DSÖ ekip gönderdi! Çin Covid-19'u laboratuvarda mı üretti?

Çin'in Wuhan kentinden dünyaya yayılan yeni tip koronavirüs (Covid-19) dünyada binlerce kişinin ölümüne neden oldu ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), normalleşme sürecine girereken, pandeminin önümüzdeki günlerde zirve yapacağı uyarısında bulunuyor. Uzmanlar virüse ilişkin araştırmalarını sürdürürken, yayınlanan raporlar birbirini tutmadı. Virüsün yayılmasına ilişkin teoriler sürerken, Çin Covid-19'u laboratuvarda mı üretti?

İlk kez 12 Aralık 2019’da Çin’in Hubei eyaletine bağlı Wuhan kentinde tespit edilen yeni tip koronavirüs ( Covid-19) dünya genelinde yaklaşık 13 milyon kişiyi etkisi altına aldı.

Virüsün tespit edildiği ilk günden bu yana ABD Başkanı Donald Trump başta olmak üzere birçok lider, Çin’deki laboratuvarları işaret etmekteydi. Hayvan pazarından bulaştığı iddia edilen yeni tip koronavirüsün kaynağının yarasalar olduğu iddiası halen tartışılmaya devam ediyor.

Virüsün önlenebilmesi için bir yandan aşı ve ilaç çalışmalarına hız verilirken bir yandan da RNA diziliminin tespiti için çalışmalar yürüten bilim insanları birden fazla bilimsel makale kaleme aldı.

Virüsün kaynağının tespit edilebilmesi için çalışmalarına devam eden Çinli araştırmacılar, Vuhan Viroloji Enstitüsü (VIW) öncülüğünde, 2003’te yine bölgede tespit edilen SARS virüsünün ardından gelen ve SARS-CoV-2 adı verilen koronavirüs dışında yeni bir virüsün önüne geçebilmek için yarasaların yaşadığı mağaraları didik didik arıyor.

Araştırmayı yürüten bilim insanlarından birinin ismi ise ön plana çıkıyor. Arkadaşlarının ‘Yarasa Kadın’ lakabını taktığı Dr. Shi Zhengli, yeni tip koronavirüse ilişkin şubat ayında yayınladığı makalenin ardından virüse dair en kapsamlı çalışmayı yürüten bilim insanı olarak biliniyor.

Dr. Shi’nin Nature dergisinde yayınlanan makalesinin ardından VIW'in yarasalardan toplanmış RaTG13 isimli virüs örneğine ev sahipliği yaptığı ve bu virüsün tam bir genetik betimlemesi ortaya çıktı. Covid-19’a neden olan virüsle RNA’sı yüzde 96.2 oranında eşleşen bu virüs, şimdiye kadar bilim insanlarının yaklaşabildiği en doğru sonuç olarak değerlendirildi.

Andy Gregory’nin The Independet Türkçe’de yer alan makalesine göre, bazı tahminler bu yüzde 4'lük genetik farklılığın ortaya çıkmasının 20'yle 50 yıl arasında süreceğini öne sürerken, bilimsel uzlaşı bu iki virüsün aynı olmasının muhtemel olmadığı yönünde.

Ancak 2015 ile 2017 arasında yayımlanan makaleler, VIW'de daha önce "işlev kazandırma" ismiyle bilinen araştırma yaklaşımı kullanılarak patojenlerin hastalığa neden olma kabiliyetlerinin artırıldığı eski bir araştırma çalışması yürütüldüğünü belgeliyor. Dr. Shi'nin de ortak yazar olduğu bu makalelerden birinde "virüs bulaşıcılığı deneyleri" de açıklanıyor.

Bilim insanları ezici bir üstünlükle SARS-CoV-2'nin genetik kodunun doğal yollarla mutasyona uğradığını ve mühendislikle oluşturulmadığını düşünürken, bazılarıysa iki virüsün bir zamanlar aynı olabileceği ihtimalinin üstünün çizilmemesi gerektiğine inanıyor.

New Jersey'deki Rutgers Üniversitesi'ne bağlı Waksman Mikrobiyoloji Enstitüsü'nden Profesör Richard Ebright, RaTG13'ün SARS-CoV-2'ye dönüştürülmesi için gereken türden tekniklerin Vuhan'da daha önce sürdürülen çalışmadakilerle "tıpatıp aynı" olduğunu iddia etti ve The Sunday Times’a verdiği demeçte bu durumu şu sözlerle aktardı: “RaTG13'ü başlangıç noktası olarak kullanan tamamen aynı teknikler, tamamen aynı deneysel stratejiler kullanılarak esasında SARS-CoV-2'yle tıpatıp aynı bir virüs üretilebilir.”

Diğer yandan Londra Üniversitesi, Hijyen ve Tropik Hastalıklar Tıp Fakültesi'nden (LSHTM) Profesör Martin Hibberd, gazeteye "aynı virüs değiller ve birinin diğerine kolayca değiştirilebileceğini düşünmüyorum" diyerek bunu yapmanın "istisnai derecede zor" olacağını ileri sürdü.

İkili aynı zamanda gerekli mutasyonların doğal yollarla ne kadar vakit alacağı konusunda da uzlaşamadı.

 DSÖ ÇİN’E EKİP GÖNDERDİ

Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) bağlı bir hayvan sağlığı uzmanı ve bir salgın bilimciden oluşan ön araştırma ekibi, Çinli bilim insanları ile birlikte soruşturmanın yol haritası ve kapsamına karar vermek üzere, Vuhan’a hareket etti.

Covid-19'a neden olan koronavirüsün yarasalarda rastlanan virüslere çok benzer olduğu biliniyor fakat araştırmada insana geçerken arada başka hayvan türlerinin de yer alıp almadığı konusunda bilim insanları uzlaşamıyor.

Ekipteki iki kişinin isimlerini açıklamayan DSÖ sözcüsü Margaret Harris, bilim insanları ile yürütülecek çalışmada, virüsün temel kaynağının tespit edilmeye çalışılacağını belirtti.
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump ve Dışişleri Bakanı Mike Pompeo defaatle virüsün kaynağının Vuhan şehrindeki bir virüs araştırmaları laboratuvarı olduğunu belirtirken, iddialara ilişkin kanıt olmaması nedeniyle Pekin yönetimi bunu sert bir dille reddetmişti.