3 Kasım’da ABD Başkanlık seçimleri yapılacak mı?

ABD’de 3 Kasım’da yapılacak Başkanlık seçimlerine doğu taraflar arasındaki rekabet kızışırken, Covid-19 salgını seçimlere yönelik yeni düzenlemelerin getirilmesini gündeme getirdi. Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasında seçmenlerin yüzde 70’inin posta yoluyla oy kullanması tartışılıyor. Donald Trump’ın karşı çıktığı ‘posta yoluyla oy kullanma’ uygulaması ne anlama geliyor? Söz konusu uygulamanın sonuçları ne olur?

Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) 3 Kasım’da yapılacak olan başkanlık seçimlerine doğru adaylar arasındaki rekabet kızışırken, Covid-19 salgının ülke genelinde neden olduğu durum seçimlere yönelik yeni formül arayışına neden oldu. Adayların seçim kampanyalarında kullandığı söylem dili sertleşirken, seçmenlerin ‘posta yoluyla’ oy kullanması gündeme geldi. ABD genelinde pek çok eyalette kullanılan ‘posta yoluyla oy kullanma’ uygulamasının Covid-19’dan ötürü tüm seçmenler için uygulanmasına yönelik tartışmalar, seçim sonuçlarını doğrudan etkileme potansiyeli dolayısıyla hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar için kritik bir mücadeleye dönüştü.

3 Kasım Salı günü yapılacak olan 59’uncu Başkanlık seçimleri şimdiden yakın tarihin en önemli seçimlerinden biri olmaya aday. Mevcut Başkan Cumhuriyetçi Donald Trump ile Demokratların 77 yaşındaki adayı Joe Biden'ı karşı karşıya getiren seçim süreci, başta ABD olmak üzere tüm dünyayı kasıp kavuran yeni tip Korona virüs (Covid-19) salgını nedeniyle bambaşka bir seviyeye taşındı. Dünya genelinde 180 bin kişinin hayatını kaybettiği ve salgından en fazla etkilenen ülke olan ABD’de milyonlarca kişi, virüsten korunabilmek için oy sandıkları yerine evlerinden posta yoluyla oy kullanma yöntemini tercih ediyor ya da etmek istiyor.

Seçmenlerin yüzde 70’ini kapsayacak olan ‘posta yoluyla oy kullanma’ yönetiminin seçimlerde usulsüzlüklere yol açacağına yönelik tartışmalar taraflar arasındaki gerginliği artıran en önemli hususlardan. Trump bazı gerekçelerle milyonlarca Amerikalının postayla oy kullanması durumunda birçok noktada usulsüzlüklerin yapılabileceğini belirtirken, ayrıca Demokratların seçimi bu yolla kazanmak istediklerini savunuyor. Öte yandan Demokratlar ise salgından dolayı insanların mecburen bu yolu seçtiklerini ve postayla oy işleminin kolaylaştırılması gerektiğini vurguluyor.

POSTA YOLUYLA OY KULLANMAK

İki parti arasında tartışmalara neden olan ‘posta yoluyla oy kullanmak’ ne anlama geliyor? ABD’deki seçim kanunlarına göre bir seçmen, mazeret belirttiği durumlarda seçim sandığına gitmeden oy kullanabiliyor. Ülke genelindeki pek çok eyalet ise geçerli bir mazereti olan seçmenlere (yurt dışında bulunmak, hastalık, mecburi görev, askerlik vb.) önceden başvuruda bulunmak kaydıyla posta yoluyla oy kullanmasına izin veriyor. Öte yandan bazı eyaletler de mazeretsiz olarak başvuru koşuluyla posa yoluyla oy kullanmaya izin veriyor.

ABD seçim kanunlarına göre seçmenler posta yoluyla oy kullanma hakkına sahip. Ülke genelinde ciddi hasar bırak ve henüz sonlanmamış olan Covid-19 salgını seçmenleri kanunlar çerçevesinde doğan haklarını kullanmaya yöneltiyor. Öyle ki, salgını "geçerli bir mazeret" olarak kabul eden birçok eyalet, tüm seçmenlerine herhangi bir başvuruda bulunmasalar bile sandık başına gitmeden posta yoluyla oy kullanabilmesinin önünü açtı. Son verilere göre ABD'de 9 eyalet ve başkent Washington DC'de kayıtlı 44 milyon seçmene (yüzde 21) herhangi bir başvuruya gerek olmaksızın "otomatik olarak" oy pusulaları gönderiliyor. Bu eyaletlerin çoğunda Demokrat seçmenler ön planda.

Öte yandan 34 ABD eyaletine kayıtlı 118 milyon seçmene (yüzde 57) "başvuruda bulunması halinde evlerine oy pusulası" gönderilecek şekilde postayla oy kullanma hakkı tanınıyor. Bu kişiler bir mazeret bildirmek zorunda olmadığı gibi korona virüs salgını da mazeret olarak gösterebiliyorlar. Kalan 7 eyalette kayıtlı 46 milyon seçmen ise (yüzde 22) posta yoluyla oy kullanabilmek için Kovid-19 dışında "geçerli bir mazeret bildirmek" zorunda. Çoğu Cumhuriyetçi olan bu eyaletlerdeki seçmenlerin büyük çoğunluğunun 3 Kasım'da sandık başında oy kullanması bekleniyor.

DONALD TRUMP NEDEN KARŞI?

Demokratlar ‘posta yoluyla oy kullanma’ seçeneğini desteklerken, Donald Trump başta olmak üzere Cumhuriyetçiler bu duruma karşı çıkıyor. Donald Trump, herhangi bir mazeret ve başvuru olmaksızın tüm seçmenlere oy pusulası gönderilmesine tamamen karşı çıkıyor. Geleneksel olarak ‘posta yoluyla oy kullanma’ uygulamasına karşı çıkmadığını belirten Trump, mazeretsiz posta yoluyla oy kullanılmasının ve hatta başvuruda dahi bulunmayan seçmenlere oy pusulalarının gönderilmesinin büyük oranda Demokratların işine yarayacağını ve burada usulsüzlükler yapılacağını iddia ediyor.

DEMOKRATLAR KAZANÇLI ÇIKAR

Donald Trump’ın ‘posta yoluyla oy kullanmaya’ karşı çıkmasının başlıca nedeni uygulamanın Demokratlar’ın çıkarlarına hizmet edecek olmasıdır. Zira posta yoluyla oy kullanma tartışmasının arka planında, uygulamanın büyük oranda Demokrat cepheye yarayacağı görüşü hâkim. Seçimlere katılım oranlarında istedikleri seviyeyi yakalamakta zorlanan Demokratlar, 2016 yılındaki seçimlerde Wisconsin, Pennsylvania ve Michigan gibi eyaletleri çok az farklarla Trump'a kaptırmıştı.

2016 yılındaki seçimlerde Wisconsin, Pennsylvania ve Michigan gibi eyaletleri Cumhuriyetçilere kaptıran Demokratlar, 3 Kasım’daki seçimlerde katılımı artırmak için var gücüyle çabaladı. Fakat bu sefer de Covid-19 salgını seçmenlerin sandığa gitmesini engelliyor. Dolayısıyla Demokratlar için "evden dahi çıkmadan posta yoluyla oy kullanma" yöntemi adeta bir hediye niteliği taşıyor. Bu şekilde daha fazla kişinin oy kullanması öngörülüyor ve bu durumda Biden'ın özellikle kritik eyaletlerde Trump'ı geçmesi ihtimali artıyor.

Öte yandan salgından en fazla olumsuz etkilenen kesim olan 65 yaş üstü grup bu yöntemle daha rahat rahat oy verme imkanına kavuşacak. Fakat bu noktada Trump’ın eli zayıflıyor. Zira 65 yaş üstü kişilerin önemli bir kısmı Trump'ın ABD'deki salgın sürecini kötü yönettiğini düşünüyor; bu da doğal olarak yaşlı seçmenlerin oylarının önemli ölçüde Biden'a gideceği anlamına geliyor.

Söz konusu iki sebebi göz önüne alan Demokratlar, ilk günden itibaren posta yoluyla oy kullanma uygulamasının kolaylaştırılmasını ve postaları taşıyan USPS'in tüm önlemleri almasını istiyor.

POSTA YOLUYLA OY KULLANMANIN YOL AÇACAĞI SORUNLAR

ABD Anayasasına göre Başkanlık Seçimleri Kasım ayının ilk salı günü yapılmalıdır. Ve anayasaya göre seçim tarihleri hiçbir suretle değiştirilemez. Ayrıca 14 Aralık’taki Seçiciler Kurulu üyelerinin başkan ve başkan yardımcısını seçmesi ve nihayet 20 Ocak 2021'deki yeni başkanın yemin töreni tarihleri de değiştirilemez. Öte yandan Anayasaya göre seçin gününden sonra oy kullanılamaz, dolayısıyla posta yoluyla kullanılacak tüm oyların seçimin yapıldığı gün seçim merkezine ulaştırılmış olması gerekiyor.

Oylar tam zamanında ulaştırılsa bile postayla gelen oyların sayımı seçim sandığında kullanılan oyların sayımından daha uzun zaman aldığı için özellikle sonuçların çok yakın olduğu yerlerde taraflar arasında bir "kavga" çıkma ihtimali yüksek. Böyle bir anlaşmazlık durumunda sayım işlemleri uzayacak. Bu durumda ikinci kritik tarih, tüm eyaletlerin Seçiciler Kurulu üyelerinin belirleneceği son gün olan 14 Aralık olacak. Eğer bu tarihe kadar bir eyalette Seçiciler Kurulu üyeleri belirlenemezse o zaman bu delegeler başkan ve yardımcısı için oy kullanamayacak. Dolayısıyla 3 Kasım ile 14 Aralık arasındaki yaklaşık 6 haftalık süreçte ABD'deki tüm eyaletlerde ilgili delegelerin belirlenmiş ve onaylanmış olması gerekiyor. Bu da sonuçların birbirine çok yakın olduğu kent veya eyaletlerde tarafların itirazlarının olması ve oyların yeniden sayılması gibi muhtemel senaryolarda ciddi bir krizi beraberinde getirecek.

Sonuçların yakın olması durumunda posta yoluyla kullanılan yüz binlerce belki milyonlarca oy tartışmalı hale gelebilir, bu da Anayasa'da belirtilen söz konusu tarihlerin tutturulamaması anlamına gelebilir. Böyle bir durumda ABD yeni başkanını 3 Kasım günü öğrenemeyebilir.