İki yüzlü politika ikilemi: F-35 ve NATO

Türkiye hava savunma sistemi alanında yaşamış olduğu eksikleri gidermek için 2015 yılında uzun menzilli füze savunma sistemi almak maksadıyla bir ihale açtı. İhaleyi 3.4 milyar dolar ile Çinli bir şirket kazandı ve şirket Türkiye’ye teknoloji transfer etmeyi de kabul etti. O dönemde ABD ve NATO’nun Çin ile varılan anlaşmaya tepki göstermesi üzerine, ihale iptal edildi ardından Türkiye, farklı ülkelerle füze savunma sistemi için görüşmeler yapmaya başladı.

İki yüzlü politika ikilemi: F-35 ve NATO

Hava savunma sistemi alanındaki eksikliklerini gidermek adına NATO içerisindeki müttefiklerinden ihtiyacını gidermeye çalıştığını fakat bunun mümkün olmaması üzerine farklı arayışlara gidildiği belirtilmişti. 

Nisan 2017’de yapılan açıklamada, NATO müttefiklerinin teklifleri üzerinde bir uzlaşı sağlanamadığı ve Türkiye’nin arayışlarının devam ettiği kamuoyuna duyurulmuştu. Bunun ardından yapılan açıklamalarda, Türkiye’nin Rusya ile 2 sistem 4 batarya olmak üzere S-400 alımı konusunda görüşmeler yapıp anlaşmaya vardığı, dünya kamuoyunda özellikle müttefiki olan NATO üyesi ülkelerde şoke etkisi yaratmıştı. 

28-29 Haziran 2019 tarihinde Japonya’nın Osaka kentinde gerçekleştirilen G20 zirvesinde Donald Trump ve Sayın Recep Tayip Erdoğan’ın bir araya gelmesiyle iki ülke heyeti görüşmeler gerçekleştirmişti. Görüşmelerin ardından Trump’ın yapmış olduğu açıklamada, ABD’nin Türkiye’ye karşı herhangi bir yaptırımı veya F-35 programından çıkarılmasına dair bir izlenim sergilenmemişti. Ayrıca Trump’ın yapmış olduğu açıklama “Türkiye Patriot istedi, Obama satmadı. Sonra Rusya'dan S-400 alınca 'F-35 satmayız' diyoruz. Bu hiç adil değil. Çözmeye çalışıyoruz.” medyada yer aldı. 

12 Temmuz 2019’da Rusya Türkiye ile hava savunma sistemi satışı üzerine imzalamış olduğu anlaşma gereğince ilk teslimatı gerçekleştirdi. Askeri yetkililer, 2 sistem ve 4 bataryadan oluşan teslimatın Nisan 2020 tarihinde sonlanacağını bildirdi. Teslimatın başlamasının ardından 17 Temmuz’da ABD’li yetkililerden bir biri ardına açıklamalar gelmeye başladı ve Trump yaptığı açıklamada, Türkiye ile 100 adet F35’in satışı için anlaşma yapıldığı ve Türkiye’nin daha fazla F35 satın alamayacağı, açıklaması son ana kadar her hangi bir yaptırım sinyali vermedi. Fakat ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemleri alma kararı nedeniyle F-35 savaş uçakları programına ortaklığının askıya alındığını ve programdan resmen çıkarılma sürecinin  başlatıldığını açıkladı.

Amerika Birleşik Devletleri'nin Colorado eyaletinde düzenlenen bir güvenlik konferansında konuşan NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, "Türkiye'nin NATO'ya katkısı ve NATO'nun Türkiye ile iş birliği, F-35'lerden çok daha derin ve kapsamlıdır. S-400 meselesini küçümsemiyorum ancak bir NATO müttefiki olarak Türkiye S-400'den çok daha fazlasıdır. Türkiye, IŞİD'le mücadelede anahtar bir müttefiktir. Türkiye ayrıca Balkanlarda, Kosova'da ve Afganistan'da birçok NATO operasyonlarına katkı sağlıyor. Bir NATO müttefiki olarak Türkiye, S-400'den çok daha fazlasıdır. Türkiye NATO'nun hava savunma sisteminin entegre bir parçasıydı, öyle olmaya da devam edecek. Ancak geldiğimiz noktadan dolayı endişeliyim çünkü Türkiye artık F-35 programının bir parçası olmayacak." diye konuştu. 

Türkiye’nin İtalya-Fransa ortaklığı Eurosam’dan füze sistemlerini veya ABD’den Patriot sistemlerini almak maksadıyla bir takım görüşmeler sürdürdüğünü de belirten Stoltenberg, bu görüşmelerin önemine vurgu yaptı. NATO üyesi olarak Türkiye’nin sisteme entegre olacak füze sistemlerini alma gerekliliğide ortaya çıkmış durumda. 

Genel Sekreter yapmış olduğu açıklamada Türkiye’nin NATO’dan çıkarılmasının söz konusu olmadığını açık bir şekilde ortaya koymuştur. Ayrıca F-35 konusunda yapılan açıklamalarda Türkiye’nin sadece F-35 savaş uçakları programına olan ortaklığının askıya alındığı bildirilmiş, F-35 satışının durdurulması noktasında herhangi bir açıklamaya yer verilmemiştir. Bilindiği üzere programa dahil olmayan müttefik ülkelerde F35 satın alabilmektedir. 9 ülkenin ortak olarak ürettiği F-35 için 2017 yılında içlerinde Türkiye’nin de olduğu 11 ülke yaklaşık olarak 37 milyar dolar değerinde 440 adet F-35 siparişi vermişti. 

F-35 konusunda asıl sorun teşkil eden nokta ise Türkiye ve ABD arasındaki güven eksikliğinin bir türlü aşılamamasıdır. Türkiye’nin Rusya ile F-35 hakkında veri paylaşıma ihtimalini göz önünde tutan ABD, 1993’ten beri üzerinde çalışılan ultra maliyetli projesini tehlikeye atmak istemiyor olacak ki Türkiye’yi programdan çıkartma kararı almış durumda. Özellikle 2015 yılında Suriye’nin S-200 ile bir İsrail F-35’ini vurduğunu iddia etmesi ve İsrail’in jetin motoruna kuş kaçtığı için arızalandığı açıklaması gündemde çok büyük bir etki yaratmıştı. Bunun etkisiyle Türkiye’nin bilgi paylaşma ihtimalini göz önünde tutan Pentagon 400 milyar dolarlık projeyi şuan için koruma altına aldı. 

Yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere ittifak üyelerinin birbirlerinin çıkarlarına saygılı olmadığı sürece politik ayrılmalar yaşanacaktır ve Türkiye için tek çıkar yolunun müttefiki olan Batılı ülkeler olmadığının NATO’da farkında. Türkiye’nin silah temini noktasında müttefikleriyle yaşamış olduğu sıkıntılardan ötürü Doğu Ülkelerine yanaştığı aşikardır. Bu kapsamda Türkiye, İran ve Rusya ile Suriye konusunda masaya oturmuştur. Silah satışı noktasında müttefikleriyle sorun yaşadığı için Rusya ile S-400 anlaşması imzalanmıştır. 

ABD’nin Türkiye’nin iradesini yok sayması bir çözüm yolu olarak gözükmemektedir ve Trump’ta bunun farkındadır. En yakın zamanda iki ülke heyetinin bir masa etrafına oturup çözüm üretmesi elzemdir. Aksi taktirde ABD Ortadoğu’daki en önemli müttefiklerinden birini kaybedecektir ve bu durum Türkiye’yi Rusya’ya daha da yakınlaştıracaktır.