Etiyopya'nın gizli hedefi: Somaliland

Etiyopya’da Tigray güçleri ile hükümet arasındaki çatışmalar sürerken, Devlet Başkanı Abiy Ahmed’in Somaliland’ın kuzeyinde yer alan Zeyla (Saylac) üzerinde hak iddia etmek için zemin hazırladığı öne sürüldü. Denize kıyısı olmayan ülkede donanma yatırımlarının artırılması da söz konusu iddialara temel olarak gösterildi.

Eritre, 1993'te Etiyopya'dan ayrılarak ülkeyi liman erişimi için komşusu Cibuti'ye bağımlı bıraktı. Etiyopya, denize sınırı olmadığı için ithalat ve ihracatının yüzde 90’ınını komşu ülkesi Cibuti üzerinden gerçekleştiriyor. Kalan kısmını ise Sudan'daki Port Sudan'dan ve Kenya'daki Mombasa'dan yapıyor.

Cibuti’ye bağımlılığını azaltmak isteyen Etiyopya, geçen yılın temmuz ayında Somaliland’a ilk yük gemisini yanaştırdı.

Etiyopya Gemicilik ve Lojistik Hizmetleri (ESLSE) tarafından yapılan açıklamada, “Gibe” adlı geminin Berbera Limanı’na şeker ve pirinç taşıdığını aktardı. 20 yıl sonra ilk kez bir Etiyopya gemisinin Somaliland’ı kullandığı ifade edildi.

Somaliland, uluslararası tanınırlığı olmayan ve Somali’den tek taraflı bağımsızlığını ilan eden bir bölge. Körfez'in güney kıyısında yer alan Somaliland, 1991'de Somali'nin askeri diktatörü Siad Barre'nin devrilmesinden sonra bağımsız bir devlet olduğunu ilan etti. Ancak uluslararası olarak Somali'nin bir parçası olarak kabul ediliyor.

Somaliland, Etiyopya’ya Cibuti dışında bir liman alternatifi sunması açısından jeopolitik önem taşıyor.

BAE BÖLGEDEKİ ETKİSİNİ ARTIRIYOR

Etiyopya ile Somaliland arasında Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İngiltere’nin desteğiyle bir karayolu yapılıyor. 2022 yılında tamamlanması planlanan karayolu, Etiyopya’nın doğrudan denize ulaşmasını sağlayacak. Ayrıca Etiyopya’nın Doğu Afrika ve Körfez ülkeleri ile arasındaki ticari ilişkileri daha da geliştirmesi bekleniyor.

Etiyopyalı yetkililere göre, bu yıl içinde tamamlanacak olan yol projesi sadece Etiyopya için alternatif bir koridor görevi görmekle kalmayacak, aynı zamanda Somaliland limanından yapılacak ithalatın Etiyopya'ya doğrudan, hızlı ve verimli bir şekilde girmesine izin verecek.

Somaliland’da yer alan Berbera Limanı projesinin yüzde 51’i BAE’li şirket DP World’e, yüzde 30’u Somaliland’e ve yüzde 19’u ise Etiyopya’ya ait. 2016 yılında genişletilmesi kararlaştırılan liman projesinin yeni terminali ise geçen yıl haziran ayında açıldı.

Somali hükümeti ise ulusal egemenliğini ihlal ettiği gerekçesiyle Berbera Limanı projesine karşı çıkıyor.

Somali yönetimi, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Somaliland ve Etiyopya ile birlikte Berbera Limanı’nın işletilmesine yönelik anlaşma yapmasına tepki gösterdi. Nisan 2018’de Somali’nin başkenti Mogadişu’daki havalimanında BAE tarafından ülkeye gizlice sokulduğu anlaşılan 9,6 milyon dolar sonrasında ise BAE ile tüm ilişkilerini kopardı.

BAE ise paranın Somali’deki askeri eğitim misyonuna gönderildiğini savundu. İki ülke arasındaki gerginliğin ardından BAE, Somali’deki askeri misyonunu sonlandırdı.

Cuma günü yerel medyanın aktardığına göre, Somali Başbakanı Muhammed Hüseyin Roble, Somali Merkez Bankası’na nakledilen paranın BAE’ye iade edileceği açıkladı.

ETİYOPYA’NIN ASIL HEDEFİ ZEYLA MI?

Michael Rubin, National Interest adlı sitede yayınlanan “Etiyopya Somaliland’da Savaşa mı Hazırlanıyor?” başlıklı yazısında, Etiyopya Devlet Başkanı Abiy Ahmed’in Somaliland’daki Zeyla limanı üzerinde hak iddia etmek için zemin hazırladığını iddia etti.

Rubin’in iddiasına göre Abiy Ahmed, günü korumak için ülkeyi sürekli bir kriz durumunda tutuyor ve halka hedef göstereceği gerçek veya hayali düşmanlar yaratıyor. Ancak Tigray ile olan çatışmalar ülkedeki liman eksikliğini bir kez daha hissettirdi. Çatışma bölgesinin genişlemesi, Etiyopya’nın deniz yolunda bağımlı olduğu Cibuti ile arasındaki demir ve karayolu bağlantılarını kesti.

Abiy Ahmed’in ise bu eksikliği gidermek ve yeni bir krizle halk üzerindeki gücünü pekiştirebilmek için Cibuti sınırından yaklaşık 27 kilometre uzaklıkta bulunan Zeyla (Saylac) limanına yöneleceği öngörülüyor.

16’ncı yüzyıldan 19’uncu yüzyılın başlarına kadar Zeyla, Etiyopya şehri Harrar’a ve daha iç kısımlara hizmet veren ana limandı.

Diğer yandan, Abiy Ahmed hükümetinin son zamanda donanma birliklerine yaptığı yatırım da dikkat çekiyor. Rubin, denize kıyısı olmayan bir ülkede donanma harcamalarının artmasını da yeni bir liman yolu açma stratejisine bağlıyor.

Etiyopya’nın Cibuti’ye alternatif olarak kullanmaya çalıştığı Berbera’daki liman, yaklaşık 270 kilometre uzaklıkta ve engebeli bir arazide. Zeyla ise Berbera’ya kıyasla çok daha yakın. Ayrıca olası bir işgal durumunda Somali birliklerinin Zeyla’ya ulaşması, Etiyopya birliklerinden çok daha uzun sürecek.