Osmanlı Devleti finans sistemi 'Esham' nedir?

Osmanlı Devleti'nin ekonomik sistemi olan ve 'Esham' adı verilen sistem, Türkiye'nin gündeminde. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a sunulacak olan sistem, faizsiz finans altyapısına dayanıyor. Türkiye için Covid-19 salgınının ekonomik tablosunu pozitif yöne çevirmesi öngörülen Esham nedir? Esham Osmanlı Devleti'nde nasıl uygulandı? Faizsiz finans nedir?

Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın en kapsalı ekonomik toplantıyı gerçekleştireceği basında yer almıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında düzenlenen AK Parti MYK toplantısında, AK Parti Ar-Ge Başkanlığı koronavirüs sonrası yapılması gerekenlerle ilgili yaptığı araştırmayı sundu.

Araştırmada 40 uzmanın farklı alanlarda görüş ve önerilerine yer verilirken, yapılan sunumda ekonomide salgın sonrası güçlü çıkış yöntemi olarak Osmanlı döneminde kullanılan 'Esham' modeli önerisi sunuldu. Sunumda, esham modelinin devletin faizsiz finansman sunacağı bir sistem olduğu anlatıldı.

Eshamın vakıflar gibi sabırlı sermaye kategorisine girdiği belirtilerek, birçok ülke tarafından kullanılan İslami ekonomi modeli olduğu aktarıldı.

Hürriyet'ten Gizem Karakaş'ın haberine göre, toplantıda, esham modeli ile ilgili yazılı bir sunum da yapıldı. Sunumda, Osmanlı döneminde kullanılan esham sisteminde, devlet vatandaşa ‘Esham’ yani pay satabiliyor ve elde ettiği geliri yatırıma yönlendirdiği bilgisi paylaşıldı.

ESHAM MODELİ NEDİR?

Esham usulü, Osmanlı Devleti zamanında görülen bir iç borçlanma şekli. Devletin ekonomik yapısında meydana gelen bozulmalar nedeniyle oluşan para ihtiyacını gidermek için III. Mustafa zamanında çıkarılmış ve I. Abdülhamit döneminde uygulanmaya başlanmış olan bir yöntem. Esham kelimesi, pay ve hisse gibi anlamına geliyor. Osmanlı dönemindeki pay ve gelir ortaklığı senetlerini ifade ediyor. Devlet, yatırımlar ve ekonomik ihtiyaçlar için bu senetleri para karşılığında satmaya başladı.

'ESHAM' NASIL ÇALIŞIR?

Yapılan sunumda Esham sistemiyle ilgili şu bilgiler dikkat çekti :

- Elde edilen kâr esham sistemine ödeniyor.

- Özellikle genç ve kadın yatırımcılar için mikro düzeyde de uygulanabilecek bir model.

- Eshamın farkı; geri ödeme tarihinin seneti satın alan yatırımcılar değil, borçlanan yani devlet tarafından saptanması.

- Eshamda devlet yıllık gelir paylarının ödemesi şartıyla ana parayı geri ödemek mecburiyetinde değilidir.

- Bir yatırımcı bu model ile yatırım yapmak için devletten geri ödemesiz destek alabilir.

- Esham sisteminin aynı zamanda Merkez Bankası’nın açık piyasa işlemleri için de kullanılabilir.

- Bankanın piyasaya likitide enjekte etmek istediğinde halkın elinde bulunan esham senetlerini satın alabilir.

- Likidite çekmek istediğinde ise yeni senet ihraç edilebilir.

4 BAŞLIKTA FAİZSİZ BORÇLANMA ÖNERİSİ

Sunumda, 3’ü özel sektör biri de devlette olmak üzere 4 başlıkta reform gibi başlıklar önerildi. Özel sektör için, 'Girişim sermayesi ve İslami Finans Reformu', 'Yüksek İşbirliği ve Sanayi İşbirliği reformu', 'Vakıf Reformu', kamu için de 'Esham Sistemi' ile devletin faizsiz borçlanması önerildi.

Toplantıda sunumu dinleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 'Bu konuda çalışın' talimatı verdiği öğrenildi. 40 uzmanın görüş ve önerilerinin yer aldığı sunumun önümüzdeki günlerde kitap haline getirilmesi planlanıyor.