Beşar Esad’a aile içi darbe; Şam rejimi çözülüyor

Hafız Esad ile tam 63 yıl önce Suriye’de başlayan Esad dönemi bugün zor günler geçiriyor. Hafız Esad’ın evlilik bağı ile Esad ailesi ve Malhlouf aşireti arasında kurduğu ilişkiler bugün tamamen kopma noktasına gelmiş durumda. Bu hafta Esad’ın kuzeni olan Rami Malhlouf, facebook üzerinden yayınladığı video ile Esad’a yönelik iddialarda bulunu ve mal varlığına el koymakla tehdit etti.

Bundan tam 63 yıl önce kökenleri kırsal kesimden olan Hafız Esad adında bir hava kuvvetleri subayı Suriye’nin güçlü aşiretlerinden birine mensup olan Anisa Malhlouf ile evlendi. O dönem için eşleşme iyi bir uyum gibi görünüyordu: Esad hırslıydı; Makhlouf’lar ise çok güçlüydüler. Ve gerçekten de, Esad'ın 1970'te bir darbeyle iktidarı ele geçirmesinden sonra iki aşiret ülkeyi bir aile şirketi gibi yöneterek Alevileri Suriye'nin durgun sularından iktidarın merkezine taşıdılar.

ESAD VE MAKHLOUF BAĞI ÇÖZÜLÜYOR

Hafız Esad’ın bir evlilikle kurduğu ortaklık tam yarım yüzyıl sonra çözülüyor. Suriye'nin en zengin iş insanı Rami Makhlouf, Facebook'ta yayınlanan bir dizi videoda kuzeni ve Hafız'ın oğlu Devlet Başkanı Beşar Esad'ı mal varlığına el koymakla suçladı. Makhlouf, uzun zamandır sponsor olduğu kanla ıslatılmış güvenlik güçlerinin çalışanlarına Esad’ın “insanlık dışı bir şekilde” davrandığından ve “halkın özgürlüklerine saldırdığından” şikâyet etti.

170 MİLYON DOLARLIK LÜKS LİSANS ÜCRETİ

Bir süredir işler Makhlouf'a karşı hareket ediyordu. Zira Anisa Makhlouf’un 2016’da ölümü aşiretini korumasız bıraktı. Esad’ın küçük kardeşi ve Cumhuriyet Muhafızları komutanı olan Maher el-Esad, Makhlouf imparatorluğuna göz dikerken, Beşar Esad’ın eşi Asma Esad ise kendi grubuna güç vermek ve 19 yaşındaki oğulları Hafız'ın umutlarını iyileştirmek istiyordu. Tüm oklarının kendisine döndüğünün farkında olan Makhlouf, en son gönderisinde talihsizliğinden dolayı Asma Esad ve Maher el-Esad suçluyordu.

Rami Makhlouf'un düşüşünün en büyük nedeni sadece ülke içindeki ihtiraslar değil, dokuz yıl süren iç savaştan sonra Esad’ın paraya ihtiyacının olması da ana nedenlerden. Aralık ayında hükümet, "gümrük ihlallerini" gerekçe göstererek iş insanının mal varlığına el koyarak işe başladı. Bu sarsıntı, geçen ay Makhlouf’un sahibi olduğu Suriye’nin en büyük mobil ağ sağlayıcısına düzenlenen baskınla sona erdi. Şirketin üst düzey yöneticileri tutuklanırken, Şam rejimi en az 170 milyon dolar lüks lisans ücreti talep etti. Yapılan açıklamada Esad, bunun yolsuzlukla mücadele güdüsünün bir parçası olduğunu söyledi.

Normal şartlar altında Suriye’de rejim sorun çıkaranların ağzına silah koyar ve buna intihar der. Fakat Rami Makhlouf alışılmadık bir meydan okuma teşkil etmektedir. Kabilesi Esad'ınkinden daha büyük ve güçlü Haddadin kabilesinin bir parçası. Makhlouf’lar savaş boyunca Esad’a sadakatlerini gösterdi. 2012 yılında, akrabalarını korumak için silahlı bir kanadı da olan Bustan derneğini kurdu. Esad geçen yıl bazı faaliyetlerini durdurana kadar yemek, sağlık ve iş sağladı.

RAMİ MAKHLOUF ESAD’IN GÜCÜNÜ SARSABİLİR

Makhlouf koruyucu olarak gören Suriyeli Alevi radikaller, Makhlouf’un çöküşünden ötürü yas tutuyorlar. Bazıları Esad’ın karısına (ayrıca bir Sünni) yakın olan ağırlıklı olarak Sünni tüccarlar için kendi tarikatını terk ettiğini ileri sürüyor. Alevilerin çoğu Esad için savaşan sevdiklerini kaybetti, bu yüzden savaşın ganimetlerini Esad’a karşı isyan eden Sünnilere teslim etme düşüncesinden epey bir rahatsızlar. Makhlouf'un iş ortağı bu durumu şu sözlerle özetliyor; “Aleviler kendilerini tehdit altında hissediyorlar ve Rami'nin etrafında toplanacaklar.” Ve ekliyor, “Eğer [güvenlik güçleri] Rami’nin peşinden giderse, rejimi istikrarsızlaşma riski ile karşı karşıya kalır.

Rejimi destekleyen İran, yaşananlara endişeyle bakıyor. Zira Makhlouf’un dostu "Rami’nin her zaman İranlılara yakın olduğunu ve bütün yumurtalarını İran sepetine koyduğunu" belirtiyor. Ama İran'ın daha büyük sorunları var. Dış operasyonlarının komutanı Kasım Süleymani'nin ocak ayında öldürülmesi ve mali sıkıntıların artması İran'ın Suriye'deki konumunu korumasını zorlaştırdı. İsrail, ülkedeki İran üslerine yönelik hava saldırılarını artırıyor ve İran'ın geri çekildiğini söylüyor.

ESAD MUHALİFLERLE ANLAŞMAK ZORUNDA KALABİLİR

Esad’ı destekleyen Rusya için İran’ın sahadan çekilmesi hiç sorun teşkil etmiyor. Zira Rusya, Suriye’nin yeniden yapılandırılması sürecinde kendi şirketlerinin baş aktör olmasını istiyor. Öte yandan Rusya’nın rejime verdiği S-300 hava savunma sistemi İsrail füzelerine karşı asla işe yaramadı. Öyle ki, analistler Kremlin’in İsrail’in İran’a yönelik gerçekleştirdiği saldırılara göz yumduğunu düşünüyor.

İran milislerini sadece belirli noktalara çekerken, Kuzey Suriye’de ABD destekli bir terör devleti kuruluyor. Türkiye’nin desteklediği muhalifler bulunduklarını konumları sağlamlaştırırken, Esad’ın iyice köşeye sıkıştı. Rejimin saflarında da çatlaklar meydana gelmişken, bazı analistler Esad’ın muhaliflerle siyasi bir çözüm üzerinde pazarlık yapmaya daha istekli olabileceğini düşünüyor.