Türkiye-İsrail ilişkileri normalleşecek mi?

ABD Başkanı Joe Biden göreve geldikten sonra Türkiye-İsrail ilişkileri uzun zamandır gündemde. Kahire ile karşılıklı adımların atılmasının ardından Tel Aviv ile de bir diyalog süreci başlar mı? Türkiye-İsrail ilişkilerinin normalleşmesi bölge politikalarını nasıl etkiler?

ABD’de uzun ve gergin geçen Başkanlık seçiminin ardından Joe Biden 20 Ocak tarihinde Beyaz Saray’da Başkanlık koltuğuna oturdu. Joe Biden’ın Başkan olması ile birlikte birçok konu yeniden gündeme gelmeye başladı. Biden ile birlikte Türkiye’nin bazı politikalarını yeniden değerlendireceği ve gözden geçireceği öne sürüldü. Joe Biden tarafından daha farklı politikalar izleneceği görüşü birtakım farklı senaryoları da beraberinde getirdi.

Türkiye-İsrail ilişkilerinin durumu Joe Biden’ın göreve gelmesinden sonra gündeme gelen başlıca konulardan biri oldu. Donald Trump döneminde Türkiye-İsrail ilişkileri sert ve gergin bir şekilde geçmişti. İsrail’in Kudüs’ü Başkent ilan etmesi, Golan Tepelerini ilhak etmesi, Batı Şeria’da uluslararası hukuka aykırı yeni yerleşim alanları açması, Gazze’deki ablukaları kaldırmaması Türkiye-İsrail ilişkilerini kopma noktasına getirdi.

Türkiye, özellikle Kudüs meselesini ve İsrail’in Filistin politikasını bir kırmızı çizgi olarak gördüğünü defalarca dile getirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan geçtiğimiz aylarda yaptığı açıklamada, “En tepe noktadaki kişilerle birtakım sorunlar yaşıyoruz. İsrail’in bir de Filistin politikası adeta bizim kırmızı noktamız. Yoksa gönlümüz arzu eder ki onlarla da münasebetlerimizi daha iyi bir noktaya taşıyalım” şeklinde konuşmuştu. MİT Başkanı Hakan Fidan’ın İsrailli yetkililer ile bazı görüşmeler yaptığı haberleri gündeme gelmişti. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'nun da İsrailli yetkililer ile görüştüğü yönünde haberler kulislere yansımıştı.

Türkiye ile İsrail arasında ilişkilerin yeni bir boyut kazanması uzun zamandır bazı çevreler tarafından dile getiriliyor. Joe Biden’ın Başkanlık koltuğuna oturması, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de yeni müttefik arayışı, son zamanlarda Mısır ile yeniden diyalogların başlaması, iki taraftan gelen ılımlı açıklamalar normalleşme iddialarını beraberinde getiriyor. Geçtiğimiz aylarda İsrail Dışişleri Bakanlığı, Ankara Büyükelçiliği Maslahatgüzerlığı’na Irit Lillian’ın atandığını duyurmuştu. Bu atama İsrailli basın kaynakları tarafından, ilişkilerin normalleşmesi için Erdoğan’a verilen olumlu bir mesaj olarak yorumlandı. Lillian, Türkiye’den önce komşu Bulgaristan’da büyükelçilik görevini yürütüyordu. Türkiye’nin yapısını iyi bilen, deneyimli bir diplomat olduğu İsrailli kaynaklar tarafından söyleniyordu.

Türkiye’nin ise Tel Aviv’e Büyükelçi olarak Ufuk Ulutaş’ı atayacağı uzun zamandır iddia ediliyor. Kudüs İbrani Üniversite’sinde İbranice ve Orta Doğu politikası üzerine dersler alan Ulutaş, İsrail tarihini ve kültürünü yakından biliyor. Türkiye’nin bu atama ile İsrail’e olumlu bir mesaj yollamak istediği öne sürülüyor. İsrail tarihini, dilini, kültürünü, yapısını iyi bilen bir ismin Büyükelçi olarak atanmasının, Joe Biden yönetimi tarafından da olumlu bir şekilde karşılanması bekleniyor.

NORMALLEŞME MÜMKÜN MÜ?

İki ülke ilişkilerin normalleşmesi yönünde karşılıklı olarak bazı adımlar atıyor. Bölge politikalarında iki ülkenin karşıt taraflarda bulunması, normalleşmenin önünde engel olarak görülüyor. İki ülkenin karşı karşıya geldiği konuların başında Doğu Akdeniz politikası geliyor. Türkiye Doğu Akdeniz’de Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile ortak hareket ederken, İsrail ise Türkiye karşıtı Yunanistan, GKRY, Fransa, İtalya gibi ülkeler ile anlaşmalar imzalıyor. İsrail’in Yunanistan ve GKRY ile ilişkilerini bozmak istememesi Türkiye ile normalleşmesini engelliyor.

İsrail ile Yunanistan arasında uzun görüşmelerin ardından askeri eğitim anlaşması imzalandı. İsrail, zırhlı araçların üretiminde Yunanistan’ın programında yer alacak. Ayrıca iki ülke arasında 1 milyar 680 milyon dolar değerinde savunma anlaşması imzalandı. Bu anlaşma kapsamında 10 savaş uçağı alınarak pilot eğitimi yapılacak. 20 yıl sürecek bu anlaşma süresince İsrail, Yunanistan’a lojistik destek, simülatörler ve 10 adet Mavi M-346 eğitim uçağı desteğinde bulunacak. Bu gibi anlaşmalar Türkiye-İsrail ilişkilerinin normalleşmesi konusunda engel teşkil ediyor.

Öte yandan İsrail’in Filistin üzerindeki baskıcı politikası devam ediyor. Kudüs’ü Başkent ilan ederek Türkiye’nin tepkisini çeken İsrail, Batı Şeria’da uluslararası hukuka aykırı olarak yeni yerleşim yerleri açmaya devam ediyor. Ayrıca Filistin halkına İsrail polisinin kullandığı şiddet sürüyor. Türkiye Filistin’i kırmızı çizgisi olarak nitelendiriyor. İsrail’in, dünyadaki birçok ülkenin tepki göstermesine rağmen bu politikalarını sürdürmesi, Türkiye tarafından da olumsuz karşılanıyor. Donald Trump döneminde yapılan ve “Yüzyılın Anlaşması” olarak nitelendirilen Anlaşma, Ankara tarafından samimi karşılanmamıştı.

NORMALLEŞMENİN BÖLGEYE YANSIMASI NASIL OLUR?

Türkiye ile Mısır arasında uzun bir zamandan sonra diyalog süreci başladı. İki ülke temsilcileri yaptıkları açıklamalar ile normalleşme yolunda önemli adımlar attılar. Mısır’ın geçtiğimiz günlerde yayınlamış olduğu MEB haritası Ankara’ya jest olarak değerlendirildi. Bu durum Yunanistan ve GKRY gibi ülkeleri oldukça kızdırdı. Mısır’dan gelen bu hamleye Türkiye’den de olumlu yanıt verildi. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar yapmış oldukları açıklamalar ile Mısır ile ilişkilerin normalleşebileceği yönünde sinyaller verdiler. Yunanistan Dışişleri Bakanı ise bu gelişmeler üzerine acele bir şekilde Mısır’a ziyaret gerçekleştirdi. Türkiye’nin Mısır ile normalleşmesinin Yunanistan ve GKRY gibi ülkelerde panik havası yarattığı ortaya çıktı.

Mısır ile yaşanan bu gelişmelerin ardından, İsrail ile bazı adımların atılması Yunanistan ve GKRY gibi ülkelerin bir müttefik daha kaybetmesi anlamına geliyor. Doğu Akdeniz politikalarında Türkiye’nin bir adım öne geçeceği ve elini güçlendireceği öne sürülüyor. Yunanistan’ın Mısır ve İsrail gibi Doğu Akdeniz’e kıyısı olan müttefiklerini kaybetmesi halinde büyük bir panik yaşaması ve Türkiye’ye karşı daha saldırgan bir hal alması tahmin ediliyor.

Mısır’ın atmış olduğu bir adım sonrası acele kararlar alan Yunanistan’ın, İsrail-Türkiye normalleşmesi karşısında nasıl bir tutum alacağı bilinmiyor. İlişkilerin düzelmesi halinde Türkiye-İsrail arasındaki ticaret hacminin daha yüksek miktarlara ulaşması bekleniyor.

Önümüzdeki aylar içerisinde her iki ülkenin de karşılıklı adımlar atması ve kopma noktasına gelen ilişkileri gözden geçirmesi bekleniyor. İlişkilerin normalleşmesinin kısa değil de uzun bir vadede gerçekleşmesi öne sürülüyor. Filistin meselesi ve İsrail’in Doğu Akdeniz’deki faaliyetleri Türkiye-İsrail ilişkilerinin düzelmesi yolunda en önemli engeller olarak güncelliğini koruyor.