Çin, ülkeleri Doğu Türkistan'a dönüştürmeyi hedefliyor

İş ve İnsan Hakları Kaynak Merkezi’nin (BHRRC) raporu, Çin’in Bir Kuşak Bir Yol projesinin insan hakları ihlallerine yol açtığını ortaya koydu. Söz konusu ihlallerin başta Myanmar, Laos, Kamboçya ve Endonezya olmak üzere Güney Asya ülkelerinde gerçekleştiği tespit edildi.

Londra merkezli İş ve İnsan Hakları Kaynak Merkezi’nin (BHRRC) çarşamba günü yayınladığı bir raporda, Çin’in Bir Kuşak Bir Yol projesi kapsamında yurtdışında gerçekleştirdiği ticari operasyonlar en az 679 insan hakkı ihlali yapıldığı iddia edildi.

“Ülke yönetiminin zayıf ve Çin yatırımlarının baskın olduğu” ülkelerde daha fazla ihlalin yaşandığı öne sürülen raporda, 2013 ve 2020 yılları arasında kaydedilen ihlallerin neredeyse üçte birinin Myanmar, Laos, Kamboçya ve Endonezya da dahil olmak üzere Güneydoğu Asya'da gerçekleştiği belirtildi. Rapora göre, Peru ve Ekvador gibi Afrika ve Latin Amerika ülkelerinde de önemli ölçüde ihlal yaşandığı vurgulandı.

BHRRC, dünya çapında 10 binden fazla şirketin çalışmalarını insan hakları kapsamında izliyor. Kurumun Çin’in yurtdışı yatırımları hakkındaki raporunda, söz konusu insan hakları risklerinin çoğunun Çin'in madencilik, fosil yakıt enerjisi ve inşaat sektörlerindeki ticari faaliyetleriyle bağlantılı olduğu belirtildi.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping tarafından 2013 yılında başlatılan Bir Kuşak Bir Yol projesi, Çin'in dış politikasını ve dünya çapındaki etkisini ilerletmeyi amaçlayan uzun vadeli bir yatırım ve altyapı projesi. Resmi veriler, projeye dahil olan ülkelere 2013 ve 2018 yılları arasında Çin'den yapılan yatırımların 90 milyar doları aştığını gösteriyor.

Yeni İpek Yolu olarak da adlandırılan proje, özellikle gelişmekte olan birçok ülkede yatırımlarla altyapı geliştirmelerini hızlandırdı. Ancak proje kapsamında gerçekleştirilen yatırımların birçoğu, projeden doğrudan etkilenen insanları ve çevresel etkileri de görmezden geliyor.

BHRRC ‘nin raporunda, “Çin'in denizaşırı işletmelerinde birçok olumlu gelişme olsa da Çin'in büyük güç olma arzusu, hak ihlalleri iddialarıyla baltalanabilir” ifadeleri kullanıldı.

KAMBOÇYA SULAR ALTINDA KALDI

BHRRC raporunun öncesinde İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Kuzeydoğu Kamboçya'da Çin tarafından finanse edilen “Lower Sesan 2” hidroelektrik barajının bölgedeki etnik azınlıklardan yaklaşık 5 bin kişinin yerinden edilmesine ve yerleşim yerlerinin sular altında bırakılmasına yol açtığını gösteren bir çalışma yayınlamıştı.

HRW'nin Asya Direktörü John Sifton, Lower Sesan 2 barajının çoğunlukla kendi kendine yetecek şekilde balıkçılık, toplayıcılık ve tarımla yaşayan yerli ve etnik azınlık topluluklarının geçim kaynaklarını yok ettiğini ifade etti.

2018'de tamamlanan baraj, Mekong Nehri'nin iki kolu olan Sesan ve Srepok nehirlerinin birleştiği bölgeyi su bastı ve binlerce kişinin yerinden olmasına neden oldu. Bunong ve Kachok da dahil olmak üzere yerli halkın yaşadığı toplulukların bulunduğu bölge, sadece eski evler ve ibadethane çatılarının görülebileceği şekilde sular altında kaldı.

HRW'nin raporuna göre, Kamboçyalı yetkililer ve projeye dahil olan inşaat şirketleri, proje başlamadan önce projeden doğrudan etkilenecek topluluklarla “uygunsuz bir şekilde istişarelerde bulundu” ve onların endişelerini büyük ölçüde görmezden geldi.

Raporda, "Birçoğu, kayıp mal ve gelir için yetersiz olan tazminatı kabul etmeye zorlandı. Yeniden yerleşim yerlerinde barınma ve hizmetler yetersizdi. Topluluklara yeni geçim kaynaklarını güvence altına almak için hiçbir eğitim veya yardım verilmedi" ifadeleri yer aldı.

2011'den 2018'e kadar süren projenin inşaatı boyunca, topluluk üyeleri inşaatı protesto etti ve Kamboçya Başbakanı Hun Sen'e çağrıda bulundu. Ancak rapora göre, Kamboçyalı yetkililer, topluluğun taleplerini reddetti ve itirazda bulunanları hapis cezası ile tehdit etti.

MYANMAR'DAKİ ASKERİ YÖNETİM ÇİN İLE İŞ BİRLİĞİNDE

BHRRC’nin raporunda 1 Şubat’tan bu yana askeri yönetim altında olan Myanmar’daki Çin faaliyetleri “yüksek riskli” olarak nitelendirildi. Darbeden önce de Çin destekli ticari faaliyetlerin insan haklarını tehdit ettiğini belirten rapor, darbenin ardından söz konusu faaliyetlerin arttığını vurguladı.

Myanmar’daki askeri yönetim, Çinli şirketler tarafından inşa edilen ve işletilen sıvılaştırılmış doğal gaz ile çalışacak 2.5 milyar dolarlık bir elektrik santrali dahil olmak üzere 15 projenin onaylandığını açıkladı.

Raporda, Çinli şirketler tarafından yürütülen projelerin gelecekte daha fazla onaylanabileceği ve birçoğunun halk tarafından endişeyle karşılandığı belirtildi. Öte yandan, ülkedeki çatışmalar ve sıkı yönetim sebebiyle insan hakları durum tespiti yapılmasının da zorluğu üzerinde duruldu.

BHRRC raporunda bulunan ülkeler arasında Myanmar, 97 şikayet ile en yüksek hak ihlali iddialarına sahip ülke. Myanmar’ı 39 şikayet ile Laos takip ederken, Kamboçya’da 34 ve Endonezya'da ise 25 şikayetin bulunduğu kaydedildi.