İtalya’da siyasi deprem

İtalya'da koalisyon ortağı Lig lideri Matteo Salvini'nin erken seçimlere gidilmesi çağrısı yaparak tetiklediği siyasi kriz aşılamadı ve Başbakan Giuseppe Conte görevinden istifa edeceğini açıkladı.

İtalya’da siyasi deprem

İtalya'da koalisyon ortağı Lig lideri Matteo Salvini'nin erken seçimlere gidilmesi çağrısı yaparak tetiklediği siyasi kriz aşılamadı ve Başbakan Giuseppe Conte görevinden istifa edeceğini açıkladı. Conte’nin söz konusu istifa kararı, İçişleri Bakanı Salvini’nin güven oylaması istemesinden tam 12 gün sonra gerçekleşti. Cumhurbaşkanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, hükümet krizine çözüm bulmak için istişareler Çarşamba günü başlayacak.

4 Mart 2018'de yapılan seçimlerin ardından geçtiğimiz yıl Haziran'da kurulan Lig-5 Yıldız Hareketi koalisyon hükümetine Giuseppe Conte dışarıdan başbakan olarak atanmıştı. Son dönemde yaşanan çeşitli fikir ayrılıkları sebebiyle karşı karşıya gelen koalisyon hükümetinin ortakları M5S ile Lig Partisi, Senatoda 8 Ağustos'ta yapılan Torino-Lyon Yüksek Hızlı Tren Projesi'ne ilişkin oylamada da karşıt saflarda yer alınca Lig lideri Matteo Salvini'den, "hükümetin parlamentoda çoğunluğunu kaybettiği" gerekçesiyle bir an önce erken seçime gidilmesi çağrısında bulundu. Salvini'nin bu çıkışı koalisyon ortağı M5S ve Başbakan Conte'nin sert tepkisini çekmişti. Lig Partisinin buna ek olarak Conte için güvenoyu istemesi tansiyonu yükseltmiş, bunun bir an önce yapılması için bastırması Senatonun olağanüstü toplanmasına yol açmıştı.

Başbakan Conte’nin baskısı üzerine geçtiğimiz hafta Senato Genel Kurulunda yapılan olağanüstü toplantıda Lig-5’in verdiği güvenoyunun öne alınmasına yönelik önergeler reddedilmişti. Söz konusu  gelişmenin ardından gözler, daha önce 20 Ağustos'ta hükümet krizine ilişkin Senatoya hitap edeceği açıklanan Başbakan Conte’ye çevrilmişti. Başbakan, Senato'daki konuşması süresince yanında bulunan Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Matteo Salvini'yi çok sert şekilde eleştirdi. Başbakan Conte, Salvini'yi kişisel çıkarları için kriz çıkarmakla suçladı ve anketlerin Lig'in oy oranını yükselttiğini göstermesi nedeniyle Salvini'nin erken seçim istediğini söyledi.

Başbakan Conte oldukça gergin geçen olağanüstü toplantıda aynı zamanda Salvini'yi meydanlarda yapmış olduğu mitinglerde sıklıkla dini sembolleri kullandığı, partisi Lig'in Rusya ile şaibeli ilişkileri olduğu iddialarına parlamentoda yanıt vermekten kaçındığı ve kurumlara saygısız davrandığı gerekçesiyle de eleştirdi.  Conte, "Sorumluluk sahibi olanlar, siyasi sloganlarla dini sembolleri yan yana getirmekten kaçınmalıdır" dedi ve bunun hem inananların dini duygularını incitici hem de "modern devletin temelindeki laiklik ilkesini lekeleyici" olduğunu vurguladı. Conte, Salvini'nin 8 Ağustos'ta siyasi krizi tetiklemesinin ardından meydanlarda yaptığı konuşmalarda halktan tam yetki istemesinin kaygı verici olduğunu da söyledi. Conte, bu tam yetki vurgusunun demokrasiler için temel önemde olan kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırı olduğunu belirtti.

Koalisyon krizde

Başbakan Conte'nin eleştiri yağmurunun ardından söz alan Salvini ise eleştirilere "Yaptığım her şeyi yine olsa yine yaparım" şeklinde net bir ifade ile cevap verdi. Salvini, koalisyon ortağı 5 Yıldız Hareketi'nin mevcut parlamentoda yeni bir hükümet kurma girişimlerini eleştirdi ve hemen erken seçimlere gidilmesi çağrısını yineledi. Salvini, "İtalyanların yargısından korkanlar özgür değildir" dedi. Salvini 8 Ağustos'ta yaptığı çıkışla, koalisyon ortağı 5 Yıldız Hareketi ile yaşadıkları bir dizi anlaşmazlık nedeniyle artık hükümetin yola devam edemeyeceğini söylemiş ve hemen erken seçimlere gidilmesini istemişti. Salvini'nin liderliğini yaptığı Lig, Mart 2018'de yapılan genel seçimlerde yüzde 17 oy alarak mevcut hükümetin küçük ortağı olmuştu. Aşırı sağcı, göç karşıtı, popülist parti Lig'in oy oranı aradan geçen sürede iki katına çıktı. Geçen Mayıs'ta yapılan Avrupa Parlamentosu seçimlerinde yüzde 34 oy alan Lig, anketlere göre halen yüzde 36 civarı desteğe sahip.

Öte yandan koalisyon ortağına nazaran oylarını ciddi oranda arttırmış olan parti, liderinin bu tutumuyla oyların yeniden gerileyebileceğini konuşuyor. Mevcut hükümette Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı olarak görev yapan Salvini'nin bu yüksek destek oranından faydalanmak için erken seçimlere giderek başbakanlık koltuğuna oturmayı planladığı iddia ediliyordu ancak Salvini'nin erken seçim çağrısı hem koalisyon ortağı 5 Yıldız Hareketi hem de muhalefetteki Demokratik Parti'den (PD) direnişle karşılaştı. Geçmişte iş birliği yapmaya asla yanaşmayan, ezeli düşmanlar 5 Yıldız Hareketi ile Demokratik Parti'den, hemen seçimlere gidilmesini önlemek için mevcut parlamentoda yeni bir koalisyon kurma sinyalleri gelmeye başladı.

Olası senaryolar

Son dönemde İtalya siyasetinde yaşanan gelişmeler neticesinde olası senaryolarda tahmin edilmeye başlandı ancak ülke siyasetçileri henüz bir karara varmış değil. Özellikle yeni koalisyon kurma senaryosu gerçekleşirse, başbakan olmak için koalisyon hükümetini devirme girişiminde bulunan Salvini hükümet dışı kalacak. Analistler, Salvini'nin bir hesap hatası yaptığını, eski düşmanlar 5 Yıldız ile PD'nin iş birliğini öngöremediğini vurguluyor. Conte'nin istifasını Cumhurbaşkanı'na sunması sonrası nihai sözü Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella söyleyecek. Bugün başlayacak olan istişareler sonrası mevcut parlamentodan güvenoyu alabilecek bir hükümet formülü üzerinde anlaşılırsa hemen erken seçimlere gidilmeyebilir. Olası senaryolar arasında, mevcut parlamentoda 5 Yıldız-PD ve hatta belki Silvio Berlusconi'nin Haydi İtalya partisinin de desteğiyle yeni bir hükümet kurulması, yeni bütçe yasasını hazırlayacak bir teknik hükümet görevlendirilmesi ya da erken seçimlere gidilmesi seçenekleri de yer alıyor. Olası bir seçim için mümkün olan en erken tarih ise Ekim sonu olarak öngörülüyor.

Başbakan Giuseppe Conte kimdir?

İtalya’da hukukçu ve siyasetçi olarak tanınan Başbakan Giuseppe Conte, Beş Yıldız Hareketi'ne yakın olup 31 Mayıs 2018'de Kuzey Ligi ile Beş Yıldız Hareketi'nin anlaşması sonrası başbakan olmuştur. Parti renklerinden ötürü sarı (M5S) - yeşil (Lig) koalisyon olarak anılan teknokrat Başbakan Conte liderliğindeki hükümet, ülkede 4 Mart 2018'de yapılan genel seçimlerde en yüksek oyu alan iki parti arasında 1 Haziran 2018'de kurularak göreve gelmişti.