İkinci dalga Covid-19'dan korunmak için neler yapılmalı?

ÇÇin'in Wuhan kentinden yayılan ve Türkiye'de etkisini gösteren yeni tip koronavirüste (Covid-19) vaka sayısı beş milyonu aşarken, virüsle mücadele de sürüyor. Uzmanlar, vaka sayılarının kontrol altına alındığı ülkelerde ikinci dalganın yaşanmaması için uyarıların dikkatle takip edilmesine dikkat çekerken, riskten sakınmak için tedbirli yaklaşılması gereken sosyal alanlar nereler? Hangi ortamlar daha tehlikeli?

Çin’in Wuhan kentinden dünyaya yayılan yeni tip koronavirüs (Covid-19) ile mücadele Türkiye’de de etkin bir biçimde devam etti ve etmeye de devam ediyor.

Alınan önlemler sayısal verilere de yansırken, Ramazan Bayramı’nın ardından bir ‘yeni normal’ süreci de Türkiye’nin gündeminde.

Peki, ‘yeni normal’ nasıl olacak? Hangi ortamlarda virüsün yayılma hızı daha fazla? Toplu taşıma, restoran ya da sosyal mesafeye uyulmayan ortamlar ne kadar tehlikeli?

Uzmanlar, ikinci dalga için uyarılını sık sık tekrarlarken, Bağışıklık uzmanı Biyoloji Profesörü Erin Bromage ile Covid-19 bulaşısını artıracak mekânları ve ortamları BBC Türkçe’ye anlattı.

ABD Darthmouth, Massachusetts Üniversitesi'nde Bulaşıcı Hastalıklar dersleri veren Prof. Bromage, virüsün evlerde daha hızlı yayıldığına ve dışarıdan virüsü alan kişinin evinde virüsü bulaştırdığına dikkat çekiyor.

Peki ya evin dışı? Parka yaptığımız günlük yürüyüşlerde de tehlikede miyiz? Maskesiz koşan yürüyenler virüs bulaştırır mı? Sorularına ‘Muhtemelen hayır’ yanıtını veren Prof. Bromage; “Dışarıda virüsün etkisini seyrelten sınırsız etken var. Verdiğiniz nefes çok çabuk yayılıp yok oluyor” ifadelerini kullanıyor.

Dışarıda kaybolan nefesin virüsün bulaşma hızını düşürdüğüne dikkat çeken Prof. Bromage, virüsün bulaşma denklemini rakamlarla ifade ederken, şöyle diyor; “Tek nefeste çekeceğiniz 1000 hayati partikül veya her birinde içimize çektiğiniz 100 hayati partikül taşıyan 10 üzeri nefes veya 100 nefes ile 10 partikül. Tüm bu durumlar bir enfeksiyona neden olabilir.”

Tek bir hapşırığın 30.000 adet damla yaydığını, bunların saatte 320 kilometre ile bir odayı aşarak çok daha uzaklara ulaştığını söyleyen Prof. Bromage, kapalı alanlara özellikle dikkat çekiyor.

Belirtisiz yayıcıların yanında nefes alıp vermenin bile riski artırdığını belirten Bromage, "Tek bir nefes 50 ila 5000 damla yayar. Çoğu düşük hızdadır ve hızla yere düşer" sözleriyle ikinci dalga uyarılarına da vurgu yapıyor.

"Bir nefesle soluk verme gücünün olmaması nedeniyle, alt solunum alanlarından viral parçacıklar dışarı atılmaz" ifadelerini kullanan Prof. Bromage, grip ile enfekte olmuş bir hastanın dakikada gerçekleştirilen nefes alımı 3 ila 20 RNA kopyası yaydığını söyleyen bir çalışmadan alıntı yaparak, koronavirüs ile enfekte olmuş kişilerin çevreye dakikada 20 kopya saldığı bilgisini veriyor.

HANGİ ORTAMLAR DAHA RİSKLİ?

Virüsten korunmak için dikkat edilmesi gereken mekân ve ortamları; kamusal alan, yolcu gemileri, açık planlama ofisleri, doğum günü partileri, cenaze törenleri, konser ya da koro resitalleri, spor ve sosyal etkinlikleri, diş hekimlerinin muayenehaneleri, eğitimciler, sınıflar, üniversiteler, mağazalara olarak sıralıyor.

Doğum günü mumlarına bile tedbirli yaklaşılması gerektiğini vurgulayan Prof. Bromage, “Rüzgar ve mekan viral yüklemeyi seyreltiyor ve güneş ışığı ile nem, virüsün hayatta kalmasında önemli bir rol oynuyor” dedikten sonra sınırlı hava değişikliği ve sirkülasyon olan yerlerde geçirecek zamanı iki kere düşünün uyarısı yapıyor.