Bosna Hersek’te seçimden 10 ay sonra anlaşma

Bosna Hersek’te 7 Ekim 2018 tarihinde gerçekleştirilen seçimin ardından yapılan görüşmeler sonucu hükümet kurulamamıştı. Aradan geçen 10 aylık süreçten sonra taraflar hükümet kurmak için uzlaşma sağladı. Hükümet neden bu kadar geç kuruluyor? Önceki seçimler sonrası durum nasıldı? Bosna Hersek’in hükümet kurulma süreçlerini zor kılan karmaşık idari yapısı..

Bosna Hersek’te seçimden 10 ay sonra anlaşma

Bosna Hersek’te hükümet kurmayı zorlaştıran karmaşık idari yapı 

1991 yılında Yugoslavya Fedarasyonu’nun dağılması ile ortaya çıkan devletlerden biri olan Bosna Hersek, 1992 yılında bağımsızlık için bir referandum düzenledi. Referandum sonucunda, katılım gösteren Boşnak ve Hırvatlar bağımsızlık için %98 oranında evet oyu kullanırken, ülkede yaşayan Sırplar ise referanduma katılmamayı ve protesto etmeyi tercih ettiler. Ardından ise Sırplar bu referandum sonuçlarını kabul etmediklerini duyurarak Bosna Hersek’e savaş açtılar. Ülkede yaşanan 3 yıllık iç savaşın ardından 1995 yılında imzalanan Dayton Anlaşması ile savaş son buldu ve iç barış sağlandı. Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Milošević, Hırvatistan Devlet Başkanı Franjo Tudman ve Bosna Hersek’in ilk Cumhurbaşkanı olan Alija İzetbegović’in de imzalarının bulunduğu 14 Aralık 1995 tarihinde Paris’te imzalanan Dayton Anlaşması ile ülkenin karmaşık idari yapısı oluşturuldu.

Dünyanın en karmaşık idari yapılarından birine sahip olan Bosna Hersek’te, Dayton Anlaşması, aynı zamanda Bosna Hersek’in anayasası olma özelliğine sahiptir. Yüz elli sayfalık bir ana metin ve on bir ekten oluşan bu Barış Anlaşması, ABD’nin Ohio eyaletine bağlı Dayton kasabasında hazırlanmıştır. 

Dayton Anlaşması sonrası Bosna Hersek’te idari yapı, iki entite ile bir özerk bölgeden oluşmaktadır. Bu entiteler Bosna Hersek Federasyonu(FBİH) ile Sırp Cumhuriyeti’nden(RS) meydana gelmektedir. Özerk Bölge ise Brćko bölgesidir. Bulunduğu konum ile Brćko Bölgesi, Sırp Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğünü bozmaktadır. Uluslararası kuruluşların üzerinde denetim yaptığı, on iki kilometrekare alana sahip olan, her üç etnik kökenden de(Sırplar, Boşnaklar, Hırvatlar) insanların yaşadığı Brćko bölgesinde yaklaşık olarak seksen bin insan yaşamaktadır. Ayrıca Brćko bölgesi BM yönetimine bağlıdır. 

Ülkede bulunan iki entiteden Bosna Hersek Federasyonu ülke topraklarının 26.345 kilometrekare alanına sahipken geriye kalan 24.840 kilometrekare toprak ise Sırbistan Cumhuriyeti’ne aittir. Bu durum her iki ülkenin ülke topraklarını hemen hemen yarı yarıya paylaştıklarını göstermektedir. İki entite arasında herhangi bir hukuksal bir sınır bölgesi bulunmamaktadır. Fakat bununla birlikte uluslararası güçler tarafından kontrol altında tutulan ve 1400 kilometreden oluşan bir ayrım bölgesi mevcuttur. 

Yukarıda belirttiğimiz gibi Bosna Hersek Fedarasyonu ve Sırp Cumhuriyeti olmak üzere iki entiteden oluşan ülkede; Bosna Hersek Federasyonu içerisinde de 10 tane Kanton bulunması, kanton ve entitelerin hepsinin kendilerine ait parlamento ve hükümetlerinin olması, her birerinde ayrı ayrı seçim yapılarak yönetimin belirlenmeye çalışılması, bunların dışında devlet düzeyinde de bir Bakanlar Konseyi’nin varlığı Bosna Hersek’teki karmaşık idari yapının boyutunu ortaya koymaktadır. Bu karmaşık yapı sebebi ile yapılan her seçimin ardından uzun süre hükümet kurma konusunda uzlaşma sağlayamayan Bosna Hersek, siyasi ve ekonomik olarak bu durumdan olumsuz bir şekilde etkilenmektedir.

Geçmiş seçimlerde durum ne?

7 Ekim 2018 seçimlerinin ardından aradan geçen 10 ay sonrası hükümet kurma konusunda yeni anlaşma sağlanan Bosna Hersek’te, geçmiş seçimlerde de aynı durumun yaşandığı gözlenmekte. Ülkede gerçekleşen 2010 seçimlerinin ardından 16 aylık uzun bir süreç sonrası hükümet kurulurken, 2014 seçimleri sonrası ise 5.5 ay hükümet kurulamamıştır. 

Son seçimler

Yapılan son seçimlerin ardından ilk 100 gün içerisinde iki entiteden sadece Sırbistan Cumhuriyeti’nde hükümet kurulabilmişti. FBIH içindeki 10 kantondan ise sadece üçünde hükümet kurularak göreve başlanmıştı. 

Genel seçimlerin üzerinden geçen 10 aydan sonra Bosna Hersek’te hükümetin kurulması için anlaşma sağlandı. Sırp, Hırvat ve Boşnak liderler uzlaşmaya vardıklarını duyurdu. Özellikle üç etnik liderin Nato ile ilişkilerin geliştirilmesi konusunda anlaşmaya varmaları dikkat çekti. Çünkü Bosnalı Sırpların, ülkenin NATO üyeliğine destek vermediği bilinmekte. Ayrıca üç lider ulusal merkezi hükümet kurulması yolunda ana prensipleri içeren bir anlaşma imzaladı. Üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyinin Sırp üyesi Milorad Dodik; “Bu anlaşma 30 gün içinde merkezi hükümetin kurulma şartlarını içeriyor. Geleceğe doğru adım atmamızı sağladığı için bunun önemli bir an olduğunu düşünüyorum” açıklamalarında bulundu.