Nijerya’nın bitmek bilmeyen Boko Haram kabusu

Son yıllarda gerçekleştirdiği terör faaliyetleri ile Afrika ülkelerine korku salan Boko Haram, Nijerya’da terör saldırılarına devam ediyor. Peki, Boko Haram terör örgütü kimdir? Afrika ve özellikle de Nijerya’da hangi eylemlerde bulundu? Nijerya devleti Boko Haram’ı neden durduramıyor?

2002 yılında Nijerya’nın Borno eyaletinde Muhammed Yusuf tarafından kurulan Boko Haram, şeriat yanlısı ve radikal İslamcı yapısı ile biliniyor. Elinde silah bulunan Boko Haram, ülkede şeriat kurallarının geçerli olduğu kuzey bölgelerinde daha etkili bir konuma sahip bulunuyor.

Binlerce insanın ölmesinden sorumlu tutulan Boko Haram; şehirleri ve kiliseleri ateşe verme, insanların farklı yerlere göç etmelerine sebep olma, genç kızları dini gerekçelere dayanarak kaçırma ve satma gibi birçok faaliyeti ile gündeme geliyor.

Boko veya Buku kelimesi İngilizce "book" kelimesinden türeyerek oluşan bir kelime. Gerçekte Arap alfabesi ile yazılan ve afro azyatik dil grubuna mensup olan Hausa dilinin Latin alfabesiyle olan versiyonunu belirtmek için kullanılıyor. Boko veya Buku Haram’ın lafzi olarak karşılığı “Latin alfabesi haram” ya da “Batılı eğitim Haram” şeklinde.

2002 yılında Nijerya’nın tamamına şeriat getirilmesi amacıyla kurulan Boko Haram, zaman içerisinde birçok ülkede etkisini göstermeye başladı. Boko Haram sadece Nijerya’da değil; Çad, Kamerun ve Nijer gibi ülkelerde de silahlı eylemlerde bulunuyor.

2009 yılında Boko Haram’ın kurucusu Muhammed Yusuf’un gözaltında tutulurken ölmesinin ardından örgütün başına Ebu Bekir Şekau geçti. Boko Haram’ın ülkede göstermiş olduğu terör faaliyetleri sebebiyle bugüne kadar 13 binden fazla insan hayatını kaybetti.

Örgütün lideri Ebu Bekir Şekau’ya ait olduğu iddia edilen bir videoda, Şekau’nun DEAŞ lideri Ebu Bekir el-Bağdadi’ye bir ettiği duyuruldu. Terör örgütü DEAŞ’a biatının ardından Boko Haram’ın silahlı ve bombalı terör faaliyetleri daha çok arttı.

Muhammed Yusuf tarafından 2002 yılında kurulan örgüt, 2004 yılında Nijer sınırına yakın bir bölgede ilk silahlı kampını kurdu. Nijerya’daki  İslami Hareket liderlerinden olan İbrahim Zakzaki, Boko Haram’ın, Taliban ve El-Kaide gibi örgütler ile ilişki içerisinde olduğunu dile getirdi. 2004 yılında ilk defa Nijerya polisi ile çatışmaya giren örgüt, Kamerun sınırına yakın bir bölgede toplam 28 üyesini kaybetmek zorunda kaldı. 2007 yılının Eylül ayında Nijerya polisi ile Boko Haram üyelerinin çatışması sonrası, Nijeryalı 11 subay hayatını kaybetti.

Boko Haram, özellikle polis merkezleri ile kamu binalarını hedef alarak birçok insanın hayatını kaybetmesine ve binalarda ciddi hasarlar meydana gelmesine sebep oldu. Örgütün oldukça etkili olduğu 2009 yılında, ülkede yüzlerce kişi terör saldırıları sonucu yaşamını yitirdi.

Boko Haram’ın bu dönem içerisinde gerçekleştirmiş olduğu saldırılar ve terör faaliyetleri, 3000’den fazla insanın bu olaylardan etkilenerek farklı yerlere göç etmesine yol açtı. Özellikle ülkenin kuzeyinde saldırılarını yoğunlaştıran örgüt, 700’den fazla insanı öldürerek Nijerya hükümetini zor durumda bıraktı.

Bir dönem Nijerya hükümeti tarafından yakalanarak hapsedilen örgüt lideri Muhamed Yusuf, Batılı tarzda eğitimin ve Nijerya’daki mevcut müfredatın yanlış olduğunu iddia etti. Bu eğitimin Avrupalılar tarafından ülkeye getirildiğini söyleyen Yusuf, dinen bunun haram olduğunu ve Allah’a yönelik inanca zarar verdiğini dile getirdi.

O dönem BBC’ye konuşan Yusuf, bilimsel ya da Avrupa tarzı bir eğitim istemediklerini, buna karşı mücadele etmeye devam edeceklerini belirtti. 2009 yılında örgüt üyelerinin içinde bulunduğu camiiye baskın düzenleyen Nijerya Ordusu, 20 Boko Haram militanını öldürdü.

ÖRGÜTÜN EYLEMLERİ

Boko Haram kurulduğu tarihten itibaren Nijerya içinde ve çevre ülkelerde birçok terör saldırısında bulundu. Bu saldırılar sonucu birçok insan hayatını kaybederken,  Nijerya hükümeti örgütü bastırabilmek için birçok operasyon düzenledi.

Örgüt, 26 Ağustos 2011 tarihinde başkent Abuja’da Birleşmiş Milletler binasına bombalı araçla saldırdı. Bu saldırı sonra toplam 18 kişi yaşamını yitirdi. 25 Aralık 2011 tarihinde ise Noel için toplanan kilise cemaatine saldırdı. Bu bombalı saldırı sonrası 40’tan fazla kişi hayatını kaybetti. Boko Haram, 2014 yılında Nijerya’nın kuzeydoğusunda yer alan Borno eyaletindeki bir kasabada 300’ü aşkın kız öğrenciyi silah zoru ile kaçırdı. Geçtiğimiz sene Ağustos ayında Kamerun’un kuzeyindeki bir mülteci kampına el bombaları ile saldıran Boko Haram, 15 kişinin hayatını kaybetmesine sebep oldu.

Boko Haram’ın Temmuz 2007 ile Haziran 2014 arasında 5000’den fazla insanın ölmesine sebep olduğu iddia edildi. 2020 yılında yayınlanan bir haberde ise 2009 ile 2020 yılları arasında 20 binden fazla kişinin Boko Haram tarafından öldürüldüğü ifade edildi.

NİJERYA ORDUSU OPERASYONLARINI SÜRDÜRÜYOR

Boko Haram Nijerya’da terör faaliyetlerine devam ederken, Nijerya ordusu da Boko Haram ile mücadelesini sürdürüyor. Geçtiğimiz aylarda Nijerya ordusu Boko Haram’ın kontrolü altında tuttuğu Borno eyaletine bağlı Marte bölgesini ele geçirdi.

Bu operasyon sonrası konuşan Nijerya Ordu Sözcüsü Muhammed Yerima, çok sayıda teröristin etkisiz hale getirildiğini ve bazı teröristlerin ise yaralı olarak farklı bölgelere kaçtığını belirtti.

Geçtiğimiz Mart ayında Borno eyaletine bağlı Chibok ve Askira bölgelerinde Boko Haram’a karşı  operasyonlar düzenleyen Nijerya Ordusu, örgüte büyük kayıplar yaşattı. Nijerya Ordu Sözcüsü Muhammed Yerima, operasyonlar sonucu 48 Boko Haram militanının öldürüldüğünü duyurdu. Ayrıca Yerima, çok sayıda teröristin ise yaralı halde kaçtığını aktardı. Operasyonlar sırasında örgütün elinde rehin tutulan 11 kişi ise Nijerya ordusu tarafından kurtarıldı.

 Nijerya hükümeti kurulduğu tarihten itibaren Boko Haram’a karşı mücadelesini sürdürüyor. Ancak örgütün elinde bulunan silah sayısının çok olması ve bazı dış ülkeler tarafından desteklenmesi, mücadele koşullarını zorlaştırıyor. Ülke, terör faaliyetleri sonucu oluşan yarayı yıllardır sarmaya çalışıyor. Nijerya hükümetinin kısa vadede örgütü tamamen imha etmesi zor görünüyor. Boko Haram ile mücadelesinde, çevre ülkelerin de Nijerya’ya destek olması gerekiyor.

BOKO HARAM BM YARDIM TESİSLERİNE SALDIRDI

Nijerya hükümeti ve ordusunun Boko Haram ile mücadelesi devam ederken, Boko Haram da terör faaliyetlerine devam ediyor. Boko Haram, ülkenin kuzeydoğusunda yer alan Borno eyaletindeki Damasak bölgesinde BM yardım tesislerine saldırı düzenledi.

BM İnsani Yardım Nijerya Koordinatörü Edward Kallon yaptığı açıklamada, söz konusu saldırılarda üç yardım tesisinin Boko Haram tarafından hedef alındığını duyurdu. Saldırıyı kınayan Kallon, 10 yılı aşkın bir süredir yardım görevlileri ile tesislerin örgütün saldırıları ile karşı karşıya olduğunu söyledi.

Saldırılar sebebiyle bölgedeki insani yardım görevlilerinin sayısının azaltılacağını belirten Kallon, bu durumun gölgedeki 8 bin 800 yerinden edilmiş kişiyi etkileyeceğini aktardı. Ayrıca Kallon, tüm silahlı grupların, insani yardım operasyonları ve yardım görevlilerine ilişkin uluslararası hukuka saygı göstermesi gerektiğini ifade etti.