Asya’nın enerji geleceği nasıl şekillenecek?

Değişimin evrensinde olan dünyada, pek çok olgu, norm tamamen değişecek. Ulus üstü kurumlardan devlet yapılarına kadar, rejimlere ve pek çok siyasi ekonomik alanda değişimler meydana gelecek. Değişimin yaşanacağı bir diğer sektör ise enerji alanında yaşanacak. Özellikle enerjide dışa bağlım olan Asya ülkeleri, son dönemlerde enerji çeşitliliğini artırmanın yollarını arıyor.

Küresel korona virüs salgınının Asya-Pasifik ve daha genel olarak dünya üzerinde önemli makro düzeyde siyasi ve ekonomik etkileri olmaya devam ederken, aynı zamanda derin bir şekilde sanayiyi de etkilemesi muhtemeldir. İzlemesi gereken en önemli sektörler arasında, Covid-19’un bölgedeki çeşitli düzeylerdeki aktörler arasındaki etkileşimleri daha genel olarak jeopolitik yönde dalgalanma etkisiyle yeniden şekillendirebileceği enerji alanı yer alıyor.

Son birkaç yıl içinde, Asya'nın enerji geleceği bir dizi geniş, uzun vadeli eğilimler tarafından tahrik edilmiştir. Bunlar arasında enerji talebini güçlendiren devasa Asya ekonomilerinin yükselişi, enerji teknolojilerinin yayılması ve hükümetlerin ekonomik büyümeyi sürdürürken bile karbon emisyonlarını yönetme ihtiyacının giderek artan farkındalığı yer alıyor. Son dönemde de bunun örneklerini gördük, ABD’de yaşanan ekonomik sarsıntı ve enerji piyasalarında yaşanan dalgalanma.

Bu açıdan bakıldığın Covid-19’un Asya’nın enerji görünümünü şekillendirecek gelişmelerden sadece biri olarak gün yüzüne çıkıyor. Covid-19'un aynı anda veya aynı nedenden meydana gelen diğer birçok eğilim ve gelişmeyle de etkileşim halinde olduğunu belirtmekte fayda var, buna petrol fiyatlarındaki çöküş, yükselen ABD-Çin gerginlikleri, bölgesel ve uluslararası kurumlar üzerinde artan stres, demokratik geri dönüş algıları, bazı büyük enerji üreticileri arasındaki sürtüşmeler ve Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) tahmin ettiği küresel mali durgunluk ki söz konusu durgunluğun Büyük Buhran'dan bu yana görülen en kötü buhran olacağı dile getiriliyor.

Şu ana kadar covid-19'un enerji sektörü üzerindeki doğrudan ve kısa vadeli etkileri, bölgeyi etkileyen küresel enerji tüketimindeki düşüşün gözle görülür tezahürleri veya Asya piyasalarında hidroelektrik gibi belirli enerji biçimleri üzerindeki etkileri üzerinde duruldu. Bu anlaşılabilir olsa da daha neticede soru, Covid-19’un Asya'nın enerji geleceğini uzun vadede nasıl etkileyeceğidir. Bu da salgının ana hatlarının ne olabileceğini anlamak için bölgedeki çeşitli seviyelere daha derinden bakmamızı gerektiriyor.

Bakılması gereken ilk yer ulusal düzeyde ve Covid-19 nasıl devlet, pazar ve birey arasındaki ilişkileri yeniden şekillendirebilir sorusudur. Bir yandan, korona virüs ve salgının yönetimi ülkelerin sosyal kompakt içinde var olan bazı baskı noktaları üzerinde daha fazla gerginlik koyabilirsiniz. Bu, Covid-19'dan korunmak için gerekli olan sosyal mesafe ve tele-çalışma gibi tedbirlerin uygulanmasının zor olabileceği Güney ve Güneydoğu Asya'daki gelişmekte olan ülkelerin yoğun nüfuslu veya aşırı kırsal kesimlerinde özellikle yaygın bir endişe kaynağıdır. Asya’nın yükselişi, genel refahı ülkeler arasındaki eşitsizliği ve yetersizliği yansıtmamaktadır. Zira Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu’nun (UNESCAP) verilerine göre Asya’da 300 milyondan fazla insan elektriğe ulaşamamaktadır.

Öte yandan korona virüs salgının olumsuz etkileri ortaya konurken, Asya’da olumlu yönde neden olabileceği değişimlerde ortaya çıkarılabilir. Örneğin, gelecek hala belirsizliğini korurken, takibe alınması gereken bir alan ulusal petrol şirketlerinin (NOCs) bu bağlamdan nasıl etkileneceğidir, buna Tayland ve Malezya gibi Çin ve Güneydoğu Asya ülkelerindeki bazı firmaların rakiplerine göre bu ortamda ulaşabilecekleri küresel fırsatlardan ne ölçüde yararlanabilecekleri de dahildir.

ASYA EKONOMİLERİNDE ENERJİ KARIŞIMLARI

Ulusal düzeye taşınan önemli bir soru, Covid-19'un Asya ekonomilerinde enerji karışımları üzerindeki etkisidir. Bu bağlamda özellikle dikkat edilmesi gereken önemli nokta, Hindistan ve Çin gibi bugünün kararlarının- ister anahtar projeleri ister enerji anahtarlama örneklerini erteleme olsun- yıllar boyunca yörüngeleri şekillendirebileceği enerji yoğun, gelişmekte olan piyasa ekonomilerindeki dinamikler olacaktır. Bu kararlar, aynı zamanda ülkelerinin uzun vadeli geleceğini düşünürken koronavirüs hemen serpinti ele dengelemeye çalışan hükümetler tarafından şekillenecektir.

Ama ek bir dinamik enerji ye bağlı ülkelerde enerji planlaması ve daha geniş yönetişim coronavirus etkileridir. Moğolistan ve Brunei gibi ülkeler tüm engelleri geri çekerken, siyasi ve ekonomik görünümlerini kısmen COVID-19 ile ilgili dinamikleri hesaba katmak için ayarlamak zorunda kaldılar. Bu ülkeler, sadece kendi iç politik ortamlarını değil, aynı zamanda dünyaya girişmek için bant genişliklerini de etkileyebilecek gelecekteki sorunlarla karşı karşıya kalabilirler.

ENERJİ ARAYIŞLARI HIZ KAZANACAK

Covid-19 rekabet dinamikleri üzerinde de baskı oluşturacaktır. Örneğin, salgın Güney ve Doğu Çin Denizi’ndeki muhtemel enerji yatakları üzerinde ihtilafa düşen Çin, Malezya, Japonya ve Vietnam gibi ülkelerin arasındaki rekabeti daha da belirgin hale getirecektir. Dolayısıyla Covid-19, 2020 ve sonrası için Asya ülkelerinin savunma bütçelerini, satın almalarını, angajmanlarını ve bölgesel rekabet dinamiklerini dolaylı olarak etkileyebilir.

Son olarak, Covid-19'un Asya'nın enerji ortamının geleceğini de etkileyen küresel alanın da önemini pekiştirmesi muhtemeldir. Tabi ki, odaklanmanın bir kısmı, küresel ekonominin durumu, petrol fiyatı ve Ortadoğu'nun durumu da dahil olmak üzere geniş jeopolitik eğilimler üzerinde olacaktır. Çünkü bu değişkenler genellikle enerji alanının çok ötesinde dalgalanma etkileri yaratır. Asyalı enerji ithalatçıları kısa vadede bazı Covid-19 dinamiklerinden geçici olarak yararlansalar da bazıları hala Orta Doğu'ya kaynak açısından büyük ölçüde bağımlıdır ve bu bağımlılığın temelde hızlı bir şekilde ortadan kaldırılması kolay olmayacaktır.