ABD-İran ilişkilerinde nükleer anlaşma mümkün mü?

Joe Biden’ın başkanlık koltuğuna oturmasının ardından yumuşaması beklenen ABD-İran ilişkileri son dönemde oldukça gergin seyrediyor. Önümüzdeki günlerde iki ülke arasındaki ilişkilerin hangi yöne evrileceği merak ediliyor.

Eski başkan Barack Obama döneminde İran ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) üyesi ülkeler arasında imzalanan nükleer anlaşma iki ülke arasındaki ilişkilerin yumuşamasına sebep oldu. Bu anlaşmadan sonra İran’a uygulanan bazı ambargolar kaldırılmaya başlandı.

Obama döneminde Başkan Yardımcılığı görevini üstlenen Joe Biden’ın, önceki ABD Başkanı Donald Trump tarafından tek taraflı terk edilen bu anlaşmaya geri dönmesi bekleniyor.  Ayrıca Biden döneminde İran ile ilişkilerin Trump döneminde olduğundan daha ılımlı seyredeceğine yönelik değerlendirmeler var.

ABD-İRAN CEPHESİNDE KARŞILIKLI SALDIRILAR

Geçtiğimiz hafta ABD tarafından Suriye’de İran destekli grupların bulunduğu bölgelere saldırı düzenlendi. Pentagon yaptığı açıklama ile İran’ın 15 Şubat’taki Irak saldırılarına karşılık verildiğini duyurdu. İran tarafından desteklenen iki grubun vurulduğu belirtildi.

Pentagon sözcüsü John Kirby tarafından yapılan açıklamada, “Başkan Joe Biden’in talimatıyla, ABD askeri güçleri bu akşamın erken saatlerinde Suriye’nin doğusunda İran destekli militan grupların kullandığı altyapıya hava saldırıları düzenledi. Başkan Biden, Amerikan ve Koalisyon personelini korumak için aynı zamanda hem Doğu Suriye hem de Irak’taki genel durumu hafifletmeyi amaçlayan kasıtlı bir şekilde hareket ettik” ifadelerine yer verildi.

Aynı zamanda kısa süre önce Irak’ta bulunan Ayn al-Esad ABD askeri üssüne de bir saldırı gerçekleştirilmişti.  İran medyası dört adet Kathusya füzesi fırlatıldığını iddia ederken, El-Cezire ise 10 füzenin askeri üssün yakınındaki bölgeye düştüğünü aktardı. Irak’ın resmi haber ajansı saldırı haberlerini doğruladı. Yerel basın ise saldırılar sonrası ABD’nin askeri üssü kapattığını duyurdu. ABD Ayn- Al Esad askeri üssündeki gözcüleri geri çekti. Katoliklerin ruhani lideri Papa’nın Irak’ı ziyareti öncesinde gerçekleşen bu saldırı oldukça dikkat çekti. Reuters’a konuşan kaynaklar saldırıda herhangi bir can kaybı ya da yaralanma durumunun olmadığını belirtti.

NÜKLEER ANLAŞMAYA GERİ DÖNÜLÜR MÜ?

Joe Biden’ın başkanlık döneminde, iki ülkenin Nükleer Anlaşmaya geri dönebileceğine dair bazı öngörüler var. İki ülke arasındaki ilişkileri değerlendiren uzmanlara göre, Trump döneminde uygulanan İran politikasının değişmesi, nükleer anlaşmaya geri dönülerek ambargoların azaltılması oldukça güçlü bir ihtimal. Nükleer Anlaşmanın Biden’in başkan yardımcılığı görevini üstlendiği dönemde yapılmış olması bu beklentilere sebep olan en önemli etken.

Öte yandan Biden tarafından yapılan Yemen açıklaması bu beklentileri daha da arttırmış durumda. Biden konuyla ilgili yaptığı açıklamada, Yemen savaşında Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkelere siyasi ve askeri olarak verdikleri desteği geri çektiklerini duyurmuştu. Yemen’deki savaşta Suudi Arabistan’ın karşısında yer alan Husiler en çok İran tarafından destekleniyordu.

Joe Biden ile İsrail Başbakanı Netanyahu arasındaki ilişkilerin Trump dönemindeki kadar iyi olmaması bir diğer etken olarak öne çıkıyordu. Trump döneminde Kudüs İsrail’in Başkenti olarak tanınmış, İsrail’in Golan tepeleri işgali ABD tarafından onaylanmış ve İsrail ile diğer Körfez ülkeleri arasında barış anlaşmaları imzalanmıştı. Joe Biden seçildikten sonra  ikili ilişkilerin Trump dönemindeki kadar iyi olmayacağı siyaset uzmanları tarafından dile getirildi. ABD-İsrail ilişkilerinin eskisi kadar iyi olamayacağı ve İran ile bölgesel ilişkilere ağırlık verileceği bekleniyordu.

ÖNÜMÜZDEKİ GÜNLER KRİTİK GEÇEBİLİR

ABD’nin son yıllar içerisinde ekonomik, sanayi, askeri, siyasi alanlarda büyük gelişme kaydeden Çin ve Rusya gibi ülkeler ile daha fazla mücadele içine girmesi bekleniyor ve böylelikle İran ile ilgili sorunların arka planda kalması tahmin ediliyordu.

Joe Biden Başkan seçildikten sonra birkaç ay içerisinde yaşanan gelişmeler bu beklentileri oldukça azalttı. Tarafların Suriye ve Irak gibi ülkeler üzerinden birbirlerine yönelik saldırıları devam ediyor. Donald Trump döneminde de iki ülke arasında bu saldırılar olmuş ve ABD’nin İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’ye suikast düzenlemesi sonrası iki ülke savaşın kıyısından dönmüştü.  

Son zamanlarda yaşanan bu gelişmeler ve taraflardan gelen sert açıklamalar ABD-İran ilişkilerinin kritik günlerden geçtiğini gösteriyor. İki ülkenin bu saldırılar sonrası Obama dönemindeki anlaşmaya geri dönmesi zor gözüküyor. Yapılan karşılıklı saldırılar önümüzdeki zaman içerisinde iki ülke arasında bir savaş çıkma ihtimalini barındırıyor.