Liz Truss'ın ilk sınavı: Kuzey İrlanda Protokolü

İngiltere Başkanı Liz Truss, Dışişleri Bakanlığı döneminde Kuzey İrlanda Protokolü’nin yeniden yazılması konusundaki tehditleri ile gündeme damga vurmuştu. Peki, uzmanlar yeni dönemde ABD - İngiltere ilişkilerini nasıl yorumladı?

Britanya'dan Kuzey İrlanda'ya taşınan mallar üzerinde ekstra gümrük kontrollerini içeren Kuzey İrlanda Protokolü’ndeki açmaz, Avrupa Birliği ve Washington yönetimi tarafından engellenmişti.

Truss, protokole ilişkin açıklamasında, “Bu nedenle, protokolde değişiklik yapmak için önümüzdeki haftalarda mevzuat çıkarma niyetimizi ilan ediyorum. Tercihimiz, AB ile müzakere edilmiş bir çözüm olmaya devam ediyor. Çıkarılan mevzuata paralel olarak, müzakere yoluyla aynı sonuca ulaşabilme doğrultusunda daha fazla müzakereye açığız. AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Maros Sefcovic'i, bu konuyu mümkün olan en kısa sürede görüşmek üzere Londra'daki toplantıya davet ettim” ifadelerini kullanmıştı.

Kraliçe II. Elizabeth’in ölümünün ardından Kral III. Charles’in hamleleri ve Liz Truss’ın Johnson dönemindeki gerilimlere yönelik yaklaşımları merakla beklenirken, Washington merkezli muhafazakâr Heritage Foundation'dan Margaret Thatcher Özgürlük Merkezi Direktörü Nile Gardiner, "Liz Truss'un bu konuda çok daha iddialı olmasını bekliyorum" ifadelerini kullandı.

Kuzey İrlanda Protokolü Nedir? - İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılmasından önce sınırdan geçen ürünler için ayrı bir gümrük vergisi gerekmezken Brexit’in ardından İrlanda Cumhuriyeti AB içerisinde kalırken Kuzey İrlanda AB dışında kaldı. - Birleşik Krallık ve AB Brexit’in bir parçası olan Kuzey İrlanda Protokolü’nü imzaladı. İmzalanan protokol kapsamında sınırların kontrolü Kuzey İrlanda ile İngiltere’ye bırakılmıştı.

Washington yönetimi ve özellikle de Demokratlar, İrlanda’da barış sağlamak amacıyla imzalanan “Good Friday”e zarar verecek kararlardan kaçınmak isterken İngiltere’nin hamleleri Biden’ın politikaları ile çelişiyor.

BBC’de yer alan habere göre, İrlanda’ya yönelik gerçekleştirilen ilk görüşmede hem Downing Street hem de Beyaz Saray bazı tartışmaların yaşandığını kabul etti.

ABD görüşmeye ilişkin ilk açıklamasında, yalnızca “Good Friday’in önemini vurgulamakla kalmadı aynı zamanda “Avrupa Birliği ile Kuzey İrlanda Protokolü üzerinde müzakere edilmiş bir anlaşmaya varmanın önemi”ne işaret etti.

Liz Truss’ın dışişleri bakanı olarak yaptığı ABD gezisinin de ana başlıklarından birini oluşturan Kuzey İrlanda Protokolü görüşmelerine katılan Demokrat Kongre üyesi Bill Keating, görüşmeye ilişkin BBC’ye yaptığı açıklamada, “Bir demokrasinin parçası oldukları ve imzalandığı iddia edilebilecek uluslararası bir anlaşmaya dahil olması ve bunu feshetmesi hayal kırıklığı yaratıyor, bu zor” ifadelerini kullandı.

Liz Truss’ın Washington ziyareti sırasında görüştüğü Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, İngiltere’nin tek taraflı değişikliklere devam etmemesi uyarısı yapmıştı.

Nancy’nin uyarısını değerlendiren Keating, “İngiltere ve ABD ile ikili ticaret anlaşmasına ilişkin tartışmaların bu sorun nedeniyle duracağına dair hiçbir şüphe yok ve bu açıkça belirtildi" dedi.

Uzmanlar, İngiltere’nin tek taraflı eylemlere bulunmaya devam etmesi halinde Londra ve Washington arasında “soğuk rüzgar”ların devam edeceği ve üst düzey görüşmelerin sıklığının artacağını tahmin ediyor. Atlantik Konseyi’nden Frances Burwell, iki ülke arasında yaşanacak gerilimi, “Bu yönetimle ilişkilere zarar verme potansiyeli çok yüksek” şeklinde yorumluyor.

Fakat Downing Street ile Beyaz Saray arasında ticaretle ilgili beklentiler konusunda anlaşmazlıklar olmasına rağmen savunma ve istihbarat ilişkilerinin yakından sürdürülmeye devam edileceği düşünülüyor.