Türkiye-AB ilişkilerinde kritik dönem

ABD’de Joe Biden’ın Başkanlık koltuğuna oturması ile birlikte AB-Türkiye ilişkilerinin de farklı bir boyut kazanacağı gündeme gelmişti. Peki, Türkiye-AB ilişkileri ne durumda? İki taraf arasında neler yaşanmıştı? AB Birlik Zirvesi’nden Türkiye aleyhinde kararlar çıkacak mı? Joe Biden’ın Türkiye-AB ilişkilerindeki rolü ne?

ABD’de Donald Trump’ın Başkanlık sürecinin başlaması ile birlikte dünya siyasetinde dengeler değişti. AB-ABD arasındaki müttefiklik ilişkisi derin sarsıntılar geçirdi. Donald Trump’ın Avrupa’ya yönelik sert söylemleri taraflar arasındaki ilişkilerin gerilmesine sebep oldu. Trump, Paris İklim Anlaşması ve İran ile imzalanan nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak ayrılarak Avrupa ülkelerini kızdırdı. Trump, “Önce Amerika” sloganı ile hareket ederek, ABD’nin Avrupa’yı korumak zorunda olmadığını sürekli dile getirdi. Ayrıca AB üyesi ülkeleri doğalgaz ve enerji alanlarında Rusya’ya bağımlı olmak ile suçladı.

Trump’ın Başkan olarak kaldığı süre içerisinde iki taraf arasındaki ilişkiler ciddi zarar gördü. Trump’ın NATO ve AB aleyhinde yaptığı açıklamalar bir Avrupa Ordusu kavramını gündeme getirdi. İngiltere bu süreç içerisinde Avrupa Birliği’nden kesin olarak ayrıldı. Bu karara destek veren ülkelerden biri ise Trump Başkanlığındaki ABD oldu. Almanya Başbakanı Merkel ve diğer birçok lider tarafından yapılan bağımsızlık vurgusu oldukça dikkat çekti. Avrupa’nın askeri, siyasi ve ekonomik olarak ABD’ye bağımlılıktan kurtulacağı görüşleri savunuldu.

 TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ NEDEN BOZULDU?

Donald Trump’ın Başkanlığı süresi içerisinde AB-ABD ilişkileri ile birlikte AB-Türkiye ilişkileri de bazı problemler yaşadı. Özellikle Trump’ın Başkanlık süresinin son döneminde, başta Doğu Akdeniz olmak üzere birçok konuda Türkiye ile AB karşı karşıya geldi.

Türkiye’nin; Azerbaycan-Ermenistan arasında gerçekleşen savaşta Azerbaycan’a destek vermesi AB tarafından eleştirildi. Azerbaycan’ın savaşı kazanmasında Türkiye’nin rolü ve Kafkasya’daki faaliyetleri AB tarafından kuşku ile karşılandı. Türkiye’nin Libya üzerindeki etkisi ise AB ile ilişkilerin gerilmesinde önemli bir etken oldu. Ulusal Mutabakat Hükümetini destekleyen Türkiye, General Hafter’e karşı UMH’nin elde ettiği bazı zaferlerde önemli pay sahibi oldu. Bu durum başta Fransa olmak üzere Almanya ve Yunanistan gibi birçok AB üyesi ülkenin tepkisini çekti.

Türkiye ile AB arasında kriz yaşanmasına sebep olan en önemli konu ise Doğu Akdeniz’de yaşanan gelişmeler oldu. Türkiye, Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına yönelik anlaşma imzaladı. Bu durum Yunanistan ve Fransa gibi ülkelerin şiddetli tepkisini çekti. Türkiye, Doğu Akdeniz’de sondaj faaliyetlerine devam etti. Başta GKRY ve Yunanistan olmak üzere; İsrail, Mısır, İtalya, Fransa, Almanya gibi ülkeler Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin karşısında yer aldı. Avrupa Birliği’nden Türkiye’nin sondaj faaliyetleri ile ilgili olumsuz açıklamalar geldi. Yapılan açıklamalarda, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki sondaj arama faaliyetlerine son vermesi gerektiği vurgulandı. Türkiye ise AB tarafından gelen bu açıklamalar karşısında geri adım atmadı.

 YAPTIRIM KARARI ÇIKMADI

Türkiye ile AB arasında yaşanan bu sorunlar, AB’nin Türkiye’ye yönelik yaptırımlar uygulayacağı iddialarını beraberinde getirdi. 10-11 Aralık 2020 tarihinde yapılacak olan AB Zirvesinde, Türkiye’ye yönelik yaptırım kararları alınacağı iddia edildi. Söz konusu AB Zirvesinden önce Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın Brüksel’e bir ziyaret gerçekleştirdi. Ziyaret kapsamında Kalın, AP ve AB temsilcisi birçok isim ile görüşmeler gerçekleştirdi. Doğu Akdeniz, Libya, Suriye, Karabağ ve Türkiye-AB ilişkileri konuşulan konular oldu. Özellikle siyasi diyaloğun önemi ve karşılıklı adımlar atılması gerektiği vurgulandı.

10-11 Aralık tarihlerinde gerçekleştirilen AB Zirvesinden beklenildiği gibi Türkiye aleyhinde kararlar çıkmadı. Türkiye’ye yönelik yaptırım kararlarının alınmamasında, ABD Başkanlık sürecinin rolü önemli bir etken olarak gösterildi. Siyasi çevreler tarafından yapılan yorumlarda, Joe Biden’ın Başkanlık koltuğuna oturmasının beklenildiği ve AB’nin bu yüzden yaptırım kararı almadığı öne sürüldü. AB Zirvesinde Türkiye ile ilgili konuların, Mart ayındaki zirvede tekrar ele alınacağı belirtildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye aleyhinde kararlar alınmaması sonrası konu hakkında açıklamalarda bulundu. Erdoğan, AB’nin birkaç ülkenin beklentilerine bekledikleri gibi cevap vermediğini çünkü taleplerinin haklı olmadığını ifade etti. Ayrıca Erdoğan, Mart ayındaki zirveden de Türkiye aleyhinde bir karar alınmasını beklemediğini belirtti.

ARALIK-MART ARASI NELER YAŞANDI?

Türkiye-AB ilişkilerinde yaşanan sorunların ardından, AB’nin Türkiye aleyhinde yaptırım kararı almaması olumlu karşılandı. Avrupa ile aralarında derin bağlar bulunduğunu dile getiren Türk temsilciler, diyalog yolu ile tüm sorunların çözüme ulaşabileceğini belirtti. Bu süreç içerisinde en önemli açıklamalar ise Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan geldi. AB Komisyonu Başkanı Ursula Von Der Leyen ile video konferansla görüşen Erdoğan, Türkiye’nin geleceğini Avrupa’da gördüklerini belirtti. Ayrıca AB ile ilişkilerin normalleşmesini ve yeni bir sayfa açmak istediklerini belirten Erdoğan, 2021 yılı ile birlikte iş birliğini geliştirmek istediklerini ifade etti.

AB yetkilileri ise, Türkiye ile birçok konuda derin ilişkileri bulunduğunu ve sorunların çözümleri için somut adımlar beklediklerini dile getirdiler. Türkiye’ye yönelik yaptırımların, AB ülkeleri ile Türkiye arasındaki ikili ilişkileri de olumsuz olarak etkileyeceği ileri sürüldü.

Aralık’ta gerçekleşen zirvenin ardından, Joe Biden’ın Başkanlık koltuğuna oturması ve taraflar arasında karşılıklı somut adımlar atılması ilişkilerin seyrini olumlu olarak değiştirdi. Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki sondaj faaliyetlerine ara vermiş olması, Yunanistan ile diyalog halinde olması, BM himayesi altında Kıbrıs görüşmelerine onay vermesi AB tarafından memnuniyetle karşılandı. AB’nin de Türkiye ile ilişkilerin önemini vurgulayan açıklamalar yapması taraflar arasında diyaloğun artmasına sebep oldu.

Öte yandan Türkiye’nin hukuk ve ekonomi alanlarında reform paketleri açıklaması AB üyesi ülkeler tarafından olumlu karşılandı. Türkiye’nin AB ülkeleri ile ticari ve ekonomik ilişkilerinin gelişmesinde, açıklanan reform paketlerinin oldukça önemli olduğu uzmanlar tarafından dile getirildi.

23-24 MART’TA YAPILACAK AB ZİRVESİNDE TÜRKİYE’Yİ NELER BEKLİYOR?

Avrupa Birliği’nin yeni Dönem Başkanı olan Portekiz, İspanya ve Malta gibi Türkiye’ye ılımlı ve olumlu bakan ülkeler arasında yer alıyor. Özellikle Türkiye ve Yunanistan arasında bugüne kadar yaşanmış sorunlarda taraf olmaması ile biliniyor. Portekiz Dışişleri Bakanlığı da geçtiğimiz aylarda yaptığı açıklamada, Türkiye’ye yönelik çok büyük problemler çıkmayacağını vurguladı. Ayrıca Türkiye tarafından olumlu adımlar beklediklerini de ifade etti.

Yunanistan ve GKRY gibi ülkeler 23-24 Mart’ta yapılacak AB Zirvesinde Türkiye aleyhinde kararlar alınması için çalışmaya devam ediyor. Yunanistan Başbakanı Miçotakis, Ege’deki Yunan adalarını asker ile donatmaya devam ederken, Türkiye’yi de karşı adım atmaya zorluyor. Yunanistan ve GKRY’nin, Ege ve Doğu Akdeniz’de Türkiye aleyhinde hamleleri ve faaliyetleri sürüyor. Bu baskılara rağmen, 23-24 Mart’ta yapılacak AB Zirvesi sonrasında Türkiye aleyhinde kararlar alınması beklenmiyor. İki taraf arasında somut adımların atılması ve yapılan olumlu açıklamalar, Türkiye-AB ilişkilerinin önümüzdeki dönemde daha da gelişeceğini gösteriyor.