Döviz kurlarında neden dalgalanma oluyor?

Son dönemlerde dünyanın en büyük ekonomileri arasında yaşanan ticaret krizleriyle birlikte döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar daha da hissedilir hale geldi. Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından döviz kurlarındaki dalgalanmaların etkileri şiddetini arttırarak göstermiş durumda.

Döviz kurlarında neden dalgalanma oluyor?

Ülkeler yaşanan krizi az hasarlarla atlatmak adına bir dizi önlemler almaktadır. Ekonomi devlerinin başlatmış oldukları ticaret krizi dışında birçok faktör de döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar üzerinde aynı etkiye sahiptir.  

Döviz kurlarını belirleyen-etkileyen birçok faktör vardır. Bu faktörlerin çoğu, iki ülke arasındaki ticaret ilişkisi ile bağıntılıdır. Şu unutulmamalıdır döviz kurları görecelidir ve iki ülkenin para birimlerinin karşılaştırılması olarak ifade edilmektedir. Döviz kurları birçok iç ve dış etkenden etkilenmektedir, enflasyon artışı, faiz oranlarındaki farklar ve artışlar, cari açık, dövize bağlı kamu borcu, ithalat—ihracattaki dengesizlik, güçlü ekonomi performansının sağlanamaması olarak değerlendirilebilir. Döviz kurları üzerindeki dalgalanmaların nedeni bunlarla sınırlı değildir. Bunların dışında, küresel çapta yaşanan krizler, iç ve dış etkenlerden ötürü ülke ekonomilerinin yatırımcılara güven sağlayamaması sonucunda dövizin ülkeyi terk etmesi, arz-talep dengesinde yaşanan dengesizlik sonucunda dövize rağbetin artması ve turizm sektöründe düşüş yaşanması dövizi ulusal para birimleri karşısında değerlenmesine yol açan etkenlerdendir. 

Piyasa arz ve talep dengesi üzerine temellendirilmiştir. Arz talep dengesinde ki bozulma döviz kurlarındaki dalgalanmaların en önemli tetikleyicilerindendir. Bu bağlamda serbest ekonomilerde arz ve talep ikilisinde yaşanan dengesizlikler piyasayı krizin eşeğine getirmektedir. Piyasada bir mala nesneye olan toplam talep eğer ki arzdan daha fazla ise nesnenin fiyatı otomatik olarak artış gösterir. Bu durum döviz dalgalanmalarında da gözlemlenmektedir. Bir ülke sınırları içerisinde yabancı para birimlerine olan talep sağlanan arzdan fazla ise döviz artış eğilimi gösterecektir. Arz-talep dengesindeki bu bozulma piyasada yaşanacak olan bir dizi olumsuz hareketin tetikleyicisi konumundadır. Örnek vermek gerekirse; X, Y ve Z kişilerini faaliyet gösterdiği bir piyasa düşünelim ve bu piyasada bir doların 5 TL olduğunu varsayalım. 500 doları olan X kişisi, elindeki dolarla 2500 Trük Lirası almak istiyor. Y ve Z kişileri ise ellerinde ki 2500’er TL ile dolar almak istiyor. Piyasaya da dolara çevrilmek istenen 5000 TL ve Türk Lirasına çevrilmek istenen 500 dolar var. Y ve Z’nin dolar alma talebi piyasada yeterli kadar dolar olmadığından karşılanamıyor ve bu durumda dolar artmaya başlıyor.  

Enflasyonun artışındaki en önemli nedenlerden bir tanesi piyasada yaşanan arz—talep dengesizliğidir. Diğer bir etken de üretimde yaşanan maliyetlerin artışı sonucunda malın değerinin artmasıdır ki bu da enflasyonu arttıran etkenlerdendir. Üretimde ham maddeyi dış kaynaklardan sağlayan ülkeler, döviz kurundaki dalgalanmalardan ötürü ülkeye giren hammaddelerin fiyatlarında artışla karşılaşmaktadır. Haliyle üretim bandından inen ürünler tüketiciye pahalı bir şekilde ulaşmakta ve tüketicilerin alım gücünde düşüşler yaşanmaktadır. Alım gücünde yaşanan düşüş ülke piyasasında daralmaya neden olmaktadır ve büyüme oranlarında düşüşlere yol açmaktadır.  

Yukarıda belirtildiği gibi döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar birden fazla nedene bağlıdır. Sıralamak gerekirse; küresel ticaret krizleri, küresel çapta yaşanan finansal krizler, ülkelerin enerji ve ham madde temini noktasında dışa bağımlı olması, ülkelerin iç politikalarında yaşanan toplumsal ve siyasi krizler, ülkeler arası siyasi, ekonomik, diplomatik krizler, turizm sektöründe gerileme yaşanması haliyle turizm gelirlerinin düşmesi, cari açık yaşanması, ithalat ihracat dengesinin sağlanamaması ve ithalatın ihracattan fazla olması, kredi derecelendirme kuruluşlarının olumsuz değerlendirmeleri sonucunda yabancı yatırımcıların yatırım yapmaya yanaşmaması ve var olan yatırımcıların ülkeyi terk etmesi sonucunda döviz kurlarında dalgalanmalar meydana gelir.   
Az önce bahsettiklerimizin tamamlayıcısı olan konulardan birisi de ülkeye giren, kullanılan döviz miktarıdır. Herhangi bir ülkeye döviz girmesinin sadece 3 yolu vardır; 

-Yatırımcılar (uluslararası yatırımcılar) 
-Turizm sektörü 
-İhracat ile gelen gelir 

Eğer yukarıda bahsi geçen başlıklar bir ülke sınırları içerisinde denge de hatta iyi durumdaysa dolar o ülke de yükselmez aksine en düşük fiyatında kalır. Tabi ki de doların yükselmesi ya da yükselmemesi için tek etmen bu değildir. Yukarıda bahsedilen başlıklar irdelenerek alt başlıklar elde edilebilir. 

Tüm yazının genel özeti olarak; 

Ülke sınırları içerisindeki dolar miktarı talebi, ülke sınırlarındaki dolar talebinden fazla ise dolar yükselir. Yabancı yatırımcıların yatırım yapmaması, hali hazırda mevcut bulunan yatırımcının ülkeden ayrılması doları yükseltir. Siyasi sorunlar, bürokratik çıkılmazlar doların yükselme sebeplerindendir.Turizm gelirinin düşmesi yine doların düşmesine neden olur. 
Eğer bir ülke dışa bağımlı ise o ülkede dolar stabil değil sürekli olarak yükselir.