5 soruda Evergrande krizi

Dünyanın en büyük şirketlerinden biri olan Çinli gayrimenkul şirketi Evergrande’nin borçları 300 milyar doları aştı. Çin’in hızlı büyüme ivmesindeki önemli aktörlerden biri olan şirket, borçlarını ödeyemediği için temerrüt riskiyle karşı karşıya. Ülke ekonomisinde de önemli bir yeri olan şirketin durumu, 2008 yılında ABD’de yaşanan Mortgage Krizi’ne benzetiliyor.

Çin’in en büyük gayrimenkul şirketi Evergrande, 300 milyar dolardan fazla olan borcunu ödeyemediği için temerrüt riskiyle karşı karşıya. Likidite problemi yaşayan şirketin hisseleri pazartesi günü 11 yılın en düşük seviyelerine geriledi.

Çin'in son yıllardaki hızlı büyümesinin en büyük ayaklarından birini gayrimenkul sektörü oluştururken, Evergrande de bu ivmenin en önemli aktörlerinden biri oldu.

Ülkenin finansal sistemi için büyük risk oluşturabileceği düşünülen Evergrande’nin içinde bulunduğu durum, 2008 yılında ABD’de yaşanan Mortgage Krizi’ni hatırlatıyor.

Peki, Evergrande'yi krize sürükleyen süreç nasıl gelişti? İşte 5 soruda Evergrande krizi...

EVERGRANDE NE KADAR BÜYÜK BİR ŞİRKET?

Gayrimenkul şirketi Evergrande, Global 500 olarak bilinen ve dünyanın gelir bakımından en büyük 500 şirketinin sıralandığı listede 122’nci sırada yer alıyor. Güney Çin şehri Shenzhen’de bulunan şirkette yaklaşık 200 bin kişi istihdam ediliyor. Ayrıca dolaylı olarak her yıl 3,8 milyondan fazla istihdamın sürdürülmesini sağlıyor.

Evergrande, 1996 yılında ülkenin en zengin insanlarından biri olan Kantonca'da Hui Ka Yan olarak da bilinen Çinli milyarder Xu Jiayin tarafından kuruldu.

Çin genelinde 280’den fazla şehirde bin 300’den fazla projesi bulunan şirket, gayrimenkul sektöründe adından söz ettirse de elektrikli araç, spor ve tema park gibi birçok yatırıma sahip. 2010 yılında Guangzhou futbol takımını alan Evergrande, 185 milyon dolar maliyeti olan dünyanın en büyük futbol okulunu inşa etti. Hâlihazırda ise 1,7 milyar dolarlık ve 100 bin seyircili dünyanın en büyük futbol stadyumunun inşasını sürdürüyor.

Çin’in Hawaii’si olarak adlandırılan Ocean Flower da Evergrande’nin tema park projelerinden biri. Projede alışveriş merkezleri, müzeler ve eğlence parklarının yer aldığı yapay bir ada bulunuyor. Bu yılın sonunda tamamen açılması planlanan adaya kısıtlı sayıda müşteri alınıyor.

NEDEN KRİZE GİRDİ?

Son yıllarda Evergrande’nin borçları, giderek yayıldığı farklı sektörlerdeki yatırımlarını finanse etmek için oldukça arttı. 300 milyar dolardan fazla borcu bulunan şirket aynı zamanda Çin’in en borçlu şirketi.

Uzmanlar, birkaç hafta içinde borçlarını toparlayamaması halinde temerrüde düşebileceğine dair yatırımcılara uyarıda bulunmuştu. Geçen hafta, şirketin borsada bazı varlıkları için alıcı bulmakta sorun yaşadığını açıklamasının ardından aynı uyarıya yeniden vurgu yapıldı.

Evergrande Group hisselerinin son bir yıldaki düşüşü.

 

Economist Intelligence Unit'in Çin Direktörü Mattie Bekink, şirketin temelde yaptığı işten uzaklaşarak farklı kollara dağılmasının söz konusu krizde önemli payı olduğunu söyledi.

Goldman Sachs analistleri ise şirketin dağınık yapısının, toparlanmaya yönelik tahmin yapmayı zorlaştırdığını vurguladı.

Öte yandan, şirketin içine düştüğü durum, Çin’deki ekonomiye dair de işaretler barındırıyor. Bekink, “Evergrande hikayesi, Çin ekonomisindeki borçla ilgili derin ve yapısal zorlukların hikayesidir” yorumunu yaparak bu duruma değiniyor.

Geçen yıl da birçok devlet destekli Çinli şirket, kredilerini temerrüde düşürdü. Dolayısıyla Çin’in büyümeyi desteklemek için borç kaynaklı yatırımlara bel bağlamasına ilişkin endişeler gündeme geldi.

Capital Economics'in baş Asya ekonomisti Mark Williams, Evergrande krizinin "Çin'in finansal sisteminin yıllardır karşılaştığı en büyük sınav olacağını" söyledi.

Williams, "Evergrande'nin ve diğer yüksek kaldıraçlı geliştiricilerin sorunlarının temeli, Çin'deki konut mülkiyeti talebinin sürekli bir düşüş dönemine giriyor olmasıdır. Evergrande'nin devam eden çöküşü, dikkatleri bir temerrüt dalgasının Çin'in büyümesi üzerindeki etkisine odakladı" dedi.

KRİZDEN KURTULMAK İÇİN NELER YAPILIYOR?

Evergrande, 14 Eylül'de durumun değerlendirilmesine yardımcı olmak için mali danışmanlar getirildiğini açıkladı. Mümkün olan tüm çözümlerin en kısa sürede tespit edilmesi yönünde çalışmalar yapan şirket, hiçbir şeyin garanti edilemeyeceği konusunda da uyardı.

Likidite problemlerine en hızlı çözümün üretilebilmesi için elektrikli araç ve emlak hizmetleri işletmelerinin bazı kısımları satışa çıkarılsa da alıcı bulunamadı.

Yatırımcı arayışında önemli bir ilerleme kaydedemeyen şirket, 2015 yılında yaklaşık 1,6 milyar dolara satın aldığı Hong Kong’daki plazasını da satmaya çalışıyor. Ancak borçların ödenmesi için gereken sürede söz konusu satışların tamamlanamayacağı öngörülüyor.

YATIRIMCILAR KRİZE NASIL TEPKİ VERİYOR?

Geçen hafta, Evergrande’nin Shenzhen’deki merkezinin önünde protestolar yapıldı. Şirket yetkililerine tepki gösterildi. Ancak bu yıl değerinin yüzde 80’inden fazlasını kaybeden şirket hissedarlarının temkinli olduğuna dikkat çekildi.

Bu ayın başlarında Fitch ve Moody’s, likidite sorunlarını gerekçe göstererek Evergrande’nin kredi notunu düşürdü.

Evergrande Group'un Shenzhen'deki merkezinin önü.

 

Pekin yönetiminin teknoloji şirketleri başta olmak üzere özel şirketlere yönelik baskısı ve son olarak Evergrande krizi, Çin’deki yatırımcıları endişelendirdi. Pazartesi günü Hang Seng Endeksi (HSI) yüzde 3,3 düşerek Çin bankaları, sigortacılar ve diğer emlak şirketleri ile yaklaşık iki ayın en kötü düşüşünü yaşadı.

Goldman Sachs analistleri, kredi piyasasına ve daha geniş anlamda ekonomiye atıfta bulunarak, Evergrande kredi probleminin nasıl çözüleceğinin piyasa duyarlılığını artıracağını söyledi. Ayrıca Çin tahvil piyasasının darbe alabileceği ve güven kaybının genişleyebileceği belirtildi.

Moody's Analytics Baş Ekonomisti Mark Zandi ise, "Evergrande krizinin ve daha geniş anlamda Çinli emlak şirketlerinin mali sorunlarının ABD ekonomisine veya piyasalarına yansıyacağını düşünmüyorum" yorumunda bulundu.

İLERLEYEN SÜREÇTE ÇİN'İ NELER BEKLİYOR?

Uzmanlar, Evergrande’nin temerrüde düşmesi durumunda Pekin hükümetinin müdahale etmesini bekliyor. Yetkililer ise durumu yakından izlediklerini belirterek sakin bir imaj sergilemeye çalışıyor.

Çin devlet medyasının aktardığına göre, geçen hafta Çin Ulusal İstatistik Bürosu Sözcüsü Fu Linghui, “bazı büyük gayrimenkul şirketlerinin” zor durumda olduğunu kabul etti. Evergrande’nin adını vermeyen Fu, Çin’in gayrimenkul piyasasının bu yıl sabit kaldığını, ancak son olayların “tüm endüstrinin gelişimi üzerindeki etkisinin gözlemlenmesi gerektiğini” söyledi.

Yetkililer hâlihazırda şirketi kurtarmak için çalışmalarını sürdürüyor. Bloomberg’in aktardığına göre düzenleyicilerin ve danışmanların yanı sıra şirketin mali durumunu incelemek için uluslararası hukuk firması King & Wood Malleson görevlendirildi. Öte yandan, bazı uzmanlar şirketin kurtarılması için çok geç olabileceğini vurguluyor.

Capital Economics'ten Williams, temerrüt endişesinin artması durumunda ülkenin merkez bankasının "likidite desteğiyle devreye gireceğini" öne sürüyor.

Şirketin temerrütlerinin Çin bankacılık sistemine yayılmasına izin vermek istemeyen Pekin hükümetinin Evergrande krizine müdahale etmesi bekleniyor. Ancak Çin yerel medyasında söz konusu kriz “büyük bir kara delik” olarak adlandırıldı. Bu da krizin yalnızca likidite desteği ile çözülemeyeceğini düşündürdü.

Evergrande'nin yaklaşık 171 yerel bankaya ve 121 diğer finans firmasına borcu olduğu tahmin ediliyor. Şirket temerrüde düşerse, borç verenler de diğer şirketlere kredi açmakta zorlanabilir. Dolayısıyla kredi sıkışıklığı olarak bilinen durum ortaya çıkar ve dünyanın en büyük ikinci ekonomisi için bu durum krize yol açabilir.