Covid-19 aşısı Kasım ayına yetişecek mi?

Tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 pandemisi can almaya devam ederken, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanı ve ilaç firmaları virüse çare olabilecek aşıyı geliştirmek için zamanla yarışıyor. Çalışmalardan bazıları virüsün tedavisi, bazıları ise bağışıklık sistemini güçlendirmeye yönelik. Peki, şimdiye kadar aşı geliştiren ülkelerin klinik aşamasında ne kadar aşı çalışmaları var?

Tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 pandemisi can almaya devam ederken, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanı ve ilaç firmaları virüse çare olabilecek aşıyı geliştirmek için zamanla yarışıyor. Gelişmekte olan aşıların denemeleri binlerce gönüllünün katılımıyla devam ederken normalde araştırmasından teslimatına beş ila on yıl alan bir süreç aylara sığdırılmaya çalışılıyor.

Aynı zamanda, yatırımcılar ve üreticiler etkili bir aşı üretimine hazırlık için milyarlarca doları riske atarken, üretim kapasitesi de artırılıyor.Tüm bu hususlar göz önüne alındığında, normal şartlarda 2021’in ilk yarısında tamamlanması beklenen aşının, bu yılın Kasım ayına yetişebileceğine dair öngörülerde var.

Bugüne dek yalnızca bir bulaşıcı hastalık tamamen yok edildi: Çiçek hastalığı. Bu hastalığın sonunu getiren mücadele de 200 yıl sürdü. Diğer yaşadığımız, çocuk felci, tetanos, kızamık, kabakulak ve tüberküloz gibi hastalıkların ise aşıları var.

AŞI ÇALIŞMALARI HANGİ AŞAMADA?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, Eylül başı itibariyle 182 aşı adayı klinik öncesi değerlendirme aşamasında. Bunlar arasında 36 aşı adayının klinik denemeleri hala devam ediyor. Üçüncü faz aşamasında olan 9 aşı adayının insan üzerinde denemelerine başlandı.

UMUT VADEDEN AŞILAR HANGİLERİ?

·         AstraZeneca/Oxford Üniversitesi

·         Moderna

·         Pfizer/BioNTech

·         Johnson & Johnson

·         Sanofi/GlaxoSmithKline

·         Novavax

·         Rus Sputnik V aşısı

·         Çin'de geliştirilen aşı adayları

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre Çin'de 3'ü üçüncü, 6'sı birinci ve ikinci klinik deneme aşamalarındaki 9 aşı adayı insanlar üzerinde test ediliyor. Çin'den sonra ABD'nin 8 aşı adayı klinik deneme etabında. ABD'nin en gelişmiş aşısı Moderna şirketi tarafından üretiliyor. Yetkililer bu aşının sonbaharda hazır olabileceğini ifade ediyor.

Hükümetler bahislerini başarılı olması beklenen aşı adaylarını garantiye almaya planlarına yatırıyor. Resmi olarak sertifika verilmeden veya onaylanmadan farklı adaylarla milyonlarca dolarlık anlaşmalar yapılıyor. Örneğin İngiltere hükümeti, başarılı olsun olmasın, altı olası koronavirüs aşısı adayı ile açıklanmayan ücretler karşılığında anlaşma yaptı.

ABD de başarılı bir aşı programı için geliştirdiği yatırım programından Ocak ayına kadar 300 milyon doz elde etmeyi umuyor. ABD Salgın Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) eyaletlere 1 Kasım'a kadar aşı dağıtımına hazırlıklı olmaları talimatı verdi. Ancakk her ülke aynı adımlar atabilecek durumda değil.

Bu anlaşmalar, daha yoksul ve zayıf ülkelere ayrılması gereken küresel stokların da azalması demek.Geçmişte, çocuklara menenjit gibi salgınlara karşı bağışıklık kazandırmaya çalışan bazı ülkeler, bu hayat kurtaran aşıların yüksek fiyatları yüzünden birçok zorlukla karşılaştı.

KLİNİK DENEMELERİN ETAPLARI NEDİR?

Potansiyel bir aşının yaygın kullanılabilmesi için üç aşamada insanlar üzerinde test edilmesi gerekiyor. Birinci aşama klinik denemelerde az sayıdaki sağlıklı denek üzerinde aşının güvenli olup olmadığı ve olası yan etkileri araştırılıyor.

İkinci aşamada, güvenilirliği doğrulanan aşının etkinliği 100’den fazla denek üzerinde test ediliyor.

Son aşamada ise aynı işlem, birkaç bin denekle tekrarlanıyor. Tüm bu süreç, aylar ve hatta yıllar alabiliyor.