Türkiye-Mısır arasında anlaşma sağlanabilir mi?

Doğu Akdeniz’in zengin enerji kaynaklarına sahip olduğunun bilimsel olarak kanıtlanmasının ardından bölge üzerinde hak iddia eden ülkelerin sayısında artış yaşandı ve davranışlarında değişiklikler meydana geldi. Doğu Akdeniz’in en uzun kıyı hattına sahip olan Türkiye’nin haklarını ihlal eden ve uluslararası teamülleri görmezden gelen Yunanistan’ın son dönemdeki tavırları bölgedeki gerginliği artırıyor. Fakat dünya gündemine düşen Türkiye-Mısır anlaşmasına dair söylentiler tüm dengeleri değiştir.

Zengin hidro-karbon yataklarının keşfedildiği günden beri dünyanın gündeminden düşmeyen Doğu Akdeniz, son dönemlerde çatışma kelimesinin akabinde kullanılmaya başlandı. Dünya ülkelerinin bölge ülkelerinin haklarını görmezden gelerek pay almaya çalıştığı Doğu Akdeniz bir taraftan askeri gerilimlerle gündeme gelirken, diğer taraftan da kritik diplomatik görüşmelere sahne oluyor.

Uluslararası hukuka ve anlaşmalara rağmen Akdeniz’in hâkimi gibi hareket eden ve ihtiraslarının peşinde Batılı ülkeleri de sürükleyen Yunanistan, Türkiye’yi bir kıyı devletine çevirmek adına ciddi uğraşlar veriyor. Fakat Türkiye’nin diplomatik girişimleri karşısında Yunanistan’ın tüm uğraşları birer birer boşa çıkıyor. Nitekim bu yılın başında Libya ile imzalanan 'deniz yetki sınırlandırma' anlaşması Atina’nın elini kolunu bağlamıştı. Libya ile varılan anlaşmanın yankıları hali hazırda devam ederken Doğu Akdeniz’in en uzun kıyı hatlarına ev sahipliği yapan Türkiye ve Mısır uzun süredir istihbarat seviyesinde görüşmeler gerçekleştirdiği gündeme düştü.

Yunanistan hükümetinin, Doğu Akdeniz'de hukuki statüsü tartışmalar üzerinden çok geniş hakimiyet alanı talep etmesi bölgeyi savaşın eşiğine getirdi. Uluslararası hukuka aykırı olmasına rağmen, adaları merkeze alarak Mısır ile 'deniz yetki sınırlandırma' anlaşması imzalayan Yunanistan, diğer taraftan Meis adası üzerinden Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile anlaşma imzalamaya hazırlanıyor.

Doğu Akdeniz’in en uzun kıyı hatlarına sahip olan Türkiye ve Mısır'ın yapacağı 'deniz yetki sınırlandırma' anlaşmasının Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki bütün tezlerini bitireceğini dile getiren uzmanlar, "Mısır parlamentosu, bu anlaşmayı henüz alt komisyonlardan birinde onayladı. Bu arada senato seçimleri olacak. 4-5 haftalık bir zaman var. Bu süre iyi kullanılır, Türkiye ve Mısır anlaşma sağlarsa Doğu Akdeniz'de yeni bir dönem başlar" değerlendirmesinde bulundu.

Libya’da yaşanan iç çatışmalara Türkiye ve Mısır’ı karşı karşıya getirmiş ve Libya krizi Doğu Akdeniz üzerine yapılacak bir anlaşmanın en önemli engellerinden biri olmuştu. Libya’da tarafların ateşkese varmasının ardından Türkiye ve Mısır’ın masaya oturması için herhangi bir engel kalmamış oldu. Nitekim Türkiye ve Mısır’ın istihbarat düzeyinde yeni bir anlaşma imzalamak için uzun süredir görüştüğü dünya gündemine düştü. İki ülke arasında görüşmelerin gerçekleştiğine daha önce hem Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hem de Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu işaret etmişti.

Emekli Tümamiral Ali Deniz Kutluk, Yeni Şafak’a yaptığı değerlendirmelerde, Türkiye ile Mısır arasında imzalanacak bir anlaşmanın Doğu Akdeniz'de yeni bir sayfa açacağı görüşünde. Mısır'ın Yunanistan ile imzaladığı anlaşmayı henüz parlamentonun alt komisyonlarından birinde onayladığını belirten Kutluk, "Mısır'da şu anda senato seçimleri var. 4-5 haftalık bir zaman var. Türkiye ile Mısır'ın bir anlaşma için görüştüğünü biliyoruz. Türkiye ile bir anlaşma yaptığı zaman bu deniz alanlarını geri kazanacak, zaten Doğu Akdeniz'de Mısır ve Türkiye kıyı hatları uzunluğu itibarıyla 'deniz yetki alanların' esas sahibidir. Mısır ve Türkiye anlaşması durumunda, diğer ülkeler tali beklenti olma noktasına geri gelecektir. Türkiye için bu imkân henüz var. Mısır da bundan memnun olacaktır." bilgisini paylaştı.

YUNANİSTAN 'ŞÜPHELİ' ANLAŞMAYI İTİRAF ETTİ

Mısır'ın Yunanistan ile imzaladığı anlaşma ile çıkarlarının zedelendiğine dikkat çeken Kutluk şu ifadelere kullandı: "Bu anlaşmayı Yunanistan ile zoraki yaptıklarına dair bir sürü işaret var. Hatta Yunanistan Dışişleri Bakanı Dendias'ın Sky TV'ye yaptığı beyanatta, 'Ben Mısır ile bir anlaşma yapmayı ümit etmiyordum. Aramızda devam eden 4 anlaşmazlık konusu vardı. ABD Dışişleri Bakanı Pompeo telefon etti ve anlaşmazlıklarımızın giderildiğini söyledi' diyor. Bütün yanlışlıkların başladığı alan bu anlaşmadır. Mısır, dünya kadar deniz alanı kaybettiği için bu durumdan memnun değil."

TÜRKİYE HIZLI HAREKET ETMELİ

Mısır ve Türkiye'nin yeni bir deniz yetki anlaşması imzalaması durumunda, Yunanistan ile imzaladığı anlaşmanın geçersiz sayılacağını belirten Kutluk şu bilgileri paylaştı: “Türkiye ve Mısır'ın temel olarak anlaşmazlığa düşmesi için bir sebep yok. O halde iki ülke yetkilileri, başlattıkları görüşme sürecini sonuçlandırılırsa Türkiye ve Mısır daha iyi bir anlaşma imzalayabilir. Bu durumda ise Mısır yönetimi, Yunanistan ile imzaladığı anlaşmayı onaylamaz. Anlaşma ortada kalır. Viyana Anlaşmalar Sözleşmesinin 47. maddesine göre, parlamentoda onaylamayan sonuç doğurmayacaktır. Böyle bir iş birliği imkânı var, Türkiye'nin hızlı hareket etmesi gerekir.”

Türkiye’nin Mısır ile ‘deniz yetki sınırlandırma’ anlaşması imzalaması sadece Yunanistan’ın stratejisini çökertmeyecektir. Öte yandan Yunanistan’ın uluslararası anlaşmalara aykırı olan stratejilerine ve Yunanistan’ın peşine takılan Batılı ülkelerin davranışlarına da darbe vuracaktır. Nitekim uluslararası sözleşmeleri gözetmeksizin hareket eden ve Doğu Akdeniz’de tek taraflı hak iddia eden Yunanistan ile birlikte pozisyon alan Almanya, Fransa, ABD gibi ülkelerin tüm planları suya düşmüş olacak. Dolayısıyla Doğu Akdeniz suları daha fazla ısınmadan Türkiye’nin gündeme gelen olası anlaşmayı bir an önce gerçekleştirmesi gerekmektedir.