Burkina Faso'ya askeri darbeler damga vurdu!

Burkina Faso’da, Yarbay Paul-Henri Sandaogo Damiba 24 Ocak’ta darbeyle iktidarı el geçirdi ve 2 Mart’ta geçiş sürecinin cumhurbaşkanı olarak atandı. Ekim 2022’de ise Burkina Faso’da bir darbe daha oldu ve Yüzbaşı İbrahim Traore yönetimi ele geçirdi. Peki, Burkina Faso bu hale nasıl geldi?

Burkina Faso Fransa’nın sömürgesi altındaydı. İlk önce bağımsızlık düşünceleri dile getirilmiş, daha sonra Fransa ile yapılan iş birliği çerçevesinde Burkina Faso özerk bir cumhuriyet statüsüne sahip olmuştu. Mutlu insanlar ülkesi anlamına gelen Burkina Faso 1960 yılında bağımsızlığını kazanmıştı. 

Ülkede 1966’da askeri darbe olmuş, 14 Haziran 1970 tarihinde onaylanan yeni yasa ile birlikte de dört yıllık bir geçiş dönemine girilmişti.

Burkina Faso’da 1977 yılında yeni bir anayasa hazırlanarak onaylanmış ve 1978’deki seçimlerde Sangoule Lamizana ülkenin başkanı seçilmişti.

Ülkedeki başkanın varlığı siyasi krizi bitirmiş gibi görünse de hiç öyle olmadı. Ülkede peş peşe askeri darbeler yaşandı. Burkina Faso'da 1980 yılında ve 1983 yılında yeni bir darbe daha meydana geldi.

Haziran 1991 tarihinde ise Burkina Faso’da yedi yılda bir seçilen ve Cumhurbaşkanı’nın onayıyla feshedilebilecek yarı başkanlık sistemi kuruldu.

Daha sonra ülkede tekrar anayasa değişikliğine gidildi ve cumhurbaşkanlığının görev süresi yedi yıldan beş yıla indirildi.

Ancak tüm bu olanlara rağmen ülkede istikrar sağlanamadı, 2014’te baş gösteren ayaklanmalar ve şiddet olayları nedeniyle meclis dağıtılarak hükümet feshedildi.

27 yıldır Cumhurbaşkanlığı görevinde bulunan Blaise Compaore iktidardan devrildi. Daha sonrasında da Roch Marc Christian Kabore ülkeyi birleştireceğini vaat ederek göreve geldi.

BURKİNA FASO’DA DARBE ÜSTÜNE DARBE

Yarbay Paul Henri Sandaogo Damiba, Burkina Faso’da seçilmiş cumhurbaşkanı Roch Marc Christian Kabore'yi devirerek 24 Ocak'ta ülke yönetimini devralmıştı. Darbeci Yarbay, askeri yönetim yeni hükümeti kurma görevini de üstlenmişti.

Yarbay Paul Henri Sandaogo Damiba, şubat ayında yemin ederek Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmuştu. Damiba’nın ofisinden yapılan açıklamada,"Yeni başbakanın kamu idaresi yönetimi, kalkınma projeleri ve özel şirketler alanında sağlam bir deneyimi var" ifadeleri kullanılmıştı.

Damiba tarafından imzalanan kararname ile 53 yaşındaki ekonomist Albert Ouedraogo başbakan olarak atanmıştı. 

30 Eylül’de ise yüzbaşı İbrahim Traore ve destekçileri, yaptıkları açıklama ile Yarbay Paul- Henri Sandaogo Damiba’nın ülke sorunlarını çözmede yetersiz kaldığını gerekçe göstererek iktidara el koyduklarını duyurdu.

Damiba yönetime geldikten sonra ülkede güvenlik daha da bozulmaya uğramış ve terör örgütleri ülkenin yaklaşık yüzde 40’lık alanına yayılmıştı.

Eylül ayında ülkenin kuzeyinde yaşanan 11 askerin öldüğü, 50 sivilin de kaybolduğu terör saldırısının ardından saldırıyı protesto etmek üzere sokaklara dökülen halk, Geçiş Dönemi Devlet Başkanı Yarbay Paul-Henri Sandaogo Damiba’yı istifaya davet etmişti.

Yaşanan bu olaylar da ordunun iktidara karşı cephe almasına neden olmuştu. Yarbay Paul Henri Sandaoga Damiba, ordu içinde kendisine duyulan öfkeyi hissetmiş, 13 Eylül’de Savunma Bakanı’nı görevden almış ve görevi kendisi üstlenmişti.

Ancak Damiba’nın iktidarına karşı yapılan darbe 34 yaşındaki İbrahim Traore’den geldi.

Geçiş Dönemi Devlet Başkanı Damiba bu durumu, “bir grup askeri unsurun memnuniyetsizliği olarak” değerlendirse de; terörist gruplara karşı yeteri kadar önlem almamakla suçladıkları Cumhurbaşkanı Kabore’yi devirmek için Yarbay Damiba’nın yanında yer alan subaylar, bu kez aynı suçlamalarla Damiba’ya sırtlarını döndü.

6 Ekim’de, Burkina Faso’da askeri darbeyle yönetime el koyan Yüzbaşı İbrahim Traore resmen Devlet Başkanı oldu.

Ordu Sözcüsü Yüzbaşı Kiswendsida Farouk Azaria Sorgho, ulusal televizyondan yaptığı açıklamada, ordu tarafından kurulan Koruma ve Restorasyon İçin Yurtsever Hareketi (MPSR) Başkanı Traore’nin Devlet Başkanı ve Ulusal Silahlı Kuvvetler Yüksek Komutanı olarak göreve başladığını söyledi. 

BURKİNA FASO’DA YABANCI DEVLETLERİN VARLIĞI

Burkina Faso’da darbeyle yönetime gelen devrik lider Damiba’ya “Karşı atağa geçme planlarıyla ülkedeki Fransız üssüne sığınma” suçlaması yöneltti. Fransa ise suçlamaları yalanladı.

Başkent Vagadugu’nun kuzeybatısında yer alan Fransız üssünde Fransa’nın özel kuvvetlerini barındırıyor. 

Damiba bölgede, “Fransa’nın nüfuzunu” artıran biri olarak öne çıkmaktaydı. Ancak Fransa Burkino Faso’daki askeri konseye karşı herhangi bir yaptırım uygulamadı.

Fransız basınında yer alan haberlere göre Paris, Burkina Faso’da sokağa inen göstericilerin ülkeyi terke etmeleri ve onların yerine Ruslarla askeri iş birliğine gidilmesini değerlendirmeye almıyor.

AA’da yer alan habere göre, İbrahim Traore’nin devlet başkanı olmasıyla birlikte Burkina Faso’daki Rus hakimiyetinin Mali’de olduğu gibi artacağı düşünülüyor.

Rusya merkezli askeri bir şirket olan Wagner’in eğitim vermek amacıyla ülkeye gönderileceği ve Rusya’nın Burkina Faso’daki maden ocaklarından faydalanacağı düşünülüyor.

Burkina Faso'da darbe yaparak iktidara gelen bir Devlet Başkanı bulunsa da; ülkedeki belirsizlik devam ediyor. Siyasi kriz henüz çözüme kavuşturulmadı ve ülkede güvenlik tam olarak sağlanabilmiş değil.