Ekonomide koronavirüs reçetesi: Avrupa ve Amerika para basacak... Peki ya Türkiye?

Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan Çin’de baş gösteren ve tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüs, sıçradığı tüm ülkelerin ekonomisini alt üst etti. Amerikan merkez bankası Fed, salgın nedeniyle oluşan darboğazdan çıkmanın tek yolunun para basmak olduğu sinyallerini verdi. Peki, para basmak şart mı? Enflasyon oranı oldukça yüksek olan Türkiye’de para mı basacak yoksa IMF’den yardım talebinde mi bulunacak?

Dünyanın en büyük ekonomilerinden biri olan Çin’de baş gösteren ve tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüs salgını, sıçradığı tüm ülkelerin ekonomisi alt üst etti. 

Hükümetler koronavirüs salgını karşısında görülmedik hız ve boyutta önlemlere başvuruldu. Ekonomistlerin analizlerine göre, dünya genelinde hükümetler ve merkez bankalarının bugüne kadar taahhütte bulunduğu destek paketlerinin büyüklüğü 7 trilyon dolara ulaştı. Ancak uzmanlar 2008'deki küresel mali kriz sırasında alınan ve o dönem için bir rekor kabul edilen önlemlerin şimdikine kıyasla çok küçük kaldığına dikkat çekiyor.

FED PARA BASMA SİNYALİ VERDİ

Ekonomistler bununla birlikte, krizin Haziran'dan sonra da devam etmesi halinde açıklanan paketlerin yetersiz kalacağını vurguluyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) merkez bankası Fed Pazartesi günü, kötü durumdaki ABD ekonomisini desteklemek için, aralarında borçlanma maliyetlerini düşük tutmak için sınırsız tahvil alımı ve özel sektöre ve yerel yönetimlere kredi akışını sağlamak için programlar oluşturmak dahil geniş çaplı ikinci dalga tedbir paketi açıkladı.

Fed açıklamasında, "Fed, piyasa işleyişini sorunsuz hale getirmek ve para politikasının daha geniş finansal koşullara ve ekonomiye etkin yansımasını sağlamak için Hazine tahvilleri ve devlet dairelerinin mortgage destekli tahvillerini ihtiyaç duyulan miktarda satın alacaktır ve aynı zamanda devlet dairelerinin ticari mortgage destekli menkul kıymetlerini de alacaktır"" dedi. Fed geçen hafta yaptığı açıklamada, 500 milyar dolar tutarında Hazine tahvili ve 200 milyar dolar tutarında devlet kuruluşlarının mortgage destekli menkul kıymetlerini alacağını duyurmuştu.

Fed, açıkladığı bu yeni programlarla, çoğu çalışanlar ve hanehalkına ve aynı zamanda şehirler ve eyaletlerde doğrudan destek niteliğinde bir dizi adım daha atmış olacak. Fed böylelikle, tümü birden 300 milyar dolara kadar çıkacak yeni finansman sağlayan programlar oluşturarak çalışanlara, tüketicilere ve işletmelere kredi akışını destekleyecek. Bu desteğin 30 milyar dolarlık kısmı Hazine’nin Borsa İstikdar Fonu’ndan sağlanacak. Fed, açıklamasında ayrıca işletmelere borç verme programı oluşturarak küçük ve orta ölçeli kuruluşlara destek sağlamayı da bekliyor.

PARA BASMAK ÇÖZÜM MÜ?

Ekonomistler salgın nedeniyle oluşan darboğazdan çıkışın, para basmak ile mümkün olabileceğini söylüyor. Çünkü dünya genelinde ülkelerin açıkladığı dev teşvik paketleri salgının yol açtığı ekonomik sıkıntıları bir ölçüde hafifletebilecek.

İşsizlik ödenekleri ve diğer ödemeler, belki insanlara ihtiyaç duydukları yardımı sağlayacak ama restoranlar, barlar açılmadan, insanlar işlerine dönmeden ve seyahatler başlamadan hayat normale dönmeyecek.

TÜRKİYE PARA BASACAK MI?

Merkez bankasının para basması enflasyonu oldukça yüksek olan Türkiye için oldukça riskli. Ancak bazı uzmanlara göre iyileşmek için bu risk alınmalı. Bilkent Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Erinç Yeldan, Türkiye’nin hiç vakit kaybetmeden açıklanan önlemlerin çok ötesinde, tüm hanelere direk yardım sağlayacak geniş bir mali yardım paketi oluşturması gerektiğini söylüyor.

Profesör bunun için gerekli kaynağın Merkez Bankası’nın para basması ile sağlanabileceğini ve para basma ile oluşabilecek yüksek enflasyonun bu dönemde öncelikli sorun olmamalığını ifade ediyor.

DİĞER SEÇENEK: IMF’DEN YARDIM TALEP ETMEK

Salgın nedeniyle ekonomisi ağır zarar gören ülkelerin başta gelen çözüm yollarından biri de Uluslararası Para Fonu’ndan (IMF) kredi sağlamak. IMF’nin aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 189 üyesi bulunuyor. Bugüne kadar salgından etkilenen yaklaşık 80 ülke, IMF'ye mali destek için başvurdu. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, salgından zarar gören ekonomiler için 1 trilyon dolarlık tüm kredi kapasitelerini kullanmak için hazır olduklarını belirtti.

Fon, salgın ile ilgili ilk kredisini de Kırgızistan’a sağlama kararı aldı. Ancak IMF, her yardım talebine olumlu karşılık vermiyor. Venezuela’nın yardım talebini 'iktidarın belirsiz olması' gerekçesiyle reddeden IMF yönetiminin yardım talebini resmen ilan eden İran’a ise ne yanıt verdiği bilinmiyor. Türkiye’nin enflasyonu oldukça yüksek olması nedeniyle, merkez bankasının para basmasını desteklemeyen bazı ekonomistler ise, hükümetin IMF’den yardım talebinde bulunması gerektiğinin altını çiziyor.

TÜRKİYE IMF İLE MASAYA OTURMAK İSTEMİYOR

Uzmanlara göre, Türkiye'nin IMF ile bir anlaşma yapması sıcak para girişi açısından doğru bir adım olur.  Ancak iş dünyası kulislerinde, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın IMF’ye yeşil ışık yakmasının zayıf bir ihtimal olduğu belirtiliyor. Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak da 19 Mart’ta katıldığı bir TV programında, IMF’den yardım istenip istenmeyeceğine ilişkin bir soruya, "Türkiye'nin IMF'ye ihtiyacı yok. IMF'lik bir durum söz konusu değil" yanıtını vermişti.