Bayrakçı: "Mir’i kullanarak Türkiye’den bazı kısıtlı malların tedariğini deneyecekler"

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından uygulanan ambargolar kapsamında Visa ve MasterCard kullanmayan Rus Turistler, 12 ülkede geçerli olan 'Mir kart'ı kullanmaya başladı. Türkiye'de de geçerli olan Mir Kart turizm beldelerinde yoğun olarak tercih edilirken Ekonomist Halil İbrahim Bayrakçı, Mir kartın avantajlarını ve dezavantajlarını Intell4'a anlattı.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Batılı devletler Rusların Visa ve MasterCard kullanımını da yaptırım kapsamına aldı. Ülkesinden ayrılan Ruslar gittikleri ülkelerde başta kripto paralar olmak üzere birden fazla ödeme yöntemi ile hayatlarını sürdürmeye çalışıyor. 

Rusya Merkez Bankası resmi açıklamasına göre Mir kart; Kırgızistan, Kazakistan, Ermenistan, Venezuela, Vietnam, İran, Türkiye ve Kuzey Kıbrıs da dahil olmak üzere 12 ülkede geçerli ödeme yöntemleri arasında bulunuyor. 

Tatil tercihlerini her yıl olduğu gibi bu yıl da Akdeniz sahillerinden yana kullanan Rus turistler Mir kart ile ödeme gerçekleştirirken Türk bankaları da anlaşmalar kapsamında gerekli post cihazlarının dağıtımına başladı. 

Ekonomist Halil İbrahim Bayrakçı, Türkiye'de geçerli bir ödeme yöntemi olarak hızla yaygınlaşan Mir kartın avantajları ve dezavantajlarını Intell4'a anlattı. 

- Rus şirketlerinin Türkiye'ye yönelmesi ülke ekonomisini nasıl etkiler?

Bu soruyu cevaplayabilmek için önce başka bir soru sormamız lazım: Rus şirketleri, batı ambargosu sebebiyle niçin Türkiye’ye yöneliyorlar?

Batılı mallar yerine Türk malları almak için mi, yoksa doğrudan Batı'dan alamadıkları ve ihtiyaç duydukları yüksek teknolojili ürünleri Türkiye’den satın alabilir miyiz arayışı mı söz konusu olan. Kesinlikle ikincisi. Yüksek teknolojili ürünler denildiğinde yalnızca elektronik malzemeleri düşünmek de yanlış olur. Makine yağlarından, ilaçlara kadar çok geniş bir spektrumda özellikle ara mallardan bahsediyoruz. Böylesi yüksek teknoloji malların da satıcısı Batılı milyar dolarlık cirolu büyük şirketler ve bu şirketlerin de satış kanalları üzerinde inanılmaz derecede kontrolleri var.

Bir başka ifadeyle, bu şirketler istemedikçe bir kalem mallarını izinsiz bir başka ülkeye satmak mümkün değil. Daha basit anlatalım; Rusların, asıl Siemens’i ürünlerine ihtiyacı var ve Türkiye’deki Siemens şirketi de ambargoya uygulama zorunluluğundan dolayı satış yapmıyor bu ülkeye, dolayısıyla Siemens’ten bir ürünü alıp da Rusya’ya ihracat yapma şansımız böylece ortadan kalkmış oluyor. Özetle; Rusların, Türkiye’ye yönelişi Batılı malları ülkemizden tedarik edebilir miyiz arayışıdır.

Çok çok kısıtlı olarak yüksek maliyetlerle bazı mallar bu şekilde tedarik edilebilir ama Türkiye ekonomisinin bu talebi karşılama şansı maalesef yok. Nitekim, 2014 Kırım işgali sonrası Batılıların Rusya’ya uyguladığı ambargo neticesinde, ambargolara biz katılmadığımız halde 7,5 milyar dolar seviyesindeki Rusya’ya ihracatımız 4 milyar dolarlara düştü. Aradaki fark büyük ölçüde Türkiye’de üretim yapan Batılı şirketlerin ambargo kıstaslarına uyarak Rusya’ya ihracatı kesmelerinden kaynaklanıyordu. Rusya’ya ihracatımız hala bu seviyelerde devam ediyor ve ambargo dolayısıyla bu seviyenin yükseleceğini asla düşünmüyorum. Bizim için bir fırsat yok bu işte, çünkü satacak malımız yok. Olanı da zaten satıyoruz. Bence asıl düşünmemiz gereken mevcut ticaretin azalmamasını sağlamak. Nihayetinde Rusya’ya asıl ihraç kalemlerimiz domates gibi gıda ve tekstil ürünleri  ve bu ürünler de vazgeçilemez değil.

- Peki, son dönemde sık sık basına yansıyan Mir kart nedir? Nasıl kullanılır? Rus turistlerin Türkiye'de mir kart kullanması ekonomiye nasıl etki eder?

Mir kart az önce bahsettiğim 2014 Kırım işgali sonrası Rusya’ya uygulanan ambargolara karşı bir önlem olarak Ruslar tarafından geliştirilmiş ödeme sistemi. Yani Visa, Mastercard gibi bir ödeme alt yapısı. Fakat Visa, MasterCard gibi bütün dünyada bir ödeme aracı olarak kullanılmıyor. Rusya Federasyonu dışında ancak bazı ülkelerle anlaşmalar yapabildiler. Venezuela, Vietnam, İran gibi. Biz de anlaşma yapılan ülkelerden biriyiz. Şu ana kadar benim bildiğim Türkiye’de sadece üç banka: İş Bankası, VakıfBank ve Ziraat Bankası Mir’i ödeme sistemi olarak kabul etti. İş Bankası, Rusya’ya ambargoların hafifletildiği 2019’da bu anlaşmayı yapmıştı. Şu an ne kadar kullanım imkanı var ve hangi limitlerde Mir kullanıcısı kart sahiplerine sunuyor açıkçası bilemiyorum. Diğer iki banka zaten kamu bankası, siyasi kararlara uygun olarak Mir kart kullanım imkanı sağlamışlardır.

Ama ben şunu biliyorum, Türkiye’de hiçbir özel banka, Mir’i yasal olarak hakları olmasına rağmen sistemlerine katmayacaklardır. Bunun birkaç sebebi var fakat en önemlileri: Batılı finans çevreleriyle çatışmamak ve olası bir yaptırıma maruz kalmamak olarak özetlenebilir.

İktidar çevreleri Rusya’yla ticareti devam ettirmeye ve bunu bir fırsata çevirmeye çok hevesli, bu hevesi anlıyorum ama maalesef entegre olduğumuz dünya ekonomisi bize başka şartları zorluyor. Rus turistlerinin Türkiye’de tatil yapabilmeleri için bu ödeme sistemini kullanabilmeleri bahanelerinin de bence pek bir geçerliliği yok. On binlerce Rus askeri sıcak savaşta ölüyorken, Rusya'dan gelecek olan turistlerin Antalya’da gönül rahatlığı ile tatil yapabileceklerini düşünüyorlarsa idarecilerimiz büyük hata yapıyor denilebilir. Fakat şu olacaktır; çok kısıtlı bir kullanım imkanına sahip olsa da Mir’i kullanarak Türkiye’den bazı kısıtlı malların tedariğini deneyeceklerdir. Bu denemelerdende daha önce açıkladığım nedenlerle bizim ekonomimize katkı sağlamayacağı da çok açık.

- Rubledeki yükseliş gerçeği yansıtıyor mu? Yaptırımlara rağmen rubledeki yükselişin sürmesi yaptırımların başarılı olmadığını gösterir mi?

Ruble şu anda yarı konvertible bir para birimi. Nasıl mı? Ruble satın alabilirsiniz ama satamazsınız çünkü öyle bir pazar yok. Ruble satamazsanız uluslararası ticarette kullanılan rezerv para dediğimiz Euro, Dolar, Yen gibi paralardan da alamazsınız. Bu paralara sahip olamazsanız da bir şey satın alamazsınız. Dolayısıyla Ruble’nin değer kazanması kağıt üstünde bir değer. Nitekim Rus Merkez Bankası tahsisli kur rejimine geçti. Her rublesini getirene, al şu değerlenmiş rublenin karşılığı şu kadar Euro filan diyemiyor. Özetle, Ruble’nin kağıt üstünde değer kazanmasının pratikte hiçbir anlamı yok. Kapalı bir sistem artık Rus ekonomisi ve içten içe çöküyor.

Rus ekonomisi sanıldığından çok ama çok daha fazla yara aldı ve bu yaraları sarması belki on yıllarca sürecek. Petrol fiyatlarının artışı, enerji devi Rusya’yı rahatlatır gibi düşünenler bence yanılıyorlar. Rus ekonomisine ve idarecilerinin akılcı karar alma becerisine güvenlerini yitirmiş bir halka sahip Rusya. On yıllarca ticaret fazlası vererek biriktirdikleri bütün rezervleri Ukrayna savaşıyıla eritiyorlar. Hiç ummadıkları bir bataklığa saplandılar. 1,5 trilyon dolarlık bir ekonomiydi Rusya ekonomisi ve çok büyük oranda enerji ihracatına bağlı, üretim çeşitliliğini becerememiş bir sistemdi. Şimdi o çok övündüğü savunma teknolojilerinin de bir hayal kırıklığı olduğunun farkına vardı dünya. Bu durum Rusya’ya çok ciddi itibar kaybettirdi. İtibarınızı kaybettiğiniz zaman ticari imkânlarınız da son derece daralır. Rusya halkı bu daralmış ve daha da daralacak ekonomik aktivitelerin sıkıntılarını daha uzun bir süre çekecek maalesef.