Avrupa IŞİD'li vatandaşları ile sınanıyor

Avrupa ülkelerinin terör örgütü IŞİD’e mensup vatandaşlarını vatandaşlıktan çıkarması üzerine, IŞİD’liler ‘‘Vatansız’’ olarak adlandırılan gruba dahil oldu. Peki, Vatansız olmak ne demek, ülkelerinden sınır dışı edilen Vatansız IŞİD’lilere ne olacak?

Terör örgütü IŞİD’e yönelik Türkiye’de son 20 günde yapılan operasyonlarda, 500’den fazla terör örgütü mensubu gözaltına alındı. Türkiye, yakaladığı IŞİD’li teröristleri vatandaşları oldukları ülkelerine göndermeye hazırlanırken, Avrupa ülkelerinin çoğu bu kişileri vatandaşlıktan çıkardı. Yaşanan gelişmeler üzerine yakalanan IŞİD’liler ‘’Vatansızlar’’ olarak anılmaya başlandı. Vatansız IŞİD’lilerin sayısı giderek artıyor.

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu bu duruma oldukça tepkili. Soylu, ‘’Biz kimsenin IŞİD mensubunun oteli değiliz. Ben ne yapayım senin teröristini? Ben vatandaşlıktan çıkardım, siz başınızın çaresine bakın, bu bizim açımızdan kabul edilebilir değildir. Bu, aynı zamanda bir sorumsuzluktur” diyerek tepkisini ifade etti.

VATANSIZLIK NEDİR?

Vatansızlık (yurtsuzluk) hiçbir devletle bağı ve vatandaşlığı olmayan kişileri tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Bu statüye sahip kişilere Vatansız veya uluslararası yaygın terimle Heimatlos denmektedir. Kişiler değişen yasaların geçiş döneminde hak kaybına uğramak, yanlış hukuki uygulamalar ya da suç işlemek suretiyle vatansız kalabilmektedir. Vatansız kişilerin statüleri, çalışma koşulları ve toplumsal durumlarına ilişkin hukuksal düzenlemeler ile bu konulara ilişkin önlemler, Birleşmiş Milletler'in (BM) düzenlediği bir konferansta kabul edilen 28 Eylül 1954’te New York’ta imzalanan ve 6 Haziran 1960 tarihinde yürürlüğe giren “Vatansız Kişilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme” ile belirlenmiştir. 

Vatandaşlık; kişi ve devleti arasında yasal bir bağ oluşturur. Vatansızlık ise bir bireyin herhangi bir ülke vatandaşı olarak addedilmediği durumlarda ortaya çıkar. Vatansız kişilerin, mülteci durumunda oldukları bazı durumlar yaşansa da, iki kavram birbirlerinden oldukça farklıdır ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği - The UN Refugee Agency (UNHCR)’ın ilgi alanı her iki grubu da kapsar.

Günümüzde, dünya genelinde en az 12 milyon kişinin herhangi bir ülkeye bağlılığı bulunmamaktadır. Bu insanların genellikle okula gitmelerine, doktora gitmelerine, iş sahibi olmalarına, banka hesabı açtırmalarına, ev almalarına ve hatta evlenmelerine yasal yollardan izin verilmemektedir.

Vatansız kişiler; eğitim, sağlık hizmeti, istihdam ve hareket özgürlüğü gibi temel haklara erişmede zorluklarla karşılaşabilirler. Bu haklara erişme imkanı olmadan, ömürleri boyunca engeller ve hayal kırıklıklarıyla karşılaşabilirler.

HANGİ DURUMLARDA VATANSIZ KALINABİLİR?

Vatandaşlık yasalarında yer alan ve doldurulamayan bazı boşluklar, vatansızlığın önemli bir nedenidir. Her ülkede, bireylerin hangi koşullarda vatandaşlık elde ettiğini veya vatandaşlığının iptal edilebileceğini belirleyen yasalar vardır. Bu yasalar özenle yazılıp doğru bir biçimde uygulanmadığı taktirde, bazı kişiler yurttaşlıktan mahrum kalıp vatansız kalabilir. Vatandaşlık hakkının o uyruğa sahip bir kişi üzerinden elde edildiği bir ülkede ebeveyninin kim olduğu bilinmeyen bir çocuk, bu duruma örnek teşkil eder. Neyse ki çoğu ulusal yurttaşlık kanunu, söz konusu kişileri, bulundukları ülkenin vatandaşı olarak kabul eder. Meseleyi karmaşık hale getiren başka bir etken ise, kişiler doğdukları ülkeden taşındığında ortaya çıkar.Vatansız kişiler; eğitim, sağlık hizmeti, istihdam ve hareket özgürlüğü gibi temel haklara erişmede zorluklarla karşılaşabilirler. Bu haklara erişme imkanı olmadan, ömürleri boyunca engeller ve hayal kırıklıklarıyla karşılaşabilirler.

Söz konusu ülkenin sadece doğumu temel alarak yurttaşlık kazanmasına izin vermemesi ve ülkenin, ebeveynlerin aile bağları vasıtasıyla çocuklarının vatandaşlık kazanmasına olanak sağlaması durumunda; yabancı ülkede doğan bir çocuk vatansız kalma riskiyle karşılaşabilir.

Bunlara ek olarak; kimlerin doğum yoluyla çocuklarına vatandaşlık kazandırabileceğini ve kimlerin kazandıramayacağını düzenleyen kurallar, bazen ayrımcılık gözetmektedir. Devletler arasındaki toprak kavgası sırasında da insanlar yurtsuz kalabilir. Vatansızlar bulundukları ülkeden sıklıkla sınır dışı edilebilirler. Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)’e bireysel başvuruda bulunabilirler ve istedikleri ülkeye vatandaşlık başvurusu yapabilirler.

İnsanların vatansız kalmasını etkileyen bir diğer önemli sebep ise, yeni devletlerin ortaya çıkması ve sınırlarda meydana gelen değişikliklerdir. Bununla birlikte, kişilerin çeşitli sebepler nedeniyle ülkelerinden sınır dışı edilmeside vatansızlıkla sonuçlanabilir. Siyasal gerekçelere dayanarak devletler, uyruklarını yurtsuz duruma düşürebilmektedir. Naziler, 1933'te, 1914'ten sonra vatandaşlığa alınmış Yahudileri yurtsuz saymış; 1941'de ise bütün Yahudileri vatandaşlıktan çıkarmıştı.

Adolf Hitler, Albert Einstein, Anne Frank, Karl Marx, Friedrich Nietzsche ve Usame Bin Ladin gibi tüm dünyaca tanınmış kişiler, ünlü vatansızlar arasında yer alır.

 VATANSIZ IŞİD’LİLER NE OLACAK?

Türkiye'nin Suriye’nin kuzeyine yönelik düzenlediği Barış Pınarı Harekatı öncesi, Kürt yetkililer hapishanelerde 12 bin IŞİD’li teröristin olduğunu ve bunlardan yaklaşık bin tanesinin Avrupalı olduğunu açıklamıştı. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) IŞİD sorununu tamamen Türkiye’nin sorumluluğuna bırakmıştı. Son 20 günde yapılan operasyonlar IŞİD’lilerin devlet kontrolünde olduğunu gösterdi ancak Avrupa ülkeleri sorumluluk almaktan kaçmak ve meseleyi Türkiye’nin meselesi gibi göstermek maksadıyla vatandaşı olduğu IŞİD’lileri, ülkelerine almak istemediği için vatandaşlıklarından çıkardı.

Bugüne dek yetişkin bir IŞİD’liyi ülkesine geri alan tek AB üyesi ülke İtalya oldu. Suriye’ye en çok savaşçının gittiği Fransa ise yalnızca çocukları geri alıyor. Birçok yetişkin IŞİD’liyi ülkesine almayı kabul etmiyor. Hollanda, Almanya ve Danimarka gibi ülkeler de IŞİD’li vatandaşlarını kabul etmeyen ülkeler arasında yer alıyor.

BÜYÜK KRİZ İNGİLTERE İLE ÇIKABİLİR

İngiltere IŞİD mensubu vatandaşlarını ülkesine almamak için vatandaşlıktan çıkartan ülkelerin başında geliyor. Ayrıca İngiltere, Türkiye’den İngiltere’ye yapılan tüm uçuşlardaki yolcuların listesine erişmek istiyor. Listelerde IŞİD mensubu teröristlerin adı geçmesi durumunda, direkt olarak uçağı Türkiye’den kaldırmadan önlem almayı planlıyor.

TAMPON BÖLGEDE BEKLEYİŞ SÜRÜYOR

ABD vatandaşı olduğu iddia edilen bir IŞİD'li terörist, Türkiye'den Yunanistan'a sınır dışı edilmek üzere Pazarkule Sınır Kapısı'na götürülmüştü ancak terörist Pazarkule Sınır Kapısı karşısındaki Kastanies Sınır Kapısı'ndaki Yunanlı görevliler tarafından kabul edilmedi. Yunanlılar, IŞİD'li teröristi yeniden Türkiye'ye yaya olarak geri gönderdi. Türkiye'nin de kabul etmediği IŞİD'li iki ülke arasındaki tampon bölgede beklemeye başladı. İki ülkenin de kabul etmediği terörist, tampon bölgede bekleyişini sürdürüyor. 

Uzmanlar, Avrupalı IŞİD’lilerin de yaşamak için Türkiye’yi tercih edeceğinin altını çiziyor. Bunun sebebi olarakta, Türkiye topraklarından diledikleri gibi Suriye’ye geçebilecekleri ihtimali göz önünde bulunduruluyor. Türkiye’nin tavrı ise net.. IŞİD’li teröristler kesinlikle Türkiye sınırları içerisinde kalmayacak.

SONUÇ

AB üyesi ülkelerin vatandaşları, IŞİD terör örgütünün mensubu olarak Suriye’de terör faliyetinde bulunmalarının ardından Türkiye’nin başlatmış olduğu askeri operasyon neticesinde bazıları teslim olmuş bazıları ise güvenlik güçleri tarafından yakalanmıştır. Türkiye’nin IŞİD’lileri kendi ülkelerine iade edeceğini açıklamasının ardından AB üyeleri bu kişileri vatandaşlıktan çıkarmış olsa da, Türkiye dün ilk terör örgütü IŞİD’e mensup teröristleri sınır dışı etmeye başladı.

Peki, bu vatansız IŞİD’lilere ne olacak?

AB üyelerinin ne yapacağı bilinmez lakin hem İçişleri Bakanı Soylu hemde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açıklamalarından anlaşılıyor ki, Türkiye bu teröristleri kendi sınırları içerisinde barındırmayacak.