika, Güney Sudan, Kamerun, Kenya, Komorlar Birliği, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Lesotho, Liberya, Libya, Madagaskar, Malavi, Mali, Mauritius, Mısır, Moritanya, Mozambik, Namibya, Nijer, Nijerya, Ruanda, Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti, Sao Tome ve Principe, Senegal, Seyşeller, Sierra Leone, Somali, Sudan, Svaziland, Tanzanya, Togo, Tunus, Uganda, Yeşil Burun (Cabo Verde), Zambiya, Zimbabve.