Bilgisayarların atası: Usturlab

Usturlab bir astronomi aleti. Astronomide çeşitli problemlerin grafik olarak gösterilmesi, yıldızların yükseklik açılarının ölçülmesi, enlem dairelerinin belirlenmesi, zaman ölçülmesi, burçlarla ilgili bilgilerin elde edilmesi vb. işlerde kullanılır. Kelime olarak Yunancadan gelmektedir.

Bilgisayarların atası: Usturlab - Sayfa 1

NE ZAMAN KEŞFEDİLDİ ? 

İlk olarak Apollinius (M.Ö. 240) ve Hipporchus (M.Ö. 150) tarafından keşfedildiği, Batlamyus tarafından kullanıldığı ve Philloponos'un altıncı yüzyılın ilk yarısında bu aletten bahsettiği batılı kaynaklarda bildirilmektedir. 


110
Bilgisayarların atası: Usturlab - Sayfa 2

İSLAM DÜNYASINDA İLK KULLANAN KİMDİR? 

Dokuzuncu yüzyılda Harran'daki büyük üniversitede Abbasi halifelerinin ilim ve kültüre verdikleri önem neticesinde usturlab hakkında çeşitli eserlerin yazıldığı bilinmektedir. Bu konuda yazılan en eski kitap, 829-830 senesinde Bağdat'ta ve 833 senesinde Şam'da çalışan Ali ibn isa'ya aittir. Başka bir rivayete göre de usturlabı ilk keşfeden ve bu konuda ilk kitap yazan kimse Abbasi devri astronomi alimlerinden Ebu İshak el-Fezari'dir. İslam dünyasında namaz vakitlerini hacc mevsimini oruç zamanlarını tespit için ilk kullanan da kendisidir. Bu konu hakkında kitap yazan diğer alimler El-Biruni, Nasirüddin Tusi ve Habeşül Hasib'dir. 

210
Bilgisayarların atası: Usturlab - Sayfa 3

İbrahim El-Fezari’nin ilk usturlabı üretmesiyle birlikte, bu konudaki çalışmalarda kısa zamanda büyük gelişmeler yaşandı. Usturlabın tekniğine dair onlarca kitap yazıldı. Bunlar arasında Abdurrahman es-Sufi’nin yazdığı kitap, halen usturlap üzerine yazılmış en hacimli eser olarak bilinir. Yunan kaynaklarıyla oluşturulan alanda, eleştirel düşünce ve yenilik arayışlarıyla birlikte muazzam bir ilerleme yaşanmasının yanında, yeni usturlap türleri de keşfedilmiştir.

310
Bilgisayarların atası: Usturlab - Sayfa 4

Müslüman İspanya'da Magrib'de de usturlab hakkında çeşitli çalışmalar, yapılmış ve enlem derecelerine göre kullanılan levhalar halinde usturlablar yapılmıştır. Her enlemde kullanılabilecek evrensel usturlab 11. yüzyılda Toledo'da Ali Ebu Halef tarafından yapılmıştır.


410