Hedasi Barajı krizi nedir?

Etiyopya'nın 2011 yılında Nil'in iki kolundan biri olan Mavi Nil'in yatağını değiştirerek 'Hedasi Barajı' adlı barajın inşasına başlaması bölge ülkeleri arasında gerginliğe neden oldu. 8 yıldır devam eden barajın bölgeye zarar vereceğini ve Nil nehrinin debisinde düşüşe neden olacağını dile getiren bölge ülkeleri, ABD'nin arabulucuğuyla bakanlık düzeyinde Etiyopya'nın başkentinde bir araya geldi. Müzakerelerden sonuç alınamaması üzerine ABD Başkanı Trump, bölge ülkelerinin bakanları ile görüştü.

Hedasi Barajı krizi nedir?

Elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 90’ını hidroelektrik santrallerinden karşılayan Etiyopya’nın, 2011'de Nil'in iki kolundan biri olan Mavi Nil'in yatağını değiştirerek Hedasi Barajı'nın (Rönesans Barajı) inşasına başladı. Afrika’nın en büyüğü olacak olan Hedasi Barajı’yla yetersiz enerji üretimini arttırmayı amaçlayan Etiyopya’nın bu girişimi, bölge ülkeleri arasında nehrin sularının kullanımı konusunda anlaşmazlık çıkmasına neden oldu.

Bölge ülkeleri arasında anlaşmazlığın çıkmasının ana nedeni ise barajın dolum süresinin 12-21 yıl olarak belirlenmesi. Su doldurma stratejisi konusunda müzakerelerde bulunan Etiyopya, Mısır ve Sudan dolum stratejisiyle ilgili olarak ilerleme kaydedemediği için görüşmelerden sonuç alınamıyordu.

Amerika Birleşik Devletleri’nin girişimiyle 10 Ocak 2019’da tekrardan başlatılan yeni müzakerelerde Etiyopya, Mısır ve Sudan’ın bakanları bir araya geldi. ABD’nin aracılığıyla başlatılan yeni müzakere turunun son ayağı Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’da yapıldı. Fakat taraflar bir sonuca ulaşamadı.

Etiyopya Su, Sulama ve Enerji Bakanı Sileshi Bekele, yaptığı açıklamada, "Mısır, Hedasi Barajı'nın suyla doldurulması için 12-21 yıl zamanı ortaya koydu. Bu kabul edilemez bir şey.” ifadesini kullandı. Bekele, Etiyopya’nın, temmuz ayından itibaren barajı doldurmaya başlayacağını ifade ederek, toplantıda barajın 4-7 yıl içinde doldurulmasını önerdiklerini kaydetti.

Diğer taraftan Mısır Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Muhammed Abdulati ise 2 gün boyunca süren müzakerelerde sorunların netleştiğini ancak bir sonuca varılamadığını belirtti. Abdulati, müzakerelerin neden başarısız olduğu konusunda ayrıntılı bilgi vermedi.

TRUMP'TAN 'HEDASİ BARAJI' DİPLOMASİSİ

Washington’un girişimleriyle tekrardan başlayan Hedasi Barajı müzakerelerinin olumlu sonuçlanmamasının ardından ABD Başkanı Donald Trump, 14 Ocak 2019’da Mısır, Etiyopya ve Sudanlı bakanlarla ortak bir görüşme gerçekleştirdi.  Mısır, Etiyopya ve Sudanlı bakanlarla Washington’da bir araya gelen Trump, Hedasi Barajı krizinin “karşılıklı fayda” temelinde yürümesi gerektiğine dikkat çekti.

Beyaz Saray tarafından yapılan yazılı açıklamada, "Başkan Trump, taraflar arasında iş birliğine dayalı, sürdürülebilir ve karşılıklı fayda temelinde bir anlaşmayı desteklediğini vurguladı." ifadesine yer verildi.

Afrika’nın en büyük projesi olan Hedasi Barajı’nın Mısır ve Etiyopya arasında su savaşına yol açacağından korkulurken, yazılı açıklamada Trump’un, söz konusu su kaynaklarının ilgili ülkelerin tamamının faydasına olacak şekilde kullanılmasının önemine işaret ettiği de belirtildi.

6 bin megavatlık elektrik üretimi

Elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 90’ını hidroelektrik santrallerinden sağlayan Etiyopya, inşaa süreci devam eden Hedasi Barajı’ndan yıllık 6 bin megavat elektrik üretimi gerçekleştirmeyi planlıyor. Elektrik üretiminin dışında bölgede tarımsal anlamda da gelişme yaşanacak. Fakat proje neokolonyalizm tehdidine işaret ediyor.

Diğer taraftan söz konusu projenin getirileri olduğu kadar zararları da var. Bölgenin ekolojik dengesine ciddi oranlarda hasar verecek olan proje, coğrafya insanının sömürülmesine de neden olacaktır. Nitekim Addis Ababa hükümeti bölgedeki tarım arazilerini devasa şirketlere kiralamayı planlıyor. Ayrıca bölgedeki su canlılarının yaşamı dolayısıyla su ürünleriyle geçinen Etiyopyalıların da yaşamı bu durumdan etkilenecek.