Dünya siyasetinde Duterte etkisi

Filipinler Devlet Başkanı Duterte, söylemleri ve uluslararası kamuoyunun tepkisini çeken bazı uygulamalarıyla sıra dışı bir profil çiziyor. Kimileri için bir halk kahramanı olan Filipinli lider, şimdiden dünya siyasetine damga vurdu.

Güney Asya ülkesi Filipinler'in Devlet Başkanı Rodrigo Duterte, özellikle Moro Müslümanlarına yönelik kararlarıyla İslam aleminin ilgilisini üzerine topladı. Buna karşılık cinsiyetçi yaklaşımları ve kullandığı uygunsuz söylemler ile ön plana çıkan Duterte, ülkedeki suç oranlarının düşürülmesine yönelik şiddetli politikaları ile dünya genelinde şaşkınlık uyandıran bir profil çiziyor. Duterte, suça karışan kişilerin öldürülmesi konusunda önemli bir çoğunluğun desteğini alırken, uluslararası kamuoyu Duterte'nin bu yöndeki adımlarının insan hakları ihlali olduğunu savunuyor.

DUTERTE KİMDİR?

Bölgenin en önemli siyasetçileri arasında bulunan Rodrigo Duterte, 28 Mart 1945 tarihinde Filipinler'in Doğu Visayas bölgesinde yer alan Leyte kentinde doğdu. Çocukluğundaki aykırı tavırları nedeniyle iki okuldan kovuldu. Bu nedenle ilk ve orta öğrenimini farklı şehirlerde tamamlayan Duterte, 1972 yılında başkent Manila'daki San Beda Üniversitesi'nden Hukuk derecesi ile mezun oldu. Üniversite dönemlerinde Komünist Parti'ye katıldı. Duterte, 1977-79 yıllarında Davao İl Savcılığına bağlı çalıştı. 1979-1981 yıllarında ise asistan savcı olarak görev yaptı. 1981'de Davao Üçüncü Şehir Savcısı olan Duterte, 1983'te İkinci Şehir Savcısı oldu ve Özel Danışmanlığa atandı. 1986'da Filipinler'de gerçekleşen Halkın Gücü Devrimi sonrası Devlet Başkanı Corazon Aquino'nun yardımcılığını yaptı. Duterte, 1988'deki yerel seçimlerde Davao Belediye Başkanı seçildi. Görev süresinde bazı bölgelere Lumad ve Moro halklarından yöneticiler atadı. 1998'de Temsilciler Meclisi'ne girdi ve 2001'de yeniden Belediye Başkanı seçildi. 2004 ve 2007'deki seçimleri de kazanan Duterte, 7 dönem Davao Belediye Başkanlığı görevinde bulundu. 2016 yılındaki seçimlerde Devlet Başkanlığı yarışına soyunan Rodrigo Duterte, 16 milyon 601 bin 997 oy toplayarak ezici bir zafer kazandı. Duterte, 2017'de Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Başkanı oldu. Duterte'nin üç çocuğu bulunuyor.

BELEDİYE BAŞKANLIĞI VE TARTIŞMALI UYGULAMALAR

Özellikle belediye başkanlığı döneminde yaşanan infazlar nedeniyle ülkedeki bazı kesimler ve uluslararası camianın tepkisini çeken Duterte, bunu halkının iyiliği için yaptığını savundu. Duterte, 1986 yılındaki devrim sonrası yükselen suç oranlarını kendine has çözümlerle düşürmeye çalıştı. Belediye Başkanı olduktan sonra ilk aşamada sokağa çıkma, sigara ve içki yasağı uyguladı. Yanı sıra, "Davo Ölüm Mangası" ya da "Duterte Ölüm Mangası" adıyla anılan yasadışı grupların kurulmasına öncülük ettiği öne sürüldü. Görevde bulunduğu 20 yıl boyunca 1000'den fazla çete üyesi ve farklı suçlara karıştığı ifade edilen şüpheliler yargılanmadan öldürüldü. Kendi söylemlerinde de bu durumu inkar etmeyen Duterte, bazı infazlarda şahsen yer aldığını vurguladı. Duterte, tepki çeken uygulamalarına rağmen Davao'daki suç oranını düşürmeyi başardı. Farklı kesimlere yönelik ılımlı yaklaşımı ve hazırladığı haftalık televizyon programları ile halk kahramanı ilan edildi. 2013'te yaşanan tayfun felaketi sonrası ağır hasar gören şehirler için Davao imkanlarını seferber etti, depremzedelere maddi ve manevi destek sağladı.

SEÇİM KAMPANYASI VE TEPKİ ÇEKEN SÖYLEMLER

Duterte, başlanlık seçimlerine yönelik çalışmalarında suç oranının düşürülmesi, yeni bir federal meclis kurulması ve çelik endüstrisinde yeniden bir canlandırma sağlayabileceğini vadetti. Buna karşılık seçim kampanyasında kullandığı argo ve küfürlü ifadeler rahatsızlık uyandırdı. Suça karışan şüphelilerin infazı edilmesini savundu. Öldürülen Avustralyalı bir kadını konu alan şakası tepkiyle karşılandı, Duterte bu konuyla ilgili özür dilemeyi reddetti. Amerika Birleşik Devletleri (ABD)'nin ülkesine yönelik faaliyetlerini sert bir dille eleştirdi. Açıklamalarını uygun bulmayan ulusal-uluslararası örgütlere benzer söylemlerle cevap verdi. Uyguladığı saldırgan strateji seçimlerde en yakın iki rakibinin topladığı oydan iki kat daha fazla oy almasını sağladı. Seçim kampanyasında kullandığı şiddetli ifadeler ile oluşturduğu antipatiye rağmen Duterte ezici bir zaferle seçimleri kazandı. Duterte, 30 Haziran 2016'da 16. Filipinler Devlet Başkanı olarak göreve başladı. Kısa süre sonra da ASEAN Başkanı oldu.

DUTERTE'NİN BAŞKANLIK DÖNEMİ

Başkanlığının ilk aylarında dönemin ABD Başkanı Barack Obama'ya ettiği küfürle dünya siyasetine damga vuran Duterte, 2016'daki ABD başkanlık seçimleri adayları Donald Trump ve Hillary Clinton'ı da söylemlerine malzeme yapmayı ihmal etmedi. İki ülke arasında diplomatik krize yol açtı. Tarihteki sömürgecilik faaliyetlerine atıfta bulunarak batılı devletlere sataştı. Ülkesindeki yabancı kaynaklı askeri faaliyetleri sınırlandırırken, Çin ve Rusya'ya yakınlık gösteren politikalar ortaya koydu. Belediye başkanlığı döneminde suçlulara yönelik faaliyetleri ülke geneline yayıldı. Uyuşturucuyla mücadeleye hız verdi ve bu konuda güvenlik güçlerine verdiği talimatla insan hakları örgütlerinin tepkisini çekti. Duterte, güvenlik güçlerine uyuşturucuyla mücadelede "oğlum bile olsa öldürün" talimatı ile dünya gündemine oturdu. Bölgesel kaynaklara göre bu süreçte gerçekleştirilen yargısız infazlarda 5 binden fazla şüpheli öldürüldü. Bununla birlikte binlerce suçlunun yetkililere teslim olduğu açıklandı. Filipinler'de suç oranında gözle görülür bir düşüş yaşandığı ifade edildi. Yine uyuşturucuyla mücadele kapsamında kullandığı bazı ifadeler tepki topladı. Duterte, kışkırtıcı söylemlerden kaçınmayı reddetti. Trump'ın başkan seçilmesi sonrası ABD ile ilişkilerin canlandırılmasına yönelik çağrılara olumsuz yaklaşmadı. Trump'la ilgili bir açıklamasında, "İkimiz de küfür etmeyi seviyoruz. Biz aynıyız" değerlendirmesinde bulundu. 2017'deki ASEAN zirvesinde Trump ile bir araya geldi. Trump, görüşmeye ilişkin açıklamasında Duterte ile harika bir ilişkisi olduğunu ifade etti.

MORO MÜSLÜMANLARINA ÖZERKLİK

Şüphesiz, Moro Müslümanlarına özerklik sağlayan yasanın onaylanması Duterte'nin başkanlık döneminde aldığı önemli kararlar arasında bulunuyor. Filipinler'de Mindanao, Palawan ve Sulu adalarıyla diğer güney adalarında yaşayan Müslüman kitleler Morolar ismiyle biliniyor. Filipinler nüfusunun yaklaşık yüzde 11'ini oluşturan Morolar, Katolik olmayan en büyük ikinci grup konumunda. Morolar, ırksal ve kültürel açıdan Filipinlerin büyük bölümüyle ortak kökeni paylaşıyor. Uzun yıllar İspanyol ve Amerikan sömürgeciliğine direnen ve 20. yüzyıla kadar kendi bağımsız devletlerinde yaşayan halk, 1946'daki ABD sömürge yönetimi tarafından Filipinler idaresine bırakılınca bağımsızlığını yitirmişti. Morolar bu dönemde siyasi müzakere yolunu seçti fakat müzakereler sonuç vermedi. Müslümanlara yönelik saldırıların etnik temizliğe dönüşmesi Moroların silahlı mücadele kararı almasına neden oldu. 40 yılı aşkın süre devam eden çatışmalarda 120 binden fazla kişi hayatını kaybetti, 2 milyondan fazla insan mülteci durumuna düştü. Duterte'nin başkanlığında yeniden canlanan görüşmeler neticesinde Filipinler devleti Moro Müslümanlarına geniş kapsamlı özerklik sağlama kararı aldı. Bu süreçte terör örgütü DEAŞ'a bağlılığını ilan eden bazı oluşumlar Mindanao'da işgalci eylemlere girişti. Duterte yönetiminin sağduyulu yaklaşımı ile Müslüman halka sahip çıkması takdirle karşılandı. Bölgedeki teröristlere yönelik operasyonlar başarıyla tamamlandı.

CİNSİYETÇİ YAKLAŞIMLARI TEPKİ ÇEKTİ

Rodrigo Duterte, seçim dönemindeki bazı söylemlerinin yanında, 2018 Haziran ayında Güney Kore'de katıldığı bir etkinlikte sergilediği hareketlerle uluslararası kamuoyunun tepkisini çekti. Güney Kore'deki Filipinli işçilerle bir araya gelinen programda Filipinli bir kadına yönelik uygunsuz yaklaşımı nedeniyle sahip olduğu otoriteyi kötüye kullanmakla itham edildi. 2019 Mart ayında ise Filipinler'de gerçekleştirilen ve kadın askerler ile polislerin bulunduğu bir etkinlikte konuşan Filipinler Devlet Başkanı, kadınlara yönelik uygunsuz ifadelerini sürdürdü. Buna karşılık cinsiyetçi yaklaşımları nedeniyle sık sık tepkilerin hedefi olan Duterte'nin çeşitli sosyal faaliyetler ile kadınlara destek verdiği biliniyor. Özellikle belediye başkanlığı döneminde kadınların sosyal hayata katılımına aktif destek veren ve çeşitli örgütlerin oluşmasına önayak olan Duterte'nin kızı Sara Duterte de Davao şehrinin yanında Devlet Başkanlığına bağlı faaliyetler yürütüyor.

EN ÇOK KONUŞULAN LİDERLER ARASINDA

Son dönemde ülkesinin sömürgecilikten kalma ismini değiştirmeyi düşündüğünü ifade eden Duterte, sömürgecilik karşıtı milli söylemleri ve ülke geleceğinin şekillenmesine yönelik faaliyetlerle destek görüyor. Bununla birlikte suça karışan kişilere yönelik şiddetli politikaları ile ulusal-uluslararası insan hakları savunucuları ve bazı devletlerin tepkisiyle karşılaşıyor. Devlet liderleri dahil kullandığı argo ve küfür kelimelerinin yanında kadınlara yönelik söylemleri ile de tepkilerin hedefinde. Duterte kısa sürede uluslararası camiada büyük ses getirirken, zaman zaman gerçekleştirdiği açıklamalarla diplomatik krizlere sebep olabiliyor. ASEAN liderliği dolayısıyla yaklaşık 500 milyona yakın kişinin de temsilcisi sayılan Duterte, bölgesel ve uluslararası politikalar, ekonomi, sosyal yapı ve oluşturduğu sempati-antipatiyle otoriter liderler arasında gösteriliyor.