Çin’in “Kum Seddi”

Çin’in deniz ticareti açısından hayati öneme sahip olan Güney Çin Denizi, uluslararası kamuoyunda sıcaklığını hala koruyor. Özellikle yaşanan korsan saldırıları, Filipinler’de Daeş ile çatışmaların yaşanması ve ABD baskısı, Tek Kuşak Tek Yol projesinin deniz ayağının en önemli parçalarından biri olan bölgede Çin, savunma amaçlı olduğu söylenen yapay adacıklar inşa etmeye başladı. Güney Çin Denizi’ni önemli hale getiren nedenlerden biri de zengin enerji kaynaklarına ev sahipliği yapıyor.

Çin’in “Kum Seddi”

Bölgede yaşanan ihtilafın nedenleri

Yaklaşık 3,5 milyon kilometrekarelik büyük bir alanı içeren Güney Çin Denizi’nde hak iddia eden Çin, Tayvan, Malezya, Brunei, Filipinler ve Vietnam gibi ülkeler arasındaki tartışmalar yıllardır devam etmektedir. Çünkü Güney Çin Denizi sorunlarının temelinde tarihsel, ekonomik ve siyasal boyutların yanı sıra, son yıllarda şiddetlenen küresel ve bölgesel çaplı jeopolitik mücadele de yer almaktadır. Bu nedenle de söz konusu sorunlar kısa zamanda kolaylıkla çözülebilecek bir durumda değildir. Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump’un Asya-Pasifik Bölgesi’ne yönelik jeopolitik önlemleri de önümüzdeki dönemde Güney Çin Denizi sorununa yeni değişiklikler getirebilir. Soruna taraf olan ülkelerin Güney Çin Denizi’ndeki ekonomik, siyasi ve askeri çıkarlarını açısından bakıldığında, Güney Çin Denizi sorunu tarihsel, ekonomik, siyasal ve jeopolitik boyutlarıyla ele alınmalıdır. 

Enerji kaynakları

Son yıllarda Güney Çin Denizi’nin deniz yatağında büyük miktarlarda petrol ve doğalgaz rezervinin bulunduğu bilinmektedir. Bu bağlamda Güney Çin Denizi çok zengin petrol ve doğalgaz kaynaklarına sahiptir denilebilir. Şöyle ki, ABD Enerji Bilgi Yönetimi İdaresi’nin 2013 yılındaki açıklamasına göre, Güney Çin Denizi’ndeki petrol rezervleri yaklaşık 11 milyar varil ve doğalgaz rezervlerinin yaklaşık 190 trilyon feetküptür. Çin Toprak ve Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre, buradaki petrol rezervleri yaklaşık 23-30 milyar ton, doğalgaz rezervleri yaklaşık 16 trilyon metreküp olarak hesaplanmıştır. Bu rakamlar, Çin’in toplam petrol ve doğalgaz rezervlerinin 1/3’üne, dünyanın toplam petrol ve doğalgaz rezervlerinin ise %12’sine karşılık gelmektedir. Tek Kuşak Tek Yol projesinin getirdiği jeopolitik önem ve enerji kaynaklarının Çin için artan önemini düşündüğümüzde adeta farklı bir “Doğu Akdeniz” meselesi karşımıza çıkıyor.

9 kesik çizgili harita

9 kesikli çizgi, 1947 yılında Japon işgaline karşı dönemin Çin Cumhuriyeti'nin ele geçirdiği bölgeleri temsil ediyor. 1949'da iç savaş bittikten sonra ana karada Çin Halk Cumhuriyeti (Komünist Çin) kuruldu ve Çin Cumhuriyeti'nin yöneticileri Tayvan'a kaçtı. Bu kapsamda bölgedeki egemenlik haklarını Çin Halk Cumhuriyeti üstlendi. Yeni Şafak’a konuşan Boğaziçi Üniversitesi Asya Çalışmaları Merkezi Asya-Pasifik Araştırmaları Uzmanı Kadir Temiz, bu konu ile ilgili şunları ifade ediyor: “Bu düzen, Doğu Asya'da kurulması çok uzun ve kanlı savaşlardan sonra gerçekleşebildi. Bölgeye dışarıdan ilk yabancı müdahale sayılan Afyon Savaşı ve İngiliz müdahalesi 1800'lü yıllarda süreci tetikledi. Yaklaşık iki yüz yıl boyunca Çin'in bölgedeki merkezi ülke konumu değişti ve zayıfladı. Çin'in yerine 19. yüzyılda İngiltere, 20. yüzyıl başında Japonya ve 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra ise ABD, Doğu Asya'daki bölgesel düzeni belirleyen taraf oldu. Çin, 9 kesik çizgili harita ile aslında iki yüzyılda kaybettiği merkezi konumunu yeniden kazanmak istiyor."

ABD’nin her platformda tepki gösterdiği Çin’in tartışmalı sularda inşa ettiği yapay adalar, bölgedeki gerilim en büyük nedenlerinden. Bir bakıma tartışmalı suları korumak için ABD’nin gönderdiği donanma, Çin’in, bu hareketi kendi arka bahçesine yapılan bir taciz olarak algılaması, bu süreci dahada hızlandırmış gibi gözüküyor. 

Olası savaş durumuna savunma hazırlığı mı?

12 Temmuz 2016 tarihinde BM Uluslararası Daimi Tahkim Mahkemesi’nin Güney Çin Denizi’ndeki egemenlik hakları sorununa ilişkin Filipinler’in Çin’e karşı açtığı dava sonucunda verdiği karar, Güney Çin Denizi’ndeki gerginliğin tekrar artmasına neden oldu. Uluslararası mahkemenin verdiği kararı tanımayan Çin, egemenlik hakkını korumak için elinden gelen her şeyi yapabileceği uyarısında bulundu. Bu bağlamda 11-19 Eylül 2016 tarihinde Çin Deniz Kuvvetleri ile Rusya Deniz Kuvvetleri Güney Çin Denizi’nde ortak deniz tatbikatı gerçekleştirdiler. Buna ek olarak Trump’un eski başdanışmanı Steve Bannon’un Güney Çin Denizi ile ilgili yaptığı açıklama endişeleri daha da arttırdı. Bannon açıklamasında: “Güney Çin Denizi’nde bir savaşa gireceğiz. Orada denizciydim, deniz subayıydım. 5-10 yıl içerisinde Güney Çin Denizi’nde savaşa gireceğiz. Buna şüphe yok.” diyerek olayın vehametini ortaya koyuyor. ABD bu adacıkları “Kum Seddi” olarak görüyor. Çin ise bu adaları inşa ederek hem savunmasını güçlendirmeyi hemde bir taşla birden fazla kuş vuracak jeostratejik bir hamle yapmış gibi gözüküyor. Bu belirsizlikler içinde kesin olan tek şey ise yükselmekte olan gerilim göze çarpıyor.