ABD yaptırımlarının Türk-Rus işbirliğine etkisi

NATO müttefiki olan ABD ve Türkiye, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 satın alma kararı sebebiyle bir süredir karşı karşıya. Washington yönetimi, Türkiye’nin kararında geri adım atmaması sebebiyle, ülkeyi cezalandırmak için üç yaptırım paketi üzerinde düşünüyor. ABD yaptırımlarının Türkiye-Rusya işbirliğini nasıl etkileyeceği ise henüz netleşmiş değil.

ABD yaptırımlarının Türk-Rus işbirliğine etkisi

NATO müttefiki olan Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Türkiye, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 satın alma kararı sebebiyle uzun zamandır anlaşmazlık yaşıyor. Trump yönetimi, Türkiye’nin kararında geri adım atmaması sebebiyle, ülkeyi cezalandırmak için bazı yaptırım paketleri üzerinde düşünüyor. Söz konusu yaptırımların sonucunda Türkiye-Rusya işbirliğinin olumsuz yönde etkilenebileceği muhtemel görünüyor.

Yaptırımlar Türkiye’ye büyük zorluklar çıkarabilir

Türkiye’nin S-400 kararı konusunda geri adım atmaması halinde yaptırım uygulayacağını açıklayan ABD hükümeti ülkeyi cezalandırmak için yaptırım paketleri üzerine düşünmeye başladı. Üzerinde en fazla durulan seçeneğin, Türkiye’nin kilit savunma sistemi sektöründeki bazı şirketleri ve Rusya ile işbirliği yapan kurumları hedef alan CAATSA kapsamında hedef alınması olduğu belirtildi.

ABD’nin Türkiye’ye uygulayacağı yaptırımların bir kısmı sembolik olabileceği gibi, diğer bir bölümü de ciddi olabilir ve mali yaptırımlara kadar gidebilir. Uygulanabilecek ciddi yaptırımlar, şirketlerin ABD’nin finansal sistemine erişimini keserek ABD’den parça alımı ve ABD’ye satış gerçekleştirmelerini neredeyse tamamen imkansız kılacak nitelikte olabilir. Ayrıca başta finans ve bankacılık sektöründen savunma sanayine kadar pek çok alanda Türkiye’ye büyük zorluklar çıkarabilir.

CAATSA yasası neyi içeriyor?

Countering America's Adversaries Through Sanctions Act - CAATSA, ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası olarak biliniyor. Aynı zamanda teknoloji güvenliği, petrol, finans, insan hakları ihlalleri, savunma  sistemleri, istihbarat kurumlarıyla ilişkiler ve uygulanan yaptırımların ihlal edilmesi, gibi faaliyetler için yaptırım uygulanmasını içeriyor.

CAATSA kapsamında Türkiye'ye ne tür yaptırımlar uygulanacağı henüz kesinleşmedi ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, konu ile ilgili son olarak, ‘’S-400 konusu bizim için kapanmıştır’’ diyerek siparişlerin en kısa zamanda ülkeye ulaşacağını açıkladı. Öncesinde de Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, Washington ile Ankara arasında yaşanan S-400 gerilimi konusunda Türkiye'nin ABD'den gelebilecek olası yaptırımlara hazır olduğunu belirtmişti.

Yaptırımlar işbirliğini nasıl etkileyecek?

Petrol zengini ülkeler arasında yer alan Rusya, günlük 11 milyon varilin üzerinde yaptığı petrol üretimi ile Türkiye’nin en büyük tedarikçileri arasında yer alıyor. Senelik olarak ortalama 635 milyar metreküp üreten ülke 210 milyar metreküpünü dışarıya ihraç ediyor. Türkiye’nin en önemli enerji partneri olan Rusya, doğal gaz ihtiyacının yarıya yakınını karşılıyor. İki ülke arasında Akkuyu Nükleer Güç Santrali ve TürkAkım gibi enerji alanında önemli projeler de bulunuyor.

Bu bağlamda ABD yönetiminin Türkiye ve Rusya’ya uygulamayı planladığı yaptırımlar, Türkiye’nin enerji alanında ortaklık yaptığı Rusya ile gelecek süreçte engellerle karşılaşmasına sebep olabilir. CAATSA’da, piyasa değeri bir milyon dolar veya 12 aylık bir dönemde toplam beş milyon doları bulan Rusya’nın enerji ihraç boru hatlarına yapılan desteklerin yaptırıma tabi olacağı belirtiliyor.

Daha basit bir biçimde ifade etmek gerekirse, enerji ihracat boru hatlarının yapımı, yenileme çalışmaları, onarımı, bakımı veya genişletilme projeleri söz konusu yaptırımda doğrudan etkileniyor. Bu yaptırımların gelecekte Türk firmalarının Rus enerji alt yapısı ve inşaat alanındaki olası faaliyetlerini kısıtlama potansiyeline sahip olduğu söylenebilir.

Olumlu gelişme

Tüm bunlara ek olarak TürkAkım ve Akkuyu gibi Türk-Rus ortak projelerini yaptırımların etkilemeyeceği öngörülüyor. Bunun sebebi ise, Türk Akım projesinin CATSAA yasası çıkmadan önce yürürlüğe girmiş olması. Yani proje CAATSA’da belirtilen yaptırımlar kapsamına girmiyor. Aynı şekilde 2015 yılında temelleri atılan Akkuyu NGS projesi de yasanın kapsamı dışında.

Türkiye’nin enerji konusunda dışa bağımlı olması, Rusya gibi petrol zengini ülkeler ile yeni proje ve iş birlikleri yapmasını gerektiriyor. Sonuç olarak söz konusu yaptırımların, Türkiye’nin CAATSA yasasından önce başlattığı enerji projelerini etkilemeyeceği ancak bu süreç itibariyle enerji alanında Rusya ile iş birliğin kısıtlanacağını ve bu durumun yeni projelerin ortaya çıkmasını engelleyebileceğini söyleyebiliriz.